II SA/Gl 1187/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący zwrócił się o umorzenie w całości zaległości alimentacyjnych podnosząc, że zadłużenie powstało na skutek pobytu w zakładzie karnym, gdzie nie jest zatrudniony, a ponadto jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Organ podkreślił, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia wyjątkowo trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, organ może odmówić zastosowania wnioskowanej ulgi. Podniósł, że przebywanie w zakładzie karnym nie jest okolicznością zasługującą na uwzględnienie przy ocenie, czy zachodzą przesłanki umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem dłużnik alimentacyjny odbywający karę pozbawienia wolności, nie może być z tego powodu traktowany lepiej niż dłużnik alimentacyjny, który nie płacił alimentów i jest zmuszony do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, lecz pracuje i nie naruszył nigdy porządku prawnego. Organ podkreślił, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13.06.2017r. "nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. Zawsze bowiem podstawą do przejęcia (czasowego) przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica jest bezskuteczność egzekucji należnych alimentów, spowodowana z reguły bardzo trudną sytuacją materialną, rodzinną zobowiązanego. Dotyczy to zatem ex definitione osób w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dla zwolnienia się z tego obowiązku dłużnik winien wskazać na okoliczności szczególne, wykraczające poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo. Sytuacją uzasadniającą umorzenie należności może być bardzo, ale to bardzo zły stan zdrowia, uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, nie rokujący żadnej poprawy sytuacji finansowej dłużnika alimentacyjnego. Umorzenie może również uzasadniać nagłe pogorszenie sytuacji życiowej na skutek zdarzeń losowych. Nie można bowiem zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. Poza tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja ulegnie poprawie, także na skutek zdarzeń losowych. (...) Zły stan zdrowia nie może stanowić samodzielnej przesłanki umorzenia należności. Podobnie jest z bezrobociem. Ten fakt również nie może przesądzać o konieczności umorzenia należności. Zgodzić się trzeba z tezą, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie byłoby to sprzeczne z założeniami omawianej ustawy i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 omawianej ustawy." Organ odwoławczy podkreślił, że odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności stanowi efekt działań zabronionych z punktu widzenia prawa. Tym samym samodzielnie nie może stanowić okoliczności uzasadniającej umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie uzasadnia też umorzenia tych należności sama tylko hipotetyczna trudność w znalezieniu pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Organ podniósł, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy i jest w wieku produkcyjnym (lat 33), brak jest zatem podstaw do uznania, że po opuszczeniu zakładu karnego nie znajdzie pracy odpowiadającej jego możliwościom. W jego sytuacji istnieje realna możliwość poprawy sytuacji materialnej i tym samym spłaty zadłużenia. Nie zaistniała zatem szczególna okoliczność uzasadniająca umorzenie zadłużenia, również argumenty przedstawione w odwołaniu nie stanowią przesłanki do umorzenia wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Organ wskazał - mając na uwadze, że dłużnik alimentacyjny przebywa w zakładzie karnym - iż może on wystąpić z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty należności. W skardze wniesionej od powyższej decyzji skarżący po raz kolejny wskazał, że przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie ma płatnej pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał twierdzenia skargi i dodał, że konieczne jest rozpatrzenie skutków odmowy umorzenia należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli wydanych w sprawie decyzji w powyższym zakresie, stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę prawną wymienionych decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 877 ze zm., zwanej dalej ustawą), według którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że decyzja w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Ponadto podkreślenia wymagało, że zasadą jest zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś umorzenie tych należności jest odstępstwem od tej zasady, a więc ma charakter wyjątkowy. W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki zastosowania umorzenia należności zachodzą jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. WSA w Gliwicach w wyrokach z 8 września 2021 r., sygn. akt: II SA/Gl 471/21 oraz z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt: II SA/Gl 651/21, WSA w Gdańsku w wyroku z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt: III SA/Gd 109/21 i WSA w Krakowie w wyroku z 18 października 2021 r., sygn. akt: II SA/Kr 541/21). Co więcej, przy stosowaniu tego wyjątkowego instrumentu należy mieć także na uwadze fakt, że – jak wskazał NSA w wyroku z dnia 13 stycznia 2022 r. - "wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje." (wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt: I OSK 721/19). Dla zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy, konieczne jest stwierdzenie istnienia obiektywnych okoliczności po stronie dłużnika, które uniemożliwiają mu zwrot należności, są to w szczególności zdarzenia nagłe i nieprzewidywalne, czynniki na które zobowiązany nie ma wpływu. W niniejszej sprawie - jako okoliczności uzasadniające wniosek – skarżący wskazał odbywanie kary pozbawienia wolności i wynikający z tego brak możliwości pracy, a także potencjalne trudności ze znalezieniem pracy po opuszczeniu zakładu karnego oraz pogorszenie stanu zdrowia. W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie zasadnie stwierdziły, że okoliczności te nie uzasadniają skorzystania z przewidzianego w art. 30 ust. 2 ustawy, wyjątku od zasady, jaką jest zwrot przez dłużnika należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak trafnie podkreślił organ odwoławczy, pobyt skarżącego w zakładzie karnym jest bezpośrednim następstwem naruszenia przez niego porządku prawnego. Nie jest to więc okoliczność kwalifikowana jako zdarzenie nagłe, nieprzewidywalne i niezależne od woli skarżącego. Wręcz przeciwnie, to działania skarżącego doprowadziły do zaistnienia tej sytuacji. W tym zakresie podzielić należało pogląd WSA w Gdańsku, zawarty w wyroku z 18 lutego 2021 r., sygn. akt: III SA/Gd 862/20, według którego – "odbywanie kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku w przedmiocie umorzenia przedmiotowych należności, ponieważ stanowi ona efekt zabronionych działań. Mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności (...) podkreślić należy, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, że naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika." Podobnie - nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazany przez skarżącego brak obecnie możliwości pracy, a także potencjalne trudności ze znalezieniem pracy po opuszczeniu zakładu karnego. W orzecznictwie podkreśla się, że zła sytuacja materialna nie stanowi okoliczności uzasadniających umorzenie przedmiotowych zaległości, albowiem: "jest cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności. Umarzanie należności tylko z powodu niskich bądź braku dochodów powodowałoby, że w ogóle nie możnaby zrealizować obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Instytucja zwrotu byłaby zatem instytucją martwą." (por. WSA w Białymstoku w wyroku z 26 sierpnia 2021 r., WSA w Krakowie w wyroku z 9 marca 2021 r., sygn. akt: III SA/Kr 1291/20). Zasadnie zatem organ odwoławczy podkreślił, cytując wyrok WSA w Łodzi z dnia 13.06.2017r., że "nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. Zawsze bowiem podstawą do przejęcia (czasowego) przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica jest bezskuteczność egzekucji należnych alimentów, spowodowana z reguły bardzo trudną sytuacją materialną, rodzinną zobowiązanego. Dotyczy to zatem ex definitione osób w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dla zwolnienia się z tego obowiązku dłużnik winien wskazać na okoliczności szczególne, wykraczające poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo". Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podzielił wyrażony w cytowanym wyroku pogląd, że "sytuacją uzasadniającą umorzenie należności może być bardzo, ale to bardzo zły stan zdrowia, uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, nie rokujący żadnej poprawy sytuacji finansowej dłużnika alimentacyjnego". W powyższym zakresie – prawidłowo zatem organy podkreśliły, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, zaś dokumentacja medyczna nie potwierdza niezdolności do pracy i ma 33 lata, istnieje więc realna możliwość poprawy jego sytuacji materialnej i tym samym spłaty zadłużenia. Nie wystąpiły zatem szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Z uwagi zaś na odbywanie kary pozbawienia wolności - skarżący może wystąpić z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty należności. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W tych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.