II GZ 120/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 870/20 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi W. S. na uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Szczecinie z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku zapłaty opłaty rocznej za szkolenie aplikantów radcowskich postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić W. S. termin do uzupełnienia braku formalnego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 870/20, odmówił W. S. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia [...] listopada 2018 r., w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku zapłaty opłaty rocznej za szkolenie w roku szkoleniowym 2017. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że W. S. wniósł skargę na ww. uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zarządzeniem z dnia 15 października 2020 r. Sąd wezwał stronę do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez podanie numeru PESEL, jednocześnie pouczając, że niewykonanie wezwania w terminie siedmiodniowym spowoduje odrzucenie skargi. Odpis zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia braku formalnego skargi został doręczony skarżącemu w dniu 2 listopada 2020 r. W dniu 10 listopada 2020 r. skarżący za pomocą ogólnopolskiej platformy teleinformatycznej ePUAP zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi oraz podał numer PESEL. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że z powodu odbywania kwarantanny domowej związanej z COVID-19 i awarii komputera, stanowiącego jedyną drogę kontaktu z Sądem, przesłanie pisma w terminie nie było możliwe oraz że po usunięciu awarii komputera wysłał niezwłocznie pismo procesowe. Zarządzeniem z dnia 26 listopada 2020 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku z dnia 10 listopada 2020 r. poprzez udokumentowanie okoliczności odbywania kwarantanny domowej związanej z COVID-19 w postaci dokumentu właściwego organu inspekcji sanitarnej (np. kopii decyzji lub zaświadczenia), na potwierdzenie przeszkody w zachowaniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu skarżący oświadczył m.in., że nie posiada decyzji czy też zaświadczenia, do którego złożenia jest wzywany oraz - w celu dalszego uprawdopodobnienia okoliczności, iż uchybienie terminu nie nastąpiło z jego winy - wskazał, że w dniu 21 grudnia 2020 r. wystąpił do właściwego organu administracji o wydanie stosownego dokumentu, na dowód czego dołączył stosowne odwzorowanie dokumentu elektronicznego. W wykonaniu zarządzenia z dnia 4 stycznia 2021 r. Sąd zawiadomił skarżącego, że wniosek z dnia 21 grudnia 2020 r. potraktował jako wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku wniosku z dnia 10 listopada 2020 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi i na podstawie art. 84 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) przedłużył termin do uzupełnienia wniosku z dnia 10 listopada 2020 r. o 14 dni liczonych od dnia doręczenia skarżącemu odpisu tego zarządzenia. W piśmie z dnia 3 lutego 2021 r. skarżący oznajmił, że 14-dniowy termin, wyznaczony przez Sąd do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu okazał się niewystarczający, a ponadto Powiatowa Stacja Sanitaro-Epidemiologiczna, mimo ponaglenia, nie udzieliła żadnej odpowiedzi na skierowany poprzez ePUAP wniosek. Skarżący dodał, że dodatkowo skierował do Rzecznika Praw Pacjenta, jako podmiotu archiwizującego rozmowy z numerem infolinii 800 190 590, wniosek o udostępnienie treści rozmowy przeprowadzonej w związku z chorobą Strony, wskazywaną jako przyczyna niedochowania terminu. Dodatkowo skarżący oświadczył, że był w błędzie wcześniej nazywając stan niemożności wyjścia z domu jako kwarantannę domową. W rzeczywistości był to czas samoizolacji związany z zauważonymi u siebie objawami chorobowymi dającymi uzasadnione podstawy do podejrzeń, że strona zapadła na COVID-19, a o powyższym może zaświadczyć podczas przesłuchania małżonka strony. Sąd wskazał, że termin do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi upłynął bezskutecznie z dniem 4 lutego 2021 r. Odmawiając przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, WSA stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. WSA przypomniał, że jako przesłanki braku winy skarżący wskazał odbywanie kwarantanny w związku z zakażeniem wirusem COVID-19 oraz awarię komputera osobistego, na skutek czego uchybił terminowi do dokonania wskazanej czynności procesowej. Sąd I instancji, z uwagi na skutkowo większą przeszkodę oraz szerszą możliwość uwiarygodnienia faktu odbywania kwarantanny domowej z powodu zakażenia się wirusem COVID-19, niż wykazania awarii komputera, uczynił głównym przedmiotem swoich rozważań pierwszą ze wskazywanych przeszkód i uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek pozwalających przyjąć brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Zdaniem WSA, wnioskodawca nie dostarczył Sądowi wiarygodnego potwierdzenia odbywania kwarantanny domowej z powodu zakażenia wirusem COVID-19, mimo że Sąd przedłużył o 14 dni termin do uzupełnienia braku wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA wskazał, że na okoliczność nagłej choroby uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności powinno być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie. Sąd podkreślił, że skarżący nie uprawdopodobnił wspomnianej okoliczności również w inny sposób, np. poprzez przesłanie zrzutu ekranu z odwzorowaniem graficznym wiadomości tekstowej z kodem aktywacyjnym do obowiązkowej aplikacji kwarantanna domowa. Sąd wskazał ponadto, że skarżący stwierdzając w piśmie z dnia 3 lutego 2021 r., iż nie odbywał kwarantanny domowej, lecz stosował samoizolację z powodu objawów chorobowych dających uzasadnione podstawy do podejrzeń o zakażeniu się wirusem COVID-19, w celu uwiarygodnienia, że przyczyny niezachowania terminu nie są gołosłowne, a objawy u strony wystąpiły, skarżący żadnych nowych twierdzeń i uprawdopodobnień nie przedstawił np. poprzez uprawdopodobnienie wyciągiem z bilingu przeprowadzonej teleporady z lekarzem POZ (w tym w związku z np. innym wirusowym zakażeniem dróg oddechowych), zaświadczeniem urzędowym wystawianym przez lekarza w celu usprawiedliwienia nieobecności pracownika w pracy z powodu niezdolności do pracy wskutek choroby lub konieczności zapewnienia opieki choremu członkowi rodziny lub innym ustaleniem tak opisanego stanu zdrowia. WSA zauważył, że w przypadku gdy należy uwiarygodnić korzystną dla skarżącego okoliczność, powołuje się on na możliwość przesłuchania małżonki. Konsekwentnie pomija on z kolei jakiekolwiek informacje uprawdopodobniające, że osoba najbliższa nie mogła pomóc mu w wysyłce korespondencji do Sądu, z uwagi na to, na przykład, że również miała objawy chorobowe dające uzasadnione podstawy do podejrzeń o zakażeniu się wirusem COVID-19. W świetle powyższego, Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie. Alternatywnie wniesiono o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do rozpoznania skargi po przyjęciu, ze PESEL znajdował się w aktach sprawy i nie było podstaw do wzywania do jego uzupełnienia, ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi I instancji z zaleceniem przywrócenia terminu i rozpoznania skargi gdyby sąd uznał, że wezwanie do uzupełnienia nr PESEL było uzasadnione. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 45 Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie stronie obrony własnych praw przed sądem po tym, jak mając na uwadze ochronę zdrowia i życia innych, tkwiąc w okazuje się błędnym przekonaniu, że sąd przywróci termin, strona przedłożyła interes ogółu ponad własny; 2. art. 7e ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, tj. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842; powoływanej dalej jako: ustawa covid), poprzez przyjęcie, że osoba, która sama na skutek niemożności skontaktowania się z lekarzem podda się izolacji w warunkach domowych, o której mowa w art. 2 pkt 11austawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r., Nr 234, poz. 1570 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.z.z.z.) powinna skorzystać z aplikacji kwarantanna domowa i wykazać tym istnienie choroby w sytuacji, w której izolujących się w warunkach domowych obowiązek ten nie dotyczy. II. przepisów procedury mających wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: 1. art. 46 § 2 pkt 1b poprzez przyjęcie, że przepis ten ma również zastosowanie w odniesieniu do sprawy, w której skarżona uchwała została podjęta na podstawie zobowiązania nałożonego na organ administracyjny wyrokami w sprawach II SAB/Sz 161/17 i II GSK 1265/18, które zapewniają dostęp do mojego nr PESEL; 2. art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez zobowiązanie strony do udowodnienia (udokumentowania) braku winy w uchybieniu terminowi w sytuacji, gdy ustawodawca nałożył obowiązek uprawdopodobnienia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że uprawdopodobnił, dokładając