II SA/Ol 1038/21

Dnia 18 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"roku nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że decyzją z [...] r., wydaną z upoważnienia Burmistrza K. przez Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej jako: "organ I instancji"), m. in. na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), odmówiono przyznania K. W. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną. W uzasadnieniu podniesiono, że żona skarżącego została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności jednak zakres i charakter sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia. Nie została spełniona również przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Natomiast w przypadku B. K. ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...]r. Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył odwołanie zarzucając: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2014. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji; - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9 art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki odwołującego nad żoną co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalające na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt 38/13) nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Niepełnosprawna wykonuje samodzielnie czynności związane z prawidłowym funkcjonowaniem W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, pełnomocnik skarżącego powtórzył drugi oraz trzeci zarzut odwołania i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W motywach skargi podniesiono, że skarżący całodobowo jest w pełnej gotowości do pomocy żonie. Zwrócono również uwagę na to czym się powinna charakteryzować opieka stała i długotrwała. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony w skardze oraz przez organ w odpowiedzi na skargę. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 145 ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."). Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji i nie może skutkować odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Jednak pozostała argumentacja organu odwoławczego nie zasługiwała na podzielenie. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Cytowany przepis określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji spełnienia przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1 ustawy i braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w ust. 5 art. 17 ustawy. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy zakresu stosowania art. 17 ust. 1 ustawy, a konkretnie spełnienia przez skarżącego przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 ustawy musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosował wobec niego bardzo surowe kryteria przyjmując, że określenie "stałej lub długotrwałej opieki" dotyczy sytuacji , w których opieka ta jest sprawowana w sposób stały czyli przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę. Tak rozumianej opieki nie jest w stanie sprawować żadna osoba, ponieważ każdy musi kiedyś spać czy tylko odpoczywać. Podkreślić należy również to, że Sąd nie dostrzega po stronie organu administracji takich kompetencji, które podważałyby słuszność wydania wobec żony skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym koniecznością stałej lub długotrwałej opieki. Organ odwoławczy powinien sobie odpowiedzieć na pytanie, czy żona skarżącego jest zdolna do samodzielnej egzystencji, a jeżeli nie to, kto jej tej pomocy udziela. Zaakceptowanie stanowiska Kolegium mogłoby prowadzić do absurdu, bo przecież w każdej sytuacji można byłoby wyprowadzić wniosek, że osoba niepełnosprawna nawet ta przez cały czas leżąca nie potrzebuje stałej opieki. Zaznaczyć należy, że żaden przepis ustawy nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy np. córki, natomiast stałość i długotrwałość opieki powinna być rozumiana jako możliwość jej zapewnienia w każdym czasie, tak żeby osoba niepełnosprawna nigdy nie była jej pozbawiona. Tak więc przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło być to, że żona skarżącego sama je i się myje, bo przecież są takie dni, że nie jest w stanie wstać z łóżka, a powyższa okoliczność wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Kolegium odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zadało sobie trudu rozważenia tego jak w czasie nasilenia choroby żona skarżącego poradzi sobie sama. Jeżeli zatem skarżący opiekuje się codziennie żoną, a sprawowanie obowiązków przy chorej wymaga jego pełnej dyspozycji w ciągu całej doby, to w ocenie Sądu, uniemożliwia mu to podjęcie zatrudnienia. W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. ( pkt I wyroku ). W pkt II wyroku na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o zasądzeniu od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego.