II SA/Bd 1185/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2020 r., znak akt: [...], Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił B. D. (dalej określana jako Skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na U. K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, opisując stan faktyczny i obowiązujący stan prawny, powołując się m.in. na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, podniósł, że z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, której małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest spełniona przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że pozostawanie matki strony w związku małżeńskim stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła nadto naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że pozostawanie matki strony w związku małżeńskim oraz brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej ojca skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] października 2020 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako kpa) w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przytoczył brzmienie art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że Skarżąca (córka osoby wymagającej opieki) wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ podał, że matka Skarżącej na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy [...] z [...] .11.2019 r. ma stwierdzoną trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Według treści orzeczenia nie da się ustalić, od kiedy ta niezdolność istnieje. Z akt sprawy wynika także, że osoba wymagająca opieki jest zamężna, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr. Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr polegającą na przyjęciu, że pozostawanie jej matki w związku małżeńskim stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek postanowienia TK z 1.06.2010 r., P 38/09, pozbawienie innych członków rodziny możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba jest w związku małżeńskim, zostało uznane za naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i pozostawania małżonków w gorszej sytuacji niż osoby niebędące w tym związku. Zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania, naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na przyjęciu, że sam fakt pozostawania jej matki w związku małżeńskim, przy braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej ojca, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie ustalił, czy mąż niepełnosprawnej miał obiektywną możliwość sprawowania opieki nad żoną. Skarżąca podkreśliła, że celem ustawodawcy było umożliwienie uzyskania realnego wsparcia opiekunów osoby niepełnosprawnej z kręgu rodziny. Pozostawanie w związku małżeńskim nie może być przesłanką odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki jest niezdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie małżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie budzi wątpliwości, że orzeczeniem K. we W. [...] z [...] .11.2019 r. stwierdzono trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji matki Skarżącej. Organ ustalił, że matka Skarżącej jest zamężna, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, jest emerytem. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy tego, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, będącej córką osoby wymagającej opieki. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skoro matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyznanie na rzecz Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr byłoby niezasadne. Skarżąca wywiodła, że sam fakt, że matka pozostawała w związku małżeńskim nie miał decydującego znaczenia, zaś świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobie, która faktycznie tę opiekę sprawuje, rezygnując z podjęcia zatrudnienia. Nadto wskazała, że organ nie ustalił, czy mąż U. K. – B. K. miał obiektywną możliwość sprawowania opieki nad żoną. W sporze tym rację należy przyznać organowi, gdyż jego stanowisko jest wyrazem dokonania właściwej interpretacji obowiązujących przepisów prawa w świetle ustalonego stanu faktycznego. Zgodzić należy się ze Skarżącą, że intencją ustawodawcy było to, aby świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało osobie, która rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wymagającym takiego wsparcia, rezygnując z zatrudnienia, jednakże nie można abstrahować od przepisów szczegółowo regulujących te kwestie. Przepis art. 17 ust. 1 uśr wskazuje krąg osób uprawionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczając go w pkt 4 do osób zobowiązanych do alimentacji zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadto określa pozytywne przesłanki przyznania świadczenia, zaliczając do nich sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związaną z tym rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei w art. 17 ust. 5 uśr przewidziano przesłanki wyłączające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego takiej osobie, pomimo spełnienia kryteriów z art. 17 ust. 1. Niewątpliwie Skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką, mieści się w kręgu osób zobligowanych do alimentacji. Nadto w związku ze sprawowaną opieką nad matką nie podejmuje zatrudnienia. Jednakże same te okoliczności nie mogły przesądzać o przyznaniu świadczenia w sytuacji, gdy matka Skarżącej pozostawała w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej krio), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, a stosownie do art. 27 krio, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych ma obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Obowiązek alimentacyjny małżonka w stosunku do współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr. Z literalnego brzmienia tego przepisu odczytywanego z uwzględnieniem art. 17 ust. 1 uśr oraz regulacji art. 23 i art. 27 krio wynika, że świadczenie pielęgnacyjne osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji niepełnoprawnego nie przysługuje, gdy osoba niepełnosprawna pozostaje z związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając powyższe na uwadze wywieść należy, że organy prawidłowo przyjęły, że na tle badanej sprawy pozostawanie matki Skarżącej w związku małżeńskim stanowiło przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącej. W sprawie nie doszło zatem do zarzucanego skargą naruszenia prawa, gdyż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada regulacjom ustawy, które prawidłowo zastosowano. Również Sąd, działając z urzędu, nie dostrzegł uchybień, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego wydanych decyzji. W ocenie Sądu, nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznej w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wykluczało - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Co istotne, wymóg posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być zastąpiony innymi dowodami czy ustaleniami organu co do obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka. W związku z powyższym właściwie organ przyjął, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 uśr ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Sądu, inna interpretacja przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Prezentowany pogląd, dotyczący przedstawionej powyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr, został wyrażony w wyrokach NSA z 27.11.2014 r., I OSK 1219/13, z 20.01.2016 r., I OSK 3283/14 oraz z 23.01.2020 r., I OSK 2462/19, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Dopóki więc w sprawie Skarżąca nie wykazała tego, aby mąż U. K. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, inne przyczyny niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr. W kontekście powyższego niezasadne były podniesione zarzuty naruszenia zaskarżoną decyzją prawa materialnego i przepisów postępowania. Sąd nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu znajdującego się w aktach sądowych przedmiotowej sprawy (k. 8), stanowiącego odpis aktu zgonu [...] z [...] listopada 2020 r. na okoliczność śmierci B. K. - męża podopiecznej B. D. Zgon ww. nastąpił bowiem po zakończeniu postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej powoływana jako "ppsa") dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wymieniony dokument nie miał decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie mógł wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Wszystkie cytowane w tym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w internetowej bazie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.