należytej staranności, brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi. Podkreślił, iż wolą ustawodawcy było przywracanie terminu już na skutek uprawdopodobnienia braku winy. Pomimo tego Sąd zobowiązał go do udowodnienia odbywania kwarantanny poprzez jej udokumentowanie. Zdaniem skarżącego, zobowiązanie do przedłożenia dowodu w tym zakresie pozbawia go prawa do sądu. Skarżący wskazał, że w ostatnim dniu terminu na uzupełnienie numeru PESEL, tj. 9 listopada 2020 r., rano zauważył u siebie niepokojące objawy, wskazujące na możliwość zarażenia koronawirusem. Pomimo wielokrotnych prób kontaktu telefonicznego z przychodnią, nie udało mu się nawiązać połączenia. Objawy nie były jednak na tyle silne, by wezwać karetkę pogotowia. Ponadto wskazał, iż z powodu przebywania na rencie, nie potrzebował zaświadczenia o niezdolności do pracy. Wnoszący zażalenie stwierdził również, że wyłącznie osoby zdrowe, które miały podejrzenie kontaktu z osobą zarażoną, zobowiązane były do uruchomienia stosownej aplikacji. Skarżący podniósł, iż nie wiedział o tym obowiązku, a nadto utożsamiał pojęcie izolacji w warunkach domowych z kwarantanną. Tym samym swoją sytuację określił jako kwarantannę domową, ponieważ od kilku dni przebywał sam w domu. Pozostawał wówczas w przekonaniu, że Sąd przywróci mu uchybiony termin. Stwierdził również, że nie posiadał wówczas smartfona, z którego mógłby zalogować się do e-PUAP, ani nie jest w stanie wykazać awarii komputera, który następnego dnia udało mu się samodzielnie uruchomić. Zdaniem skarżącego, odmowa przywrócenia terminu jest "karą za wysoce obywatelską postawę". Postawa mająca na celu ochronę innych osób nie spotkała się bowiem z aprobatą Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Niniejsza zasada nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu ( art. 87 § 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4). Z powołanych wyżej regulacji wynika, że aby wniosek o przywrócenie uchybionego terminu mógł zostać uwzględniony, przywołane przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z brzmienia art. 87 § 2 p.p.s.a. wynika, że za dostateczną przesłankę przywrócenia terminu ustawodawca uznał jedynie uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę okoliczności, które - wedle treści wniosku - miały stanowić bezpośrednią przyczynę uchybienia określonego terminu. Uprawdopodobnienie, jak podkreśla się w orzecznictwie, nie daje natomiast pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 95/12; LEX nr 1116247). Podkreślenia zatem wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. Jak już wyżej wskazano, wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym przekroczeniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie dokonano takiego uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie numeru PESEL. Przedstawiona argumentacja w zakresie uchybienia terminu uprawdopodabnia w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez skarżącego. Sąd kasacyjny dał wiarę twierdzeniom, że bezpośrednią przyczyną uchybienia terminowi była samoizolacja skarżącego, która nastąpiła w związku z wysokim prawdopodobieństwem zakażenia wirusem SARS-CoV-2. To bowiem na skutek tej izolacji strona nie mogła uzupełnić braku formalnego skargi w wyznaczonym terminie, ani też ze względów bezpieczeństwa nie mogła skorzystać z pomocy osób trzecich w tym zakresie. W ocenie NSA uprawdopodobniono, że wobec informacji o łatwości przenoszenia się wirusa i możliwości jego utrzymywania się na powierzchniach, zachodziły uzasadnione obawy co do możliwości bezpiecznego kontaktu z innymi osobami i ewentualnego przekazania im przesyłki do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał w rozpoznawanej sprawie, że samoizolacja, w związku z wysokim prawdopodobieństwem zakażenia się koronawirusem w szczytowym okresie wzrostu zachorowań w Polsce, jest zdarzeniem, którego nie sposób było wcześniej przewidzieć. W sytuacji zaś, gdy skarżący zaobserwował u siebie klasyczne objawy zakażenia wirusem SARS-CoV-2, zmuszony był poddać się samoizolacji. Mając zaś na uwadze sytuację epidemiologiczną aktualną w czasie upływu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, NSA uznał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu. Tym samym sąd kasacyjny doszedł do przekonania, że niedochowanie terminu było w rozpatrywanym przypadku niezawinione. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 i w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.