III OSK 1729/22

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2022-12-14

Skład orzekający: Tamara Dziełakowska, Przemysław Szustakiewicz, Grzegorz Jankowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej ma obowiązek wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli strona w swoim wniosku o zmianę decyzji ostatecznej jedynie sugeruje jej nieważność, ale nie formułuje wyraźnego żądania wszczęcia postępowania nieważnościowego?
Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie ma obowiązku wszczynania z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli strona w swoim wniosku o zmianę decyzji ostatecznej jedynie sugeruje jej nieważność, ale nie formułuje wyraźnego żądania wszczęcia takiego postępowania. W takiej sytuacji, jeśli wniosek strony dotyczy zmiany decyzji ostatecznej na podstawie przepisów umożliwiających jej weryfikację (np. art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r.), a sprawa ta została już merytorycznie rozstrzygnięta i zakończona prawomocnymi decyzjami, organ zasadnie umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe, nie naruszając zasady trwałości decyzji administracyjnych.
Stan faktyczny
Skarżący J. C. domagał się przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, jednak jego wnioski były wielokrotnie odrzucane od 2004 roku. Po kolejnych wnioskach i postępowaniach, w tym po uchyleniu przez WSA decyzji organu, ostatecznie decyzją z 9 grudnia 2013 r. organ odmówił uchylenia wcześniejszych decyzji odmawiających przyznania świadczenia. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 18 kwietnia 2014 r., a skarga na nią została oddalona przez WSA i NSA. W 2021 r. skarżący złożył kolejny wniosek o zmianę decyzji ostatecznej z 2004 r. na podstawie art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. Organ umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe, ponieważ sprawa została już rozstrzygnięta prawomocnymi decyzjami. WSA oddalił skargę, a NSA oddalił skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1186/21 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 8 lipca 2021 r. nr DSE3-K1082-P0043804107-45/21 w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zmiany ostatecznej decyzji dotyczącej przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 26 stycznia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (sygn. akt II SA/Bd 1186/21) oddalił skargę J. C. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 8 lipca 2021 r., utrzymującą w mocy decyzję własną z 2 czerwca 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zmiany ostatecznej decyzji dotyczącej przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją z 20 kwietnia 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II Rzeczypospolitej. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez ten organ decyzją z 27 sierpnia 2004 r. Wnioskiem z 8 kwietnia 2010 r. skarżący wniósł o uchylenie decyzji z 27 sierpnia 2004 r. w trybie art. 154 K.p.a. Decyzją z 19 maja 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej – odmówił uchylenia decyzji własnej z 27 sierpnia 2004 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 20 kwietnia 2004 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ decyzją z 7 lipca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję własną z 19 maja 2010 r. Po rozpatrzeniu kolejnego wniosku skarżącego z 20 czerwca 2011 r. decyzją z 20 lipca 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej odmówił uchylenia decyzji własnej z 7 lipca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 19 maja 2010 r., a także decyzji wcześniejszych z 27 sierpnia 2004 r. i 20 kwietnia 2004 r. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z 29 września 2011 r. utrzymał w mocy decyzję własną z 20 lipca 2011 r. Wyrokiem z 7 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (sygn. akt II SA/Bd 1309/11) uchylił ww. decyzje z 29 września 2011 r. i 20 lipca 2011 r., wskazując, że skarżący we wniosku nie sprecyzował swojego żądania co do trybu (podał 3 różne ewentualności), w jakim powinno być ono rozpatrzone, a organ nie zwrócił się do wnioskodawcy o takie sprecyzowanie. W szczególności organ nie zwrócił się do wnioskodawcy o to, czy wnosi o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Art. 2 tej ustawy jest przepisem szczególnym w stosunku do uregulowanych w K.p.a. nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Decyzją z 3 lipca 2012 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 K.p.a. odmówił uchylenia decyzji własnej z 27 sierpnia 2004 r. Następnie decyzją z 28 sierpnia 2012 r. uchylił swoją decyzję z 3 lipca 2012 r. i umorzył postępowanie. Decyzją z 15 października 2012 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380) odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Decyzją z 8 stycznia 2013 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z 15 października 2012 r. Następnie decyzją z 27 lutego 2013 r. organ stwierdził nieważność decyzji z 8 stycznia 2013 r. i 15 października 2012 r. Wyrokiem z 23 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 302/13: 1. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z 8 stycznia 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 15 października 2012 r., 2. uchylił ww. decyzję z 27 lutego 2013 r. Zdaniem Sądu z przepisów nie wynika możliwość wydania takiego, jak pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W art. 2 ww. ustawy z 25 lutego 2011 r. ustawodawca umożliwił organom weryfikację decyzji ostatecznych w trybie zwykłym. Złożenie zatem wniosku ze wskazaniem na art. 2 ustawy zmieniającej skutkować powinno, zależnie od poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, wydaniem albo decyzji zmieniającej dotychczasową decyzję ostateczną odmawiającą przyznania prawa do świadczenia, albo decyzji odmawiającej zmiany tej decyzji. W postępowaniu prowadzonym na wniosek strony złożony w trybie art. 2 ustawy zmieniającej organ nie może zaś przyznać wnioskowanego świadczenia albo odmówić jego przyznania, nie nawiązując do decyzji wcześniej rozstrzygającej kwestię prawa do tego świadczenia, posiadającej walor ostateczności. Prowadziłoby to do sytuacji niedopuszczalnej, gdy w obrocie prawnym pozostawałyby dwie decyzje rozstrzygające o prawie do tego samego świadczenia, chociaż przy zmienionych stanach prawnych. Tak stało się natomiast w niniejszej sprawie. Ponadto Sąd uznał za konieczne dokonać kontroli decyzji z 27 luty 2013 r. Decyzją z 9 grudnia 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich odmówił uchylenia decyzji własnej z 27 sierpnia 2004 r. i poprzedzającej ją decyzji z 20 kwietnia 2004 r. Decyzją z 18 kwietnia 2014 r. organ utrzymał w mocy swoją decyzję własną z 9 grudnia 2013 r. Skarga na decyzję z 18 kwietnia 2014 r. została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 16 grudnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Bd 657/14). Pismem z 26 czerwca 2018 r. skarżący wniósł o zmianę w trybie art. 154 K.p.a. decyzji z 9 grudnia 2013 r., utrzymującej w mocy decyzją z 18 kwietnia 2014 r. Decyzją z 5 września 2018 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z 18 kwietnia 2014 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 9 grudnia 2013 r. Następnie organ decyzją z 15 stycznia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję własną z 5 września 2018 r. Wyrokiem z 25 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (sygn. akt II SA/Bd 272/19) oddalił skargę na decyzję z 15 stycznia 2019 r. Zdaniem Sądu wniosek skarżącego o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 K.p.a. odnosił się do decyzji wydanej na podstawie art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj. do decyzji z 18 kwietnia 2014 r. utrzymującej w mocy decyzję z 9 grudnia 2013 r.), przy której wydaniu organ zobowiązany był uwzględnić nowe brzmienie art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. W niniejszej sprawie słusznie organ ocenił, że skarżący w istocie zmierzał do ponownego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a wskazywane przez niego okoliczności są w istocie okolicznościami pozwalającymi na ocenę, czy spełnione są przesłanki przyznania świadczenia pieniężnego w oparciu o art. 2 ww. ustawy z 25 lutego 2011 r. zmieniającej. O istnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony w uchyleniu decyzji nie może natomiast świadczyć jedynie odmienna ocena tych samych okoliczności, które były już poddane ocenie w decyzji, o której uchylenie (w trybie art. 154 K.p.a.) ubiega się strona. Decyzja merytoryczna, o której uchylenie w trybie art. 154 K.p.a. ubiegał się skarżący, była już przedmiotem kontroli sądu administracyjnego w ww. wyroku z 16 grudnia 2014 r. sygn. II SA/Bd 657/14. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z 29 stycznia 2021 r. (sygn. akt III OSK 2748/21), podzielając pogląd, że wszystkie podniesione zarzuty odnoszące się do decyzji ostatecznej były przedmiotem kontroli Sądu w ww. wyroku z 16 grudnia 2014 r. (sygn. II SA/Bd 657/14). Postępowanie prowadzone w trybach z art. 154 oraz 155 K.p.a. nie jest natomiast konkurencyjne dla postępowania prowadzonego w trybie zwykłym (postępowania odwoławczego). Pismem z 10 maja 2021 r. skarżący wniósł o zmianę ww. decyzji ostatecznej z 20 kwietnia 2002 r., utrzymanej w mocy decyzją z 27 sierpnia 2002 r. na podstawie art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011 r., poz. 380). Decyzją z 2 czerwca 2021 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzył postępowanie w sprawie, wskazując na wydane uprzednio decyzje z 9 grudnia 2013 r. i 18 kwietnia 2014 r., kontrolowane przez Sąd w wyroku z 16 grudnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Gd 657/14). Decyzją z 8 lipca 2021 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z 2 czerwca 2021 r. Skargę na powyższą decyzję złożył skarżący. Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – zwanej dalej P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja z 9 grudnia 2013 r., wydana na podstawie art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, którą organ odmówił uchylenia decyzji własnej z 27 sierpnia 2004 r. i poprzedzającej ją decyzji z 20 kwietnia 2004 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 18 kwietnia 2014 r. i poddana kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszcze wyrokiem z 16 grudnia 2014 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący w tamtym postępowaniu nie kwestionował podstawy rozstrzygnięcia. Nie twierdził też, że decyzja została wydana bez jego wniosku czy w oparciu o inną treść wniosku. Rozstrzygnięcie natomiast oparto na znowelizowanym brzmieniu ustawy. Podstawą wydania decyzji był art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W tych warunkach ponowne rozpatrzenie wniosku oznaczałoby naruszenie zasady stanu rzeczy już rozstrzygniętej, stąd zasadnie organ uznał, że istnieje podstawa do umorzenia postępowania zgodnie z art. 105 K.p.a. Nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Tym samym, zarzuty skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. oraz w zw. z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 przez nieuwzględnienie skargi i uznanie za prawidłowe utrzymanie przez organ w mocy decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, wydanej przez organ w I instancji mimo tego, że postępowanie w sprawie nie było bezprzedmiotowe, a sprawa dotyczyła nowych okoliczności, które nie były dotąd podnoszone w innych postępowaniach, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 104 § 2 K.p.a. oraz w zw. z art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez IIl Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przez nieuwzględnienie skargi i uznanie za prawidłowe utrzymanie przez organ w mocy decyzji umarzającej postępowanie administracyjne mimo tego, że organ powinien uchylić decyzję wydaną w I instancji i rozpoznać co do istoty sprawy wniosek skarżącego z 10 maja 2021 r. o zmianę decyzji z 20 kwietnia 2004 r., gdyż taki wniosek po wejściu w życie ww. ustawy nie był składany, 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., w zw. z art. 104 § 2 K.p.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. oraz art 7 K.p.a. i 77 § 1 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi i uznanie za prawidłowe utrzymanie przez organ w mocy decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w sytuacji, gdy wydanie tej decyzji powinno być poprzedzone wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z 9 grudnia 2013 r., które to rozstrzygnięcie jest dla niniejszej sprawy zagadnieniem wstępnym, 4. art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przez uznanie przez Sąd, że prawomocna decyzja z 9 grudnia 2013 r., wydana na podstawie ww. przepisu prawnego, odmawiająca uchylenia decyzji z 20 kwietnia 2004 r. (odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego) jest objęta powagą rzeczy osądzonej mimo tego, że przepis ten przewiduje zmianę decyzji (a nie jej uchylenie) i to wyłącznie na wniosek, a skarżący nie składał wniosku o uchylenie ani o zmianę ww. decyzji, lecz o zmianę decyzji z 7 lipca 2010 r. 5. naruszenie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez lII Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zw. z art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. o zmianie ww. ustawy przez uznanie przez Sąd, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia przez organ wniosku skarżącego z dnia 10 maja 2021 r. o zmianę decyzji z 20 kwietnia 2004 r. odmawiającej prawa do świadczenia. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto skarżący oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że mając na względzie wniosek z 10 maja 2021 r., organ prócz orzeczenia o zmianie decyzji z 20 kwietnia 2004 r. na podstawie art. 157 § 2 K.p.a. powinien z urzędu wszcząć odrębne postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 9 grudnia 2013 r., a następnie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zakończyć to postępowanie decyzją stwierdzającą nieważność ww. decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, stwierdzić należało, że – po pierwsze – kontrolowane w sprawie decyzje z 8 lipca 2021 r. i 2 czerwca 2021 r. wydane zostały na skutek złożenia przez skarżącego wniosku z 10 maja 2021 r. zatytułowanego "wniosek o zmianę decyzji ostatecznej". We wniosku tym jako podstawę żądania wyraźnie wskazano "art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011 r. Nr 72, poz. 380)", zaś samo żądanie ujęto jako "o zmianę decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 kwietnia 2002 r. (...), odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją tego samego organu z dnia 27 sierpnia 2002 r. (...), przez przyznanie świadczenia". Takie sformułowanie wniosku, sporządzonego i wniesionego przez fachowego pełnomocnika skarżącego – radcę prawnego, nie budzi żadnych wątpliwości, że skarżący domagał się wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w trybie art. 2 ww. ustawy z 25 lutego 2011 r. Wbrew natomiast twierdzeniom skargi kasacyjnej w piśmie tym nie zawarto żadnego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 9 grudnia 2013 r. W treści samego pisma znajduje się jedynie stwierdzenie, że decyzja z 9 grudnia 2013 r. zawiera rozstrzygnięcie sprawy nieobjętej wnioskiem skarżącego, co czyni ją na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nieważną, jako wydaną bez podstawy prawnej, co jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną, nie stanowi żądania strony do wszczęcia postępowania w trybie stwierdzenia nieważności. Z kolei niewszczęcie takiego postępowania z urzędu przez organ, jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, nie podlega kontroli sądowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 2265/17 i z 9 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2747/18 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez znaczenia przy tym dla sprawy pozostaje powoływanie się przez skarżącego na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 (zarzut 1), bowiem odnosi się ona do sposobu zakończenia postępowania nieważnościowego, które – co jak powyżej ustalono – nie zostało wszczęte wobec braku wniosku strony lub inicjatywny organu w tym zakresie. Po drugie – co istotne w okolicznościach niniejszej sprawy – żądanie strony zmiany decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia na postawie art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. zostało zrealizowane, a postępowanie w tym zakresie zakończone decyzją z 9 grudnia 2013 r. i utrzymującą ją w mocy decyzją z 18 kwietnia 2014 r. W decyzjach tych jako podstawę prawną wyraźnie wskazano art. 2 ww. ustawy. Skarga na tę ostatnią była przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej zakończonej oddaleniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy z 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 657/14). Decyzje te jako ostateczne i prawomocne pozostają w obrocie prawnym i wywołują skutek w nich określony. Oznacza to tyle, że sprawa została definitywnie zakończona, a strona nie może domagać się jej ponownego rozpatrzenia w postępowaniu jurysdykcyjnym. Z tej też przyczyny, ponowne rozpatrzenie wniosku na tej samej podstawie prawnej oznaczałoby naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych, a w konsekwencji prowadziłoby do konieczności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej później, bez wzruszenia decyzji pierwotnej. Z tej przyczyny jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. oraz w zw. z uchwałą NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 (zarzut 1), art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 104 § 2 K.p.a. oraz w zw. z art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. (zarzut 2) i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 104 § 2 K.p.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. oraz art 7 K.p.a. i 77 § 1 K.p.a. (zarzut 3) oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 31 maja 1996 r. Jak powyżej wskazano, strona we wniosku wszczynającym postępowania kontrolowane w niniejszej sprawie nie domagała się wszczęcia postępowania nieważnościowego zaś ono samo jako bezprzedmiotowe, wobec funkcjonowania w obrocie prawnym orzeczenia rozstrzygającego w sposób ostateczny daną sprawę, podlegało umorzeniu. Trafnie Sąd pierwszej instancji zwracał uwagę, że okoliczności wskazywane przez stronę były już wcześniej kwalifikowane jako okoliczności pozwalające na ocenę, czy zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pieniężnego na podstawie art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 25 czerwca 2019 r. (sygn. akt II SA/Bd 272/19) i Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 stycznia 2021 r. (sygn. akt III OSK 2748/21). Odnośnie zarzutu naruszenia art. 2 ustawy z 25 lutego 2011 r. (zarzut 4), podzielić należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podnoszenie na obecnym etapie, iż wniosek wszczynający postępowanie zakończone wydaniem decyzji z 9 grudnia 2013 r. i 18 kwietnia 2014 r. dotyczył zmiany innej decyzji należy uznać za co najmniej spóźnione. Zarzut taki mógł być podnoszony wyłącznie w postępowaniu zakończonym wydaniem tejże decyzji lub w skardze do sądu administracyjnego. Na obecnym etapie wiążąca pozostawała sama treść rozstrzygnięcia tych decyzji odnosząca się do decyzji z 20 kwietnia 2004 r. i 27 sierpnia 2004 r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło