I GSK 1283/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 643/21 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 27 lipca 2021 r. nr BOD-II.431.1.2.2021.MWY w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 643/21 oddalił skargę [...] na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 27 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków europejskich stanowiących dofinansowanie udzielone na realizację projektu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł [...] . Zaskarżając wyrok w całości wniósł o uchylnie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na zasadzie art. 188 p.p.s.a. Wyrokowi na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazał na naruszenie w zaskarżonym wyroku prawa materialnego tj. - art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 305 ze zm.) w zw. z § 13 ust. 3 i 4 Umowy o dofinansowanie Projektu nr [...] z dnia 27 kwietnia 2017 r., w zw. z zapisami sekcji 6.5.2 - zasada konkurencyjności Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, w zw. z art. 2 pkt 32 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 818) w zw. art. 2, 7 oraz 87 ust 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. Z art. 2 pkt 7 i art. 98 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) Nr 1260/1999 z 11.7.2006 r. (Dz. Urz. UE L Nr 210, s. 25 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię w następstwie czego doszło do ich niewłaściwego zastosowania. - art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ustawy o finansach publicznych w zw. z § 13 ust. 4 Umowy o dofinansowanie Projektu nr [...] z dnia 27 kwietnia 2017 r. jako innej procedury w rozumieniu art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w zw. z art. 2, 7, 31 ust. 3 oraz art. 87 ust 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 KPA poprzez ich błędną wykładnię. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Istota sporu prawnego w niniejszej sprawie sprowadza się do zakwestionowania przez skarżącego wykładni wskazanych przepisów prawa w tym zwłaszcza art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych zakładającej możliwość realizacji obowiązków o charakterze publicznoprawnym w oparciu o przepisy quasi - normatywne charakterze blankietowym. Wskazano, że co do zasady skarżący nie kwestionuje też tego, iż mając na uwadze art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oraz art. 2 pkt 32 ustawy wdrożeniowej quasi - normatwny charakter zyskują także akty, które wprost nie należą do źródeł powszechnie obowiązującego prawa w Polsce, które jednak mogą uzupełniać podstawę prawną realizacji obowiązków charakterze publicznoprawnym. Dotyczy to w szczególności zagadnień o charakterze technicznym, proceduralnym czy metodologicznym. Procedury wynikające z dokumentów nie mających charakteru przepisów powszechnie obowiązujących nie mogą, co jest oczywiste, zmieniać procedur wynikających z takich przepisów. Gdyby zatem akty nie należące do źródeł powszechnie obowiązującego prawa w Polsce miały w sposób samodzielny wyznaczać podstawę prawną tych obowiązków, w zasadniczy sposób godziłoby to w fundamenty porządku prawnego w Polsce w tym art. 2, art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji. Należy więc przyjąć, iż nawet mając na uwadze wskazane przepisy ustawy o finansach publicznych oraz ustawy wdrożeniowej nie można zaakceptować sytuacji, w której podstawą orzekania o prawach i obowiązkach stron byłby wyłącznie akt o charakterze pozanormatywnym taki jak regulaminy, wytyczne czy procedury wydatkowania środków europejskich. Przesądza to o kierunku pożądanej wykładni wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej przepisów, w ramach tzw. wykładni prokonstytucyjnej, które to zasady zostały naruszone w zaskarżonym wyroku. Nie można zatem dopuścić w szczególności wykładni art. 184 ust. 1 ustawy finansach publicznych zakładającej pełną dowolność w zakresie uznania mocy obowiązującej innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu, a także ich interpretacji w oderwaniu od przepisów obowiązującego prawa. Żadne pozanormatywne akty nienależące do źródeł powszechnie obowiązującego prawa nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do nakładania obowiązków o charakterze publicznoprawnym. Innymi słowy należy oczekiwać, iż tego rodzaju akty mogą stanowić jedynie uzupełnienie przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Muszą się do nich odwoływać, operować rozumianą identycznie terminologią i pozostawać z nimi spójne. Nie mogą też rozszerzać czy modyfikować pojęć ustawowych. Podkreślono, że w zaskarżonej decyzji wprost wskazano, iż Beneficjent dopuścił się naruszenia zasady uczciwej konkurencji oraz zasady równego traktowania wykonawców, a zatem naruszenia postanowień § 13 ust 3 Umowy o dofinansowanie oraz regulacji Wytycznych (Podrozdział 6.5 pkt 1 oraz Podrozdział 6.2 pkt 3 lit e Wytycznych w zakresie kwalifikowalności). Także w ocenie WSA doszło do naruszenia zasady konkurencyjności. Zarówno w zaskarżonej decyzji jak również zaskarżonym wyroku WSA nie odniesiono się jednak do przepisów powszechnie obowiązującego prawa, które regulują ww. pojęcia w szczególności zasady uczciwej konkurencji. Innymi słowy organ administracji przyjął, a WSA zaaprobował, iż normatywną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły akty nie należące do źródeł powszechnie obowiązującego prawa, interpretowane w oderwaniu od przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Dotyczy to przede wszystkim pojęcia powiązań osobowych lub kapitałowych wpływających na naruszenie zasady konkurencyjności. Podkreślono, że na s. 16 zaskarżonego wyroku wskazano typowe przypadki naruszenia zasady konkurencyjności wynikające z sekcji 6.5.2 Wytycznych. Zgodnie z tymi przepisami zamówienia nie mogą być udzielane podmiotom powiązanym z beneficjentem osobowo lub kapitałowo, przy czym przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między beneficjentem lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu beneficjenta lub osobami wykonującymi w imieniu beneficjenta czynności związane z przeprowadzeniem procedury wyboru wykonawcy a wykonawcą, polegające w szczególności na: uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej, posiadaniu co najmniej 10% udziałów lub akcji, o ile niższy próg nie wynika z przepisów prawa lub nie został określony przez IZ PO, pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika, pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa drugiego stopnia lub powinowactwa drugiego stopnia w linii bocznej lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Są to wprost określone zabronione powiązania, które w sposób zrozumiały i czytelny wyznaczają zasady, do których beneficjent był zobowiązany się zastosować w ramach zasady konkurencyjności. Jednakże z WSA nie wynika, aby którąkolwiek z ww. zasad skarżący jako Beneficjent naruszył. W pkt 6.5.2. Wytycznych zapisano, iż w przypadku, gdy instytucja będąca stroną umowy o dofinansowanie stwierdzi udzielenie zamówienia podmiotowi powiązanemu w sposób inny niż wskazane w lit. a-d, jest zobowiązana przed wezwaniem do zwrotu środków wykazać istnienie naruszenia zasady konkurencyjności poprzez istniejące powiązanie. W takim przypadku niezbędne jest nie tylko wykazanie samego powiązania, które można przecież rozumieć w kategoriach gospodarczych, socjologicznych czy psychologicznych, lecz należy także wykazać w jaki sposób dana relacja naruszyła zasadę konkurencyjności. Obowiązek wykazania obu przesłanek (samego powiązania oraz jego wpływu) należy do organu i to przed wezwaniem Beneficjenta do zwrotu środków. Wskazano, że Nie jest zatem wystarczające wykazanie danego powiązania w kategoriach gospodarczych, socjologicznych czy psychologicznych. Niezbędne jest ścisłe wykazanie (a zatem udowodnienie) w jaki sposób dana relacja miała wpływ na naruszenie zasady konkurencyjności. Należy przy tym wykluczyć wpływ pośredni czy hipotetyczny. Obowiązkiem organu jest udowodnienie w okolicznościach danej sprawy, mając na uwadze wszystkie jej aspekty, że w istocie dana relacja naruszyła zasadę konkurencyjności w konkretnej postaci. Naruszenie to musi przy tym odnosić się do określonej podstawy normatywnej, albowiem jak już wspomniano wyżej nie jest możliwe kreowanie obowiązków publicznoprawnych w oparciu wyłącznie o akty nie stanowiące źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Jak podniesiono, Nie ulega wątpliwości, iż zasady konkurencyjności należy odnosić do realiów obrotu gospodarczego. Pojawia się zatem pytanie na czym miałaby polegać uprzywilejowana pozycja [...] w przypadku zamówienia, które w istocie nie cieszyło się zainteresowaniem oferentów, zapytanie zostało upublicznione zgodnie z obowiązującymi standardami, a kryteria wyboru oferty były jasne i oczywiste i nie zawierały żadnych warunków, które mogłyby wykluczać kogokolwiek z możliwości złożenia oferty jak również kogokolwiek uprzywilejowywać? Nawet gdyby faktycznie przyjąć, iż [...] się znali i współpracowali ze sobą w przeszłości trudno z tej okoliczności wywodzić, iż [...] cieszył się uprzywilejowaną pozycją względem konkurentów, których w praktyce nie było. Należy zauważyć, iż gdyby w ramach pierwotnego zapytania ofertowego beneficjent wykluczył [...] zmuszony byłby do skorzystania z oferty droższej o blisko 70 tys. złotych. Zasadę konkurencyjności należy rozumieć także w relacji do samego zamawiającego. Trudno uznać, aby zasada konkurencyjności narzucała komukolwiek wybór oferty mniej korzystnej wyłącznie z powodu bliżej niesprecyzowanych relacji łączących pełnomocnika beneficjenta z innym oferentem. Przecież to właśnie oznaczałoby naruszenie zasady konkurencyjności, nadto naraziłoby finanse publiczne na uszczerbek związany z przepłaceniem za daną usługę. Jednocześnie podniesiono, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do żadnego uszczerbku w budżecie UE. Co więcej doszłoby do niego właśnie, gdyby wykluczono z procedury o zawarcie umowy [...] , który zaproponował obiektywnie tańszą ofertę. Reasumując skarżący opierając skargę kasacyjną na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i wskazuje na naruszenie prawa materialnego tj. art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 305 ze zm.) w zw. z § 13 ust. 3 i 4 umowy o dofinansowanie Projektu nr [...] z dnia 27 kwietnia 2017 r., W zw. z zapisami sekcji 6.5.2 - zasada konkurencyjności Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, w zw. z art. 2 pkt 32 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 818) w zw. art. 2, 7 oraz 87 ust 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 2 pkt 7 i art. 98 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) Nr 1260/1999 z 11.7.2006 r. (Dz. Urz. UE L Nr 210, s. 25 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Z uwagi na wyraźne rozdzielenie w art. 174 p.p.s.a. podstaw kasacyjnych przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie, a przedmiotem zarzutu mogą być tylko te przepisy, które zastosował Sąd I instancji lub które powinien był zastosować, lecz je pominął. Skarga kasacyjna winna być bowiem skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Niezbędne jest jednocześnie precyzyjne wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez Sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Wskazać należy, że naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Ocena zasadności tego zarzutu może być skutecznie dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Uzasadniając ten zarzut należy wykazać, że Sąd błędnie określił podstawę orzekania, stosując wybrany przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Jednocześnie należy wskazać, jaki przepis powinien być zastosowany, dlaczego powinien być zastosowany bądź, w jaki sposób przepis powinien być zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy. Co ważne, zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń stanu faktycznego, gdyż te można podważać jedynie w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Z kolei, zwrot "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy" w odniesieniu do naruszenia przepisów prawa procesowego należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to, że na stronie skarżącej spoczywa obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z 14 marca 2018 r., II FSK 2480/17). W rozstrzyganej sprawie skarga kasacyjna zawiera wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że z uwagi na fakt, że skarżący kasacyjnie nie zakwestionowała ustalonego przez organy podatkowe oraz przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanu faktycznego stanowiącego podstawę wyrokowania w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny pozostaje związany stanem faktycznym przedstawionym przez Sąd pierwszej instancji. A z powyższych ustaleń wynika, że okolicznością bezsporną jest to, że przy zwieraniu umowy o dofinansowanie skarżącego reprezentował pełnomocnik – [...] (brat skarżącego), działający w oparciu o pełnomocnictwo , którego zakres obejmował podpisanie umowy, reprezentowanie przed wszystkimi urzędami, instytucjami, organami administracji rządowej i samorządowej, jednostkami samorządu terytorialnego, innymi osobami prawnymi i fizycznymi we wszystkich sprawach cywilnych i administracyjnych związanych z przystąpieniem i realizacją projektu, w tym w szczególności do podpisania dokumentacji i wniosku o dofinansowanie projektu wraz z załącznikami, składania oraz przyjmowania wszelkiego rodzaju pism, wniosków, deklaracji, korespondencji, oświadczeń wiedzy i woli, zaświadczeń, dokumentów urzędowych i prywatnych. Niesporna jest także okoliczność wieloletniej współpracy [...] z wykonawcą zamówień udzielonych przez skarżącego w ramach realizacji przedmiotowego projektu – [...] . Jak wynika z ustaleń organu, współpraca ta miała miejsce także w czasie prowadzenia obu zamówień udzielonych przez skarżącego, co wynika z informacji pozyskanych z sieci Internet, m.in. ze strony internetowej, danych ujawnionych w CEiDG oraz [...] oraz oświadczenia skarżącego z dnia 8 stycznia 2018 r. i [...] z dnia 8 stycznia 2019 r., które zostały zabezpieczone przez Departament Audytu Środków Publicznych Ministerstwa Finansów w ramach audytu w zakresie gospodarowania środkami pochodzącymi z budżetu Unii Europejskiej i przekazane LAWP. Dlatego analiza zgromadzonego przez organy materiału dowodowego uzasadniała przyjęcie, że w procesie ubiegania się o udzielone przez skarżącego zamówienia [...] miał pozycję uprzywilejowaną względem innych wykonawców, czego źródłem były jego relacje z pełnomocnikiem, a zarazem bratem skarżącego – [...] i ich wieloletnia współpraca. Bez wątpienia zakres udzielonego pełnomocnictwa oraz podejmowane przez [...] czynności w ramach projektu świadczą o posiadaniu przez niego pełnej i szczegółowej wiedzy w zakresie projektu, która znacznie wykraczała poza informacje udostępnione w opublikowanym zapytaniu ofertowym. Z tego względu biorąc pod uwagę zasady logiki i doświadczenia życiowego należało przyjąć, że [...] miał dostęp do tej wiedzy, co ułatwiło mu przygotowanie oferty. Jak słusznie przyjęły organy, powyższe nie miało jedynie charakteru potencjalnego, bowiem [...] został wykonawcą pierwszego z zamówień pomimo, że jego oferta nie spełniała wymogów postawionych w zapytaniu ofertowym, a przez to winna zostać pominięta przy wyborze wykonawcy. Pierwsze zamówienie miało zaś ścisły wpływ na drugie z tego względu, że umowa dotycząca pierwszego zamówienia została rozwiązana po jej częściowym wykonaniu, wobec czego drugie zamówienie polegało na wykonaniu pozostałej części pierwotnego zamówienia. Powyższe ustalenia nie budziły żadnych wątpliwości Sądu ocena dokonana przez organy jest dogłębna i odpowiada zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Uprzywilejowana pozycja [...] w toku postepowań o udzielenie zamówienia została przez organy wykazana i szczegółowo uzasadniona. Poświęcone temu rozważania są obszerne, a ich konkluzje trafne i spójne. Wbrew twierdzeniom skarżącego organy nie poprzestały na wnioskach instytucji audytującej, która dostarczyła organom kluczowe dokumenty w sprawie, lecz dokonały własnej i samodzielnej analizy, co potwierdzają szczegółowe uzasadnienia decyzji organów obu instancji. Dlatego też w świetle poczynionych prawidłowych ustaleń organów w zakresie istnienia powiązań między pełnomocnikiem skarżącego a wyłonionym wykonawcą uzasadnione jest stanowisko, że doszło do naruszenia przez beneficjenta przy udzielaniu obu omawianych zamówień zasady uczciwej konkurencji oraz zasady równego traktowania wykonawców, wyrażonych w § 13 Umowy o dofinansowanie oraz Podrozdziale 6.5 pkt 1 i Podrozdziale 6.2 pkt 3 lit. e Wytycznych w zakresie kwalifikowalności, a także zasady unikania konfliktu interesów uregulowanych w § 13 Umowy o dofinansowanie oraz Podrozdziale 6.5.2 pkt 2 i 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności. Przy tak przyjętym i nie zakwestionowanym przez skarżącego kasacyjnie stanie faktycznym zasadne było przyjęcie w konsekwencji, że organy prawidłowo ustaliły, że skarżący zobowiązany był do zwrotu przekazanych mu środków, stosownie do przepisu 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. i trafnie określiły przypadającą do zwrotu kwotę. Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji stosownie do art. 184 ust.1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Dokonując interpretacji pojęcia "innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu", o którym mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., należy uwzględnić zarówno potoczne znaczenie wyrazu "procedura", jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., to procedury określone w umowie międzynarodowej lub inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu wydatkowanych środków. Mogą to być procedury wynikające z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, takich jak np. ustawa – Prawo zamówień publicznych, ale również procedury określone w dokumentach systemu realizacji danego programu, a także procedury określone w umowie o dofinansowanie realizacji projektu (por. wyroki NSA: z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt I GSK 1906/18; z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt II GSK 3597/15; z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2420/15; z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2389/15; z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 3026/15). Procedury zawarte w postanowieniach umowy o dofinansowanie oraz Wytycznych w zakresie kwalifikowalności bezsprzecznie mieszczą się w pojęciu "innych procedur", o których mowa w art. 184 u.f.p. Jednocześnie prawidłowo wskazał WSA , że całkowicie błędne jest przy tym założenie strony, że postanowienia Umowy o dofinansowanie nie mogły zawierać szerszego ujęcia zagadnienia "konfliktu interesów", niż to wyrażone w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności. W wytycznych wprost wskazano, że zawarte w nich wyliczenie ma charakter przykładowy, na co wskazuje użycie sformułowania "w szczególności" oraz przewidziano sytuację udzielenie zamówienia podmiotowi powiązanemu "w sposób inny, niż wskazane w lit. a-d" (Podrozdział 6.5.2 pkt 3). W tym ostatnim przypadku nałożono na organ, przed wezwaniem do zwrotu środków, obowiązek wykazania istnienia naruszenia zasady konkurencyjności poprzez istniejące powiązanie, co też organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo uczyniły. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.