II SA/Ke 971/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi U. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 października 2021 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Ke 971/21 Uzasadnienie Decyzją z dnia 14 października 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza decyzję z dnia 11 czerwca 2021 r., znak: [...], odmawiającą U. A. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę J. A. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Matka wnioskodawczyni J. A. jest wdową, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 28 czerwca 2018 r., na mocy którego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 46 roku życia. U. A. posiada natomiast orzeczenie tej samej jednostki z dnia 3 maja 2003 r., na mocy którego została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustalono, że pobiera rentę socjalną z ZUS. Kolegium powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, a także wyrok NSA w sprawie I OSK 2407/16, stwierdziło, że nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a zatem podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uśr"). Jednocześnie wskazało na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy, który wśród negatywnych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia wymienia posiadanie przez opiekuna ustalonego prawa do m.in. renty socjalnej. Podzielając stanowisko NSA wyrażone w wyroku w sprawie I OSK 254/20 organ odwoławczy stwierdził, że opiekunowi, który pobiera emeryturę w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, należy umożliwić wybór świadczenia w wyższej wysokości, poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Kolegium podało, że organ I instancji w piśmie z dnia 25 maja 2021 r., doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 31 maja 2021 r., poinformował o prawie wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub renty socjalnej oraz o prawie złożenia wniosku do organu rentowego o zawieszenie renty i o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Pełnomocnik nie zajął stanowiska w tej kwestii. W konsekwencji nie została wyeliminowana negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci ustalonego prawa do renty socjalnej. W skardze do tut. Sądu U. A. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że pobieranie renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania. Wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organom poprzestanie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Jej zdaniem zastosowanie wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia ww. przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty socjalnej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do renty. Na poparcie tego stanowiska przywołała stosowne orzecznictwo NSA. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Zgodnie z art. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b uśr nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b uśr należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. np. wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19). W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że spełnione zostały dwie z ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Zachodzi jednak inna przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca posiada bowiem ustalone prawo do renty socjalnej (k. 5 akt admin.). Tymczasem stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty socjalnej. Sąd w niniejszej sprawie podziela prezentowany w orzecznictwie NSA pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a uśr, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty socjalnej. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 uśr). Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291), dalej "uerFUS", zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego (por. wyroki NSA: z dnia 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20 i I OSK 2206/20; z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20; z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 764/20; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19). Wybór jednego świadczenia można zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty socjalnej na podstawie art. 103 ust. 3 uerFUS. Zawieszenie prawa do renty socjalnej, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerFUS w zw. z art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1300 ze zm.), skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerFUS). Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej rentę socjalną, czy inne świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr musi być interpretowana jako wiążąca się, nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci jego wypłaty. Skoro zawieszenie prawa do reny socjalnej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty socjalnej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować (art. 9 Kpa). Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji w piśmie z dnia 25 maja 2021 r. poinformował pełnomocnika skarżącej o możliwości zawieszenia renty socjalnej, wskazując, że wstrzymanie jej wypłaty eliminować będzie negatywna przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (k. 13 akt. admin.). Pismo powyższe zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 28 maja 2021 r. i pozostało bez odpowiedzi. W konsekwencji nie została wyeliminowana negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci ustalonego prawa do renty socjalnej (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr). W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.