II SA/Bk 896/21
WyrokWSA w Białymstoku2022-01-25
Skład orzekający: Elżbieta Trykoszko, Grzegorz Dudar, Marek Leszczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wnuczce przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią, jeśli syn tej babci (ojciec wnuczki) jest zdolny do sprawowania opieki i wypełniania obowiązku alimentacyjnego?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wnuczce tylko w sytuacji, gdy syn osoby niepełnosprawnej (w pierwszej kolejności zobowiązany do alimentacji i opieki) nie jest w stanie wypełnić swoich obowiązków z przyczyn obiektywnych. Fakt wykonywania pracy zarobkowej przez syna, jego subiektywne odczucia dotyczące relacji z matką czy problemy zdrowotne, które nie uniemożliwiają pracy, nie stanowią takich obiektywnych przeszkód.Stan faktyczny
Skarżąca K. Z. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią M. D. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (niepełnosprawność powstała po 25. roku życia). Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) uchyliło tę argumentację, uznając ją za niezgodną z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, jednak utrzymało w mocy decyzję o odmowie, stwierdzając, że syn babci (ojciec skarżącej), S. D., jest w pierwszej kolejności zobowiązany do opieki i alimentacji, a nie istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające mu wypełnienie tego obowiązku. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając błędną interpretację przepisów oraz nieprzeprowadzenie dogłębnego postępowania dowodowego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant referent stażysta Natalia Paulina Kielak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Przedmiotem skargi K. Z. (powoływanej dalej jako: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2021r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza K. z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak: [...] o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.
Burmistrz K. , po rozpatrzeniu wniosku K. Z. odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią - M. D.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 25 i art. 29 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm, dalej w skrócie: "u.ś.r."). Uzasadniając wydaną decyzję organ I instancji wyjaśnił, że babcia Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym od dnia [...] maja 2021 r., a zatem jej niepełnoprawność w stopniu znacznym powstała później niż do ukończenia 25 roku życia, co biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi pierwszą, negatywną podstawę do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się Skarżąca i w złożonym odwołaniu zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 190 ust. 1 w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 i art. 8 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i uznanie, że mimo orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn.. akt K 38/13 niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy świadczeniach rodzinnych, przepis ten może stanowić materialnoprawną podstawę rozstrzygania o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała również, że jej babcia jest wdową i choruje przewlekle. Wymaga wsparcia i pomocy osób drugich z uwagi na odbyte liczne operacje na kolana oraz biodra. Ma znaczny problem z poruszaniem, jest osobą leżącą z Alzheimerem i potrzebuje wsparcia oraz pomocy innych osób. Konieczne jest też, aby ktoś prał, sprzątał, podawał teki i ćwiczył oraz rozmawiał, konieczna jest też pomoc m.in. w przygotowywaniu posiłku i jego konsumpcji, kąpieli itp. Skarżąca wyjaśniła także, że zobowiązany w pierwszej kolejności, tj. syn M. D. - S. D. z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie opiekować się matką. Ponadto zrzeka się swego obowiązku w zakresie, który spełniałby wszystkie potrzeby osoby uprawnionej do alimentacji. W tej sytuacji z uwagi na brak innych żyjących dzieci babci M. D., kolejnymi osobami wskazanymi przez art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. art 128 k.r.o. fa zw. z art. 129 § 1 w zw. z art 132 k.r.o., jest Skarżąca. Do odwołania dołączone zostało oświadczenie S. D., stwierdzające, że nie jest w stanie opiekować się matką. Ma ona skłonność do odleżyn, a on nie może się nią zająć odpowiednio. Ponadto trzeba jej często zmieniać pościel, matka potrafi być opryskliwa, arogancka, nie respektuje jego próśb, a w jego obecności czuje dyskomfort podczas kąpieli i przebierania. Dodatkowo S. D. oświadczył, że jest osobą otyłą i ma wiele chorób uniemożliwiających sprawowanie opieki nad matką. Z uwagi na powyższe okoliczności Skarżąca wniosła o zmianę i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia oświadczając, że spełnia wszystkie ustawowe wymogi do otrzymania świadczenia opiekuńczego z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad babcią.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] października 2021r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreślając, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga kumulatywnego zaistnienia szeregu przesłanek o charakterze podmiotowym i przedmiotowym.
Rozważając powyższe przesłanki Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że przesłanką uniemożliwiającą przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność, iż niepełnosprawność u jej babci M. D. powstała po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Jak podkreślono SKO, pomimo, iż z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] czerwca 2021r. wynika, iż M. D. w wieku 84 lat została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, to fakt uzyskania stopnia niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki po ukończeniu 25 roku życia, nie może być przyczyną negatywnego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie SKO wydanie przez organ I instancji decyzji, z pominięciem wpływu zapadłego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, narusza ewidentnie powołany przepis. Co prawda, jak zasygnalizowało Kolegium, wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołuje skutku w postaci utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, jednak powoduje konieczność takiej wykładni przepisu, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. W tym zakresie organ odwołał się również do licznego orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jest niedopuszczalne.
Wobec powyższego za konieczne organ II instancji uznał zbadanie pozostałych przesłanek warunkujących uzyskanie legitymacji prawnej Skarżącej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która utraciła moc obowiązującą. Ustalając, czy Skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. czy jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, organ odwołał się do treści art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, wskazując, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym, jak podkreślono, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami - art. 132 K.r.o.
Analizując okoliczności przedmiotowej sprawy w kontekście powyższych przepisów Kolegium doszło do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w sprawie niniejszej nie może zostać przyznane. Organ uznał bowiem, że na Skarżącej ciąży co prawda obowiązek alimentacyjny względem babci M. D., ale osoba wymagająca opieki ma osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, którą jest syn. Zatem możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz Skarżącej, która jest jej wnuczką, uzależniona jest od wcześniejszego ustalenia, że syn osoby niepełnosprawnej, S. D. nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją matką. Wprawdzie, jak podkreśliło SKO, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie syna, że nastawienie matki do niego nie jest przyjazne, występuje dyskomfort przy wykonywaniu czynności higienicznych, a on sam jest osobą otyłą i ma wiele schorzeń uniemożliwiających sprawowanie opieki nad matką, tym niemniej brak jest jakichkolwiek dowodów (orzeczeń) potwierdzających ten zły stan zdrowia. Tym bardziej, że z dołączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego z dnia [...] sierpnia 2021 r. wynika wprost, że osoba wymagająca opieki jest wdową, ma jednego syna, który pracuje zawodowo. Skoro podnoszony zły stan zdrowia i otyłość nie stoi na przeszkodzie w wykonywaniu pracy zarobkowej przez syna, tj. osobę zobowiązaną w pierwszym stopniu do alimentacji, to tym bardziej nie może to być przeszkoda w wykonywaniu opieki nad matką.
Z tegoż względu Kolegium uznało, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że z przyczyn obiektywnych syn nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Okoliczności zaś wskazane w przedłożonym oświadczeniu S. D. organ uznał za przeszkody subiektywne względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków opieki nad rodzicami w stosunku do osób najbliższych. Konkludując organ stwierdził, że nie każda osoba sprawująca opiekę nad osobą tego wymagającą jest uprawniona z tego tytułu do świadczenia pielęgnacyjnego wypłacanego ze środków publicznych. Jeżeli zatem najbliższy krewny powierza opiekę nad swoim bliskim osobie niezobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji to ta osoba, w tym przypadku syn osoby niepełnosprawnej w znacznym stopniu, jako osoba zobowiązana do alimentacji, a nie Państwo, winna, zrekompensować utratę zarobków opiekunowi. Pomoc ta nie jest bowiem skierowana do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób.
Konkludując Kolegium doszło do wniosku, że w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącej względem jej babci przed obowiązkiem alimentacyjnym syna osoby niepełnosprawnej. Raz jeszcze podkreślić należy, że nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności, a takie zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie z uwagi na obowiązek alimentacyjny syna wobec matki, nie występują.
Organ zwrócił też uwagę, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych, stąd też możliwa jest sytuacja, że obowiązek alimentacyjny wobec osoby uprawnionej będzie w części realizowany przez zobowiązanego w pierwszej kolejności i w części przez zobowiązanego w dalszej kolejności, np. poprzez przeznaczenie środków na sprawowanie opieki nad babcią przez Skarżącą
Końcowo Kolegium też wyjaśniło, że ustawodawca przewiduje wsparcie rodziny także w sytuacji, gdy inna osoba, niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, rezygnuje z zatrudnienia celem sprawowania opieki, a osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie legitymują się stosownym orzeczeniem, przez co opiekun nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Takim świadczeniem jest specjalny zasiłek opiekuńczy, o który w sytuacji spełnienia przesłanek dochodowych, skutecznie może się ubiegać każda osoba, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca może ubiegać się więc o takie świadczenie.
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego Skarżąca zarzuciła decyzji SKO naruszenie:
1) art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128, 129 § 1, 132 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez błędne przyjęcie, że nie ma ona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią M. D.;
2) art. 6, art. 7, art. 7a § 1, art. 75, art. 77, 79a § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie dogłębnego postępowania dowodowego, przez co niemożliwe było ustalenie stanu faktycznego sprawy (czy ojciec Skarżącej, a syn M. D., ma możliwość sprawowania opieki nad matką oraz czy ma możliwość spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki);
3) nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, a tym samym nieprawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.
W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła, że co do zasady SKO w B., rozpoznając sprawę bazowało na prawidłowych przepisach prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4) i ust.1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy regulującymi obowiązek alimentacyjny pomiędzy członkami rodziny, tym niemniej interpretacja tych przepisów w nawiązaniu do jej sytuacji faktycznej jest nieprawidłowa. Skarżąca uważa, bowiem że spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad babcią. Przyznała, że w pierwszej kolejności, obowiązek opieki nad babcią spoczywa na jej ojcu, a synu osoby niepełnosprawnjej – S. D., jednak stan jego zdrowia nie pozwala na osobiste sprawowanie takiej opieki, a sytuacja majątkowa i finansowa nie pozwala mu na opłacanie innej osoby, która sprawowałaby taką opiekę nad jego matką. Zdaniem Skarżącej w przedmiotowej sprawie nie przeprowadzono dogłębnego postępowania dowodowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Słowem wstępu należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), a uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju kwalifikowane wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego wniesioną należało oddalić.
Stan faktyczny w kontrolowanej sprawie jest bezsporny i wynika z niego, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną M. D. wystąpiła jej wnuczka K. Z. Bezsporne jest również okoliczność, że niepełnosprawna M. D. posiada syna S. D. – 61 lat, który pracuje zawodowo.
W świetle stanu faktycznego sprawy uprawnienie Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej babcią legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Zgodnie zaś z art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej w skrócie "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Z kolei art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Uwzględniając powyższe regulacje należy dojść do wniosku, że jakkolwiek na Skarżącej jako wnuczce ciąży wobec legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności babcią obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to niewątpliwie, przedmiotowy obowiązek alimentacyjny obciąża ją w dalszej kolejności. Przy czy, jak trafnie podkreślono w zaskarżonej decyzji, o ewentualnym prawie Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego można byłoby mówić w przypadku ustalenia, że faktycznie, nie zaś potencjalnie, obciąża ją obowiązek alimentacyjny względem babci. To z kolei wymagałoby wykazania, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności określone w art. 132 k.r.o.
Badając zaś, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a powołanej ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z ustaleń organów orzekających w niniejszej sprawie wynika zaś, że babcia Skarżącej posiada syna S. D., który niewątpliwie zobowiązany jest do alimentacji przed Skarżącą. Powyższe oznacza, że przesłanki do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia zaistniałby dopiero wówczas, gdyby syn M. D. nie był w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Przy czym nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także o brak możliwości dostarczania przez niego środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Niewątpliwie nie można zatem automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której syn niepełnosprawnej Pani D. nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16 oraz WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 3 sierpnia 2021r., sygn. akt II SA/Ol 406/21, oba dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Nie jest natomiast taką okolicznością fakt wykonywania pracy zarobkowej przez syna, czy też jego subiektywne odczucie "nieprzyjaznego nastawienia" matki, a tym bardziej "zrzeczenie się" przez syna swego obowiązku alimentacyjnego w stosunku do matki. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w stosunku syna M. D., żadna z opisanych powyższej obiektywnych okoliczności nie zachodzi, albowiem jak wynika z akt sprawy S. D. jest osobą dorosłą, jest czynny zawodowo, pracuje jako kierowca i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Okoliczności zaś wskazane w złożonym w toku postępowania oświadczeniu S. D. tj. nieprzychylne nastawienie matki do niego, dyskomfort przy wykonywaniu czynności higienicznych należy uznać za przeszkody subiektywne względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków opieki nad rodzicami w stosunku do osób najbliższych. W ocenie sądu również akcentowany na etapie odwołania oraz skargi, zły stan zdrowia i otyłość S. D. nie może być uznany za okoliczność, która uniemożliwia mu wypełnianie obowiązków alimentacyjnych wobec matki, skoro okoliczność ta nie jest przeszkodą w wykonywaniu pracy zarobkowej.
Analizując powyższe okoliczności, należy zgodzić się ze stanowiskiem SKO, że w stosunku do syna M. D., nie zachodzi żadna obiektywna niezdolność do sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Przypomnieć bowiem należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraty dochodów z powodu konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki. Nie można w żadnym przypadku się zwolnić z obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica dlatego, że się wykonuje pracę zarobkową, ani tym bardziej wówczas, gdy kontakty z rodzicem powodują "dyskomfort psychiczny".
Konkludując należy jeszcze raz podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie rzeczą pewną jest to, że babcia Skarżącej ma syna i w stosunku do niego nie zachodzi sytuacja obiektywnej, niezależnej od jego woli, niezdolności do sprawowania opieki nad matką. Z ustawowego obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia bowiem, co zostało już wyżej wykazane, fakt, że syn M. D. pracuje zawodowo. Trudno jest również zaakceptować stanowisko Skarżącej, że stan zdrowia syna M. D. uniemożliwia mu opiekę nad matką, skoro jednocześnie ten sam stan zdrowia umożliwia mu wykonywania pracy zawodowej. Dlatego też jako bezpodstawne należy ocenić wywiedzione w tym zakresie zarzuty skargi, w tym ten, że Kolegium nie zbadało w sposób właściwy okoliczności sprawy. Organ ustalił te okoliczności, do których ustalenia był zobowiązany, trafnie wywodząc, że syn M. D. nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności i wciąż wykonuje pracę zarobkową. Skarżąca, jak trafnie podkreśliło też Kolegium, w toku prowadzonego postępowania miała możliwość przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających aktualny stan zdrowia syna M. D., m.in. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaświadczeń lekarskich, ale tego nie uczyniła. Stąd też zarzut postawiony na etapie skargi jakoby organ nie przeprowadził w tym zakresie dogłębnego postępowania dowodowego jest całkowicie bezpodstawny.
Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na względzie, sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło