III SA/Gl 1679/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z 3 czerwca 2020 r. G. Z. (dalej jako skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w w/w sprawie. W jej motywach powołał się na art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej jako k.p.a.) oraz art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 z późn. zm. – dalej jako ustawa COVID-19). 104 Następnie wyjaśnił, że osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres kwiecień 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Co istotne zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Ponieważ z ustaleń organu wynikało, że G. Z. należność za kwiecień 2020 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy uregulował wpłatą z [...] r. oraz wpłatą z [...] r. Prezes ZUS uznał, że postepowanie należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. Nie zgadzając się z decyzją organu G. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Stwierdził, że organ bezpodstawnie umorzył postępowanie w sprawie złożonego wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. naruszając tym art. 69 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875 z późn. zm.), z którego wynika, że zwolnieniu podlegają również składki zapłacone. Dlatego też domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, które uiścił. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że z raportów płatnika wynikało, że należności za kwiecień zostały uregulowane wpłatami z [...] r. i [...]r. Mając na uwadze powyższe, w tym § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1831), z którego wynika, że składki opłaca się jednym przelewem, a każda wpłata dzielona jest proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej, przy czym wpłatę w pierwszej kolejności zalicza się na najstarsze zaległości. Dlatego też na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie złożonego przez płatnika wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Końcowo Prezes ZUS zasygnalizował, że projekt zmian do ustawy przewiduje zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wskazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. także wówczas, gdy zostały opłacone lub rozliczone nadpłatą. Po jego wejściu w życie organ ponownie rozpatrzy wnioski wszystkich płatników, którzy ubiegali się o zwolnienie choć opłacili składki lub mieli nadpłatę i nie zostali zwolnieni z obowiązku ich opłacenia w wysokości 100% lub 50% należnych składek. Do tego jednak czasu brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Zgodnie bowiem z art. 31 aq ust. 4 ustawy COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają wyłącznie należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia merytorycznych rozważań należy zauważyć, że decyzja zgodnie z art. 104 § 2 K.p.a., albo rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji. Natomiast w myśl art. 105 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w takich sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 9 września 1998 r., sygn. IV SA 1634/96; Lex nr 43795), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. III SA/Wa 689/07; Lex nr 347805). Na przykład, gdy przestaje istnieć kwestia wymagająca rozstrzygnięcia decyzją administracyjną; albo gdy brak jest przedmiotu sprawy, gdyż nie ma materialno-prawnych podstaw do wydania decyzji administracyjnej (porównaj wyrok WSA w Opolu z 23 lutego 2022 r., sygn. I SA/Op 556/21, Lex nr 3314015, wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Łd 780/21, Lex nr 3304256, czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Go 974/21, Lex nr 3291277). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 K.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie zainicjowane wnioskiem skarżącego postępowanie o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. organ zakończył decyzją wydaną na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. W jej uzasadnieniu powołał się na bezprzedmiotowość postępowania wynikającą z tego, że należność za kwiecień 2020 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy skarżący uregulował wpłatą z [...] r. oraz wpłatą z [...]r. Tymczasem jak wskazano wyżej umorzenie postępowania oznacza brak merytorycznego stanowiska organu, który nie rozstrzyga o tym, czy uprawnienie stronie przysługuje, czy nie, a jedynie kończy postępowanie w sposób formalny. Dlatego Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że w niniejszej sprawie bezprzedmiotowość postępowania nie może mieć miejsca. Merytorycznego rozstrzygnięcia wymagała bowiem kwestia prawa skarżącego do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020 r., a podstawy prawnej do jej rozstrzygnięcia dostarczały przepisy ustawy o COVID - 19. Błędnie zatem organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, z powodu opłacenia przez stronę skarżącą składek za kwiecień 2020 r. Tym bardziej, że zgodnie z art. 31 zq ust. 4 ustawy o COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Natomiast w myśl art. 69 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. 2020 r., poz. 875 z późn. zm.) w przypadkach, o których mowa w art. 31zo ust. 2a i 2b ustawy zmienianej w art. 46, zwalnia się z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za kwiecień i maj 2020 r. także wówczas, gdy należności te zostały opłacone. Opłacone należności z tytułu składek podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568 i 695). Wskazany wyżej przepis wszedł w życie 16 maja 2020 r. W tej sytuacji zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organ art. 69 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. okazały się zasadne. Tym bardziej, że po wejściu w życie tego przepisu skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Ponieważ organ zmiany przepisów wprowadzonych w/w ustawą nie uwzględnił. Rozpoznając ponownie sprawę odniesie się do powyższego mając na uwadze konieczność merytorycznego rozpoznania sprawy co do jej istotny zarówno w oparciu o przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 z późn. zm.) jak i ich nowelizację. W tych okolicