II SA/Go 613/20
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2021-01-20
Skład orzekający: Sławomir Pauter, Michał Ruszyński, Jarosław Piątek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy działalność religijna, pomoc rodzinom internowanych oraz kolportaż prasy podziemnej, bez jednoznacznego potwierdzenia narażenia na odpowiedzialność karną lub represje, mogą stanowić podstawę do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że sama działalność religijna, pomoc rodzinom internowanych czy kolportaż prasy podziemnej, bez jednoznacznego wykazania narażenia na odpowiedzialność karną, represje lub prowadzenia działalności na rzecz odzyskania niepodległości przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych, nie jest wystarczająca do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Działania te muszą spełniać ścisłe kryteria określone w ustawie, a subiektywna ocena dolegliwości nie zastąpi dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek.Stan faktyczny
Skarżący A.K. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując na swoją działalność w NSZZ "Solidarność" Rolników Indywidualnych, pomoc rodzinom internowanych oraz kolportaż prasy podziemnej. Organ odmówił przyznania statusu, uznając, że działalność skarżącego miała głównie charakter religijny i nie spełniała ustawowych przesłanek. Po utrzymaniu decyzji w mocy przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.
Przedmiotem skargi wniesionej przez A.K., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], którą na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 319, dalej jako: "ustawa") utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2020 r., odmawiającą potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy A.K. złożył w dniu 1 kwietnia 2019 r. We wniosku strona podniosła, że była działaczem NSZZ "Solidarność" Rolników Indywidualnych i działał w duszpasterstwie rolników i kółku różańcowym we [...].
Strona przedłożyła także decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (dalej jako IPN) z dnia [...] listopada 2018 r. stwierdzającą, że nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Do przedmiotowego wniosku skarżący dołączył oświadczenia świadków: E.C. i ks. Z.Z., na okoliczności potwierdzające: pomoc rodzinie internowanego A.Ż., działalność polityczną i antykomunistyczną w duszpasterstwie rolników i kółku różańcowym we [...], uczestnictwo w licznych mszach i spotkaniach mających na celu omówienie "odkłamujące powojenną historię Polski". Nadto skarżący przedłożył fragment pracy magisterskiej autorstwa K.S. pt. "Niezależny Samorządny Związek Zawodowy ,,Solidarność" Rolników Indywidualnych na ziemi [...]", w której został wymieniony jako jeden z członków Tymczasowego Zarządu Gminnego NSZZ "S" RI i uczestnik manifestacji rolników w [...]. Dodatkowo skarżący dołączył kserokopie akt o sygnaturze IPN [...], w których został wymieniony jako jeden z organizatorów kółek różańcowych.
Podejmując dalsze czynności wyjaśniające organ na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. zwrócił się do IPN o przekazanie informacji dotyczącej strony. W odpowiedzi IPN poinformował, że w zasobach archiwalnych w/w instytucji nie znajdują się dokumenty potwierdzające, że strona spełnia przesłanki z art. 2 i 3 powołanej ustawy.
Na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się także do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych o zaopiniowanie wniosku skarżącego. Rada uchwałą z dnia [...] lipca 2019 r. negatywnie zaopiniowała wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu opinii wskazano, że Rada, po analizie przedmiotowego wniosku oraz rozmów z działaczami NSZZ "S" z terenu, nie potwierdziła podnoszonych przez skarżącego okoliczności.
Organ postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. dopuścił dowód z przesłuchania świadków oraz skarżącego. Według zeznań świadków strona skarżąca czynnie działała w sferze politycznej i antykomunistycznej, po wprowadzeniu stanu wojennego brała udział w organizowanych w prywatnych domach spotkaniach i mszach za ojczyznę.
Świadek E.C. zeznał, że wraz ze skarżącym " (...) zajmował się kolportażem prasy, która była wówczas wydawana przez ,,Solidarność". Świadek M.W. wskazała, że skarżący włączył się w organizację pomocy rodzinie po internowaniu jej ojca A.Ż.. Natomiast świadek ks. Z.Z. potwierdzał zaangażowanie skarżącego w organizowanie pielgrzymek, odpustów i aktywne uczestniczenie w życiu parafii.
