I SA/Wa 1523/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania T.M. w okresie od [...] stycznia 2021 r. do [...] maja 2021 r. prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K.P.. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] stycznia 2021 r. T.M. wystąpiła o przyznanie na okres świadczeniowy [...] na dziecko (K.P.) przewidzianego ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) dalej: "u.p.p.w.d", świadczenia wychowawczego. T.M. jest obywatelką [...], zaś wychowywane przez nią dziecko ma obywatelstwo [...]. Na dzień złożenia wniosku nie posiadała ona karty pobytu oraz decyzji o udzieleniu cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub innego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który uprawnia do wykonywania pracy. W oświadczeniu z [...] stycznia 2021 r. wyżej wymieniona podnosiła, że Wojewoda [...] odmówił jej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a od wydanej przez ów organ decyzji wniosła odwołania, które dotychczas nie zostało rozpoznane. Oświadczyła nadto, że nie otrzymała stempla w paszporcie i nie posiada żadnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który pozwala na wykonywanie pracy, jak również nie była i nie jest zstępną obywatela [...], ani cudzoziemca, który posiadałby w [...] zezwolenie na pobyt czasowy. Wobec takich ustaleń stanu faktycznego Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 2021 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2021 r., odmówił przyznania T.M. świadczenia wychowawczego na K.P. - na okres od [...] stycznia 2021 r. do [...] maja 2021 r. Przywołując treść art. 1 ust. 1 -3 oraz art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r., poz. 35 ze zm.) organy wywodziły, że wnioskodawczyni jako cudzoziemka, nielegitymująca się żadnym dokumentem uprawniającym ją do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który uprawniałby ją do wykonywania pracy, jak również nie będąc zstępną obywatela [...], ani cudzoziemca, który posiadałby w [...] zezwolenie na pobyt czasowy, nie spełnia określonych ustawą warunków umożliwiających uzyskanie świadczenia wychowawczego. Nie zmienia tego fakt, że świadczenie to de facto zaspokaja potrzeby dziecka, które jest obywatelem [...]. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka. Literalna zaś wykładnie wykładnia tego przepisu nie budzi wątpliwości. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] T.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 1, art. 2, art. 32, art. 67, art. 71, art. 72 Konstytucji RP, poprzez wydanie decyzji w oparciu o niekonstytucyjne przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (art. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 3), co wyrażać się miało w odmowie udzielenia pomocy w postaci świadczeń wychowawczych jej małoletniej córce, mającej narodowość i obywatelstwo [...], mimo że ww. przepisy jednoznacznie stwierdzają, że świadczenie to jest przeznaczone na pokrycie kosztów utrzymania dziecka i zaspokojenie jego potrzeb życiowych, a przysługują wszystkim dzieciom - obywatelom [...]. Zdaniem skarżącej bezpodstawne jest odmawianie tego prawa dziecku [...] obywatela M.P., mającemu [...] obywatelstwo i w [...] na stałe zamieszkującemu od urodzenia, z uwagi na to, że drugi rodzic dziecka jest cudzoziemcem i do chwili obecnej, na skutek opieszałości [...] administracji państwowej, nie otrzymał decyzji o przedłużeniu trwającego nieprzerwanie od [...] lat prawa pobytu, o którego przedłużenie wystąpił w 2018 r. W związku z tak sformułowanymi zarzutami wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...]. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wniosło również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W przedmiocie zgłoszonego wniosku dotyczącego trybu rozpoznania skargi skarżąca nie wniosła zastrzeżeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości [...] złotych na dziecko w rodzinie, przeznaczonego- jak stanowi art. 4 ust. 1 tej ustawy - na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. W myśl art. 1 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje: 1) obywatelom polskim; 2) cudzoziemcom: a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2094 i 2399 oraz z 2019 r. poz. 577 i 622), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy, e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: – na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub – w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: – na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, – na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych, – w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, g) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz członkom ich rodzin, o których mowa w art. 10 ust. 1 lit. b, d, e lub f umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE L 29 z 31.01.2020, str. 7, z późn. zm.( 2 )). Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d.). Uprawnionymi zaś do niego są, stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., matka albo ojciec, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (gdzie uregulowano sytuację, w której rodzice sprawują opiekę naprzemienną). Ustalony w sprawie przez organy stan faktyczny jest niesporny. Sąd również nie dostrzega w tym zakresie uchybień organu. Poza sporem bowiem jest, że występująca z wnioskiem o świadczenie wychowawcze obywatelka [...] T.M. zamieszkuje od lat w [...], jednakże tak w dacie wystąpienia o świadczenia jak i rozstrzygania jej podania nie miała ona prawnie uregulowanego statusu owego pobytu. W konsekwencji czego nie należy ona do kręgu cudzoziemców wymienionych wprost w cytowanym wyżej art. 1 ust. 2 ustawy, a więc takich, którym przyznane zostało prawo do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Nie jest jednocześnie w sprawie sporne, że jej małoletnia córka (K.P.), nad którą sprawuje bezpośrednio pieczę, legitymuje się od urodzenia obywatelstwem [...]. Istotą sporu jest natomiast to, czy w takim stanie faktycznym, może ona skutecznie ubiegać się o świadczenie wychowawcze na córkę. Organy bowiem mając na względzie literalną interpretację przepisu art. 1 u.p.p.w.d., stanęły na stanowisku, że skoro skarżąca nie należy do kręgu osób w nim wymienionych, to prawo do świadczenia wychowawczego jej nie przysługuje, a obywatelstwo dziecka, na które to świadczenie miało być przyznane nie ma znaczenia relewantnego. Z taką jednak interpretacją ww. przepisu nie sposób się zgodzić. Nie może być ona bowiem dokonywana w oderwaniu od wskazanego w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celu, jakiemu służyć mają przewidziane w omawianej ustawie świadczenia wychowawcze. Z przepisu tego zaś wynika niezbicie, że jakkolwiek formalnie rzecz ujmując przysługują one rodzicom (lub jednemu z nich) - o czym stanowi ust. 2 art. 4 – mają one na celu częściowe zaspokojenie potrzeb bytowych dziecka. Przyznawana zatem w tej formie przez państwo pomoc finansowa służy przede wszystkim dobru dziecka i to ono jest jej finalnym beneficjentem. W tym stanie rzeczy prawidłowa wykładnia art. 1 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. prowadzić musi do wniosku, że celem tych unormowań jest po pierwsze: przyznanie pomocy dzieciom w rodzinach (jak również w pieczy zastępczej) w zabezpieczeniu ich potrzeb bytowych, a po wtóre: że faktycznie uprawnionymi do otrzymania świadczenia są właśnie te dzieci, choć formalnie z przyczyn praktycznych przysługują one rodzicowi lub opiekunowi. Zatem to ich obywatelstwo i miejsce zamieszkania, a nie obywatelstwo rodzica winno być okolicznością determinującą ocenę możliwości uzyskania świadczenia. W tej sytuacji pozbawienie dziecka, mającego [...] obywatelstwo i stale w [...] zamieszkującego, przewidzianej ustawą pomocy tylko z tego powodu, że jednym z jego rodziców (sprawującym nad nim pieczę) jest cudzoziemiec o nieuregulowanym statusie bytowym w [...] - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - narusza ww. przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i stoi nie tylko w opozycji do elementarnego poczucia sprawiedliwości, ale również pozostaje w kolizji z wyrażonym w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP prawem rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnej i niepełnej (jak ma to miejsce w przypadku rodziny skarżącej) do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Trudno bowiem mówić o "szczególnej", a zatem ponadstandardowej formie wsparcia rodziny niepełnej, gdy odmawia się jej pomocy ze względu na kryteria, które z punktu widzenia celu tego wsparcia mają znaczenie drugorzędne, a praktyka ich stosowania prowadzi wręcz do dyskryminacji rodziny (a dokładniej rzecz ujmując wychowywanych w niej dzieci, posiadających [...] obywatelstwo) w dostępie do pomocy publicznej. Godzi się zaś zauważyć, że ochrona praw dziecka oraz zakaz jego jakiejkolwiek dyskryminacji oraz jego rodziców zagwarantowana jest w art. 72 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji RP. Art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP stanowi z kolei, że wszyscy są wobec prawa równi, mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne i nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiegokolwiek powodu. Zasad tych prezentowana przez organy wykładnia art. 1 ust. 2 u.p.p.w., nie respektuje. Z tych względów zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...], jako wydane z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, nie mogą się ostać i podlegają uchyleniu. Wskazać w tym miejscu wypada, że podobnie problematyka udzielania świadczeń na rzecz dzieci, których jeden z rodziców jest cudzoziemcem o nieuregulowanym statusie pobytu w [...], postrzegana jest w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowanym w sprawach rozstrzyganych na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), która w art. 1 ust. 2 określa krąg podmiotów, którym przysługuje prawo do świadczeń w analogiczny sposób jak ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Tytułem przykładu można tu przywołać wyrok NSA z 14 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1164/16 (lex nr 2560018); a także wyrok WSA w Gliwicach z 9 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 778/20 (lex nr 3109236) oraz wyroki WSA w Warszawie: z 7 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1205/17 (lex nr 2417932), z 21 maja 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 76/20 (lex nr 3036945). Poglądy wypracowane na kanwie tych spraw, pozostają zatem także aktualne w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, nastąpiło na podstawie art. 120 w z w. z art. 119 pkt 2 powołanej ustawy. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do obowiązku ponownego rozpoznania wniosku T.M. przy uwzględnieniu, że legitymowanie się przez nią obywatelstwem [...] i brak prawnie uregulowanego status pobytu w [...] nie mogą być przeszkodą uzyskania przez nią świadczenia wychowawczego na rzecz mającej obywatelstwo [...] córki.