Z zeznań złożonych przez stronę skarżącą wynikało, że brał on udział w spotkaniach, w których uczestniczyli działacze NSZZ "Solidarność" Rolników Indywidualnych, po których otrzymywał ulotki w celu ich dalszego rozdania. Brał także czynny udział w organizacjach pielgrzymek i mszy za ojczyznę. Skarżący twierdził, że podczas spotkań i pielgrzymek był inwigilowany przez "tajnego współpracownika".
Organ decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], odmówił potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, uznając, że zgromadzony dotychczas materiał dowodowy nie potwierdza przesłanek określonych w art. 2 i 3 ustawy.
Strona złożyła wniosek do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednocześnie przesłała oświadczenia świadków E.C. i M.W.. Z oświadczenia M.W. z [...] sierpnia 2020 r. wynikało, że działalność strony skarżącej, polegająca na pomocy rodzinom internowanym i represjonowanym nie skończyła się z dniem wypuczenia na wolność ojca świadka, ale trwała dalej. Świadek E.C. natomiast w swoim oświadczeniu z [...] sierpnia 2020 r. wskazał, że skarżący brał udziału w kolportażu "prasy podziemnej" aż do 1989 r. a "natężenie tego kolportażu było różne w zależności od dystrybucji".
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał decyzję własną z dnia [...] czerwca 2020 r. w mocy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po przedstawieniu zgromadzonego materiału dowodowego, zacytowaniu przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r., w szczególności art. 2 i 3, zawierających definicję działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz art. 5 określającego procedurę wydawania w tym przedmiocie decyzji wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że strona spełnia warunki, które mogłyby stanowić o przyznaniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zdaniem organu działalność skarżącego opierała się w głównej mierze na działalności religijnej. Ponadto, jak wskazał organ, w przesłanych oświadczeniach świadków E.C. i M.W. brak jest informacji mogących wskazywać na działalność skarżącego prowadzoną łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W ocenie organu trudno uznać uzupełniające oświadczenia o zaangażowaniu strony w kolportaż pism bezdebitowych, w którym brak nawet szczegółów w jakich okoliczności taka dystrybucja się odbywała, jakie ilości materiałów i od kogo strona je otrzymywała. Również brak jest takich informacji w opracowaniach załączonych do pisma z [...] sierpnia 2020 r. Organ wskazał, że "nazwisko strony skarżącej pojawia się co prawda jako członka Tymczasowego Zarządu Gminnego NSZZ "S" RI, jednak tą działalność strona prowadziła po lipcu 1989 r.".
Nadto, w ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, brak jest dowodów, by strona podlegała represjom, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r.
W złożonej skardze na powyższą decyzję A.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej uchylenie. Pełnomocnik skarżącego zarzucił w/w decyzji naruszenie:
– przepisów prawa procesowego w postaci:
1. art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, polegające na nieuwzględnieniu okoliczności faktycznych dotyczących prowadzenia działalności w opozycji antykomunistycznej przez skarżącego w okresie 1980-1989 r., polegającej na rozprowadzaniu i rozpowszechnianiu "prasy podziemnej", która wówczas była wydawana przez "Solidarność",
2. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu wobec faktu, iż w toku postępowania organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie m.in. na dowodzie w postaci opinii działacza opozycji Z.B., o czym strona powzięła informacje dopiero z uzasadnienia decyzji, w konsekwencji czego doprowadziło to do uniemożliwienia skarżącemu wypowiedzenie się na temat zebranego dowodu przez organ,
3. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, co spowodowało również wyprowadzenie z zebranego materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających, a ponadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Stanowiło to konsekwencję błędnego ustalenia przez organ, że skarżący nie podejmował działalności w opozycji.
– przepisów prawa materialnego w postaci:
1. art. 2 w zw. z art. 4 ustawy przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki dotyczące posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej po stronie skarżącego, tymczasem z oświadczeń świadków oraz przedłożonych przez skarżącego dokumentów jednoznacznie wynika, że skarżący w okresie 1980-1989 r. prowadził działalność w opozycji antykomunistycznej.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że z materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadził działalność antykomunistyczną. Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, iż decyzja organu z [...] czerwca 2020 r. została wydana m.in. w oparciu o opinię działacza opozycji Z.B., o czym skarżący powziął informację dopiero z uzasadnienia przedmiotowej decyzji. Zdaniem pełnomocnika, strona skarżąca została pozbawiona możliwości wypowiedzenia się na temat zebranego materiału dowodowego przez organ i jego zakwestionowania, albowiem nie był bliskim współpracownikiem B. oraz zdaniem skarżącego Z.B. jest negatywnie nastawiony do strony postępowania, nie mając ku temu żadnych podstaw, a skarżący nie wnioskował o jego zeznania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2020 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2020 r. odmawiającą A.K. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz.U.2018.690, dalej jako ustawa). W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).
Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 powołanej ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:
1) przebywała w:
a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,
b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,
e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;
4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Z treści przywołanych przepisów wynika, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 5 ustawy organ potwierdza status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych", wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę w art. 2 lub art. 3 ustawy. Przepisy ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko się, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
W ocenie Sądu analiza akt administracyjnych i uzasadnienia zaskarżonej decyzji daje podstawę do przyjęcia, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mogą prowadzić do uwzględnienia jego wniosku i potwierdzenia żadnego z tych statusów. W świetle okoliczności wynikających z oświadczeń skarżącego i przedłożonych przez niego dokumentów, w tym zeznań świadkówm, organ administracji podjął wystarczające działania, zmierzające do zweryfikowania przesłanek koniecznych do ich potwierdzenia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości na prowadzenie przez skarżącego działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy, bądź doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 ustawy.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że stanowisko organu znajduje potwierdzenie w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2019 r., w którym stwierdzono, że w wyniku szczegółowej kwerendy zasobów archiwalnych zasobów IPN nie odnaleziono dokumentów mogących potwierdzić antykomunistyczną działalność A.K. czy też doznanie przez niego represji z powodów politycznych. Zdaniem Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny, że udział skarżącego w latach 1984-1990 w duszpasterstwie rolników indywidualnych i kółku różańcowym przy parafii [...] wiązał się z prowadzeniem działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu, który stwierdził, że działalność skarżącego miała przede wszystkim charakter religijny. Z akt sprawy wynika, że skarżący aktywnie uczestniczył w życiu parafii, co przejawiało się między innymi w organizowaniu pielgrzymek, mszy za ojczyznę, czy też poprzez udział w spotkaniach modlitewnych, na których były omawiane bieżące sprawy dotyczące parafii. Organ wskazał, że po zakończeniu czynności o charakterze religijnym miały miejsce spotkania z udziałem skarżącego, na których były poruszane również kwestie polityczne min. w postaci preelekcji działaczy "Solidarności". Wskazane okoliczności czy też udział w manifestacjach poparcia dla "Solidarności" poprzez noszenie transparentów nie są jednak wystarczające do uznania, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 2 ustawy. Sama przynależność skarżącego do wyżej wskazanych organizacji, uczestnictwo w mszach, spotkaniach modlitewnych, pielgrzymkach, nie dowodzi, że skarżący podejmował działalność, którą uznać można za działalność opozycyjną. W tym kontekście należy wskazać, że w aktach IPN [...] A.K. został wymieniony jako jeden z organizatorów kółek różańcowych. W tym miejscu warto również zwrócić uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem "szczególnych zasług" prowadzoną "z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych" (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20, CBOSA). Należy dodać, że z dołączonych przez skarżącego fragmentów różnych opracowań naukowych dotyczących działalności NSZZ ,,Solidarność" Rolników Indywidualnych na obszarze [...] do roku 1989 nie wynika, że skarżący prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy. W ocenie Sądu nie podważa tego stanowiska podnoszony przez skarżącego fakt kolportażu prasy podziemnej. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasadnie wskazał, że z oświadczenia E.C. załączonego do odwołania nie wynika w jakich okolicznościach dystrybucja się odbywała, jakie ilości materiałów i od kogo strona otrzymała. Należy podnieść, że przesłuchany w charakterze świadka E.C. nie podał również jakichkolwiek szczegółów w powyższej kwestii. Przede wszystkim bliżej nieskonkretyzowane przestrzennie i sytuacyjnie twierdzenia o "kolportażu prasy podziemnej" w okresie od 1981 do 1989 r. nie zostały potwierdzone w żaden wiarygodny sposób. Nie jest jednak wiadome, jakiej treści były te wydawnictwa i jaki był udział skarżącego w tym kolportażu. Nie przedstawiono m.in. jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzać co najmniej fakt współpracy skarżącego w tym zakresie z organizacjami prowadzącymi działalność opozycyjną (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2019 r., II SA/Rz 215/19, CBOSA). Z tych względów nie można podzielić zarzutu skarżącego, że organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego np. poprzez przeprowadzenie kolejnego dowodu z zeznań świadka E.C. (art. 7 , 75 i 77 § 1 k.p.a.).
Nie podważa stanowiska organu ogólne oświadczenie M.W. dołączone do odwołania, z którego wynika, że skarżący uczestniczył w pomocy żywnościowej dla rodzin, w tym dla jej ojca A.Ż. po jego internowaniu (do połowy 1983 r.). Organ zasadnie podniósł, że A.Ż. był internowany od 13 grudnia 1981 r. do 26 lutego 1982 r. i stwierdził, że jest mało prawdopodobne, aby taką działalność wnioskodawca prowadził przez 12 miesięcy. Należy dodać, że materiał dowodowy nie zawiera jakichkolwiek dokumentów wskazujących na aktywność skarżącego w tym zakresie trwającą przez wymagany ustawą okres. Organ trafnie wskazał, że skarżący jako członek Tymczasowego Zarządu Gminnego NSZZ "S" RI rozpoczął działalność w lipcu 1989 r.
Oceny i wnioski organu znajdują także wsparcie w opinii Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Wojewódzka Rada Konsultacyjna przesłała wraz z uzasadnieniem uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie negatywnego zaopiniowania wniosku skarżącego. Z uzasadnienia uchwały wynika, że skarżący w związku z podjętą działalnością w ramach Duszpasterstwa Rolników NSZZ "Solidarność" RI nie był przesłuchiwany, zatrzymany czy rewidowany przez organy państwa. W świetle zasad doświadczenia życiowego z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że w przypadku faktycznego podejmowania przez skarżącego działań opozycyjnych np. w postaci kolportażu prasy podziemnej podlegałbym takim czynnościom, a także na jego temat zostałyby zgromadzone odpowiednie materiały informacyjne (np. będące wynikiem inwigilacji). Zdaniem Sądu skarżący nie przestawił dowodów pozwalających przyjąć, że jego udział w duszpasterstwie rolników i kółku różańcowym wiązał się z prowadzeniem działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. W tym miejscu zauważyć należy, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca spełnia przesłanki przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy (wyrok NSA z dnia 29 września 2020 r., II OSK 1452/20, CBOSA).
Wskazać również trzeba, że bezwzględnym warunkiem przyznania uprawnień i statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Pozostaje poza sporem, że skarżący uzyskał decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] listopada 2018 r., zgodnie z którą spełnia warunki, o jakich mowa w art. 4 ustawy. Tym samym nie zachodzą wobec niego przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu. Z tego względu bezzasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 2 w zw. z art. 4 ustawy. Nie jest również trafny zarzut, że decyzja została oparta na dowodzie w postaci opinii Z.B., o czym strona nie wiedziała. Należy wyjaśnić, że opina Z.B. - działacza opozycji - stanowiła jedną z przesłanek podjęcia ww. uchwały Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Sama zaś uchwała tegoż organu nie jest dla organu decyzyjnego wiążąca, ale niewątpliwie stanowi materiał pomocniczy pozwalający zweryfikować wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Zdaniem Sądu prawidłowe było również stanowisko organu, o braku podstaw do uznania skarżącego za osobę represjonowaną z powodów politycznych za działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 3 ustawy. W konsekwencji Sąd uznał, że dokonane przez organ ustalenia faktyczne, ich ocena prawna oraz wyciągnięte na tej podstawie wnioski są prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, zgromadzonym z czynnym udziałem skarżącego. Tym samym nie doszło do zarzucanego naruszenia przez organ przepisów k.p.a.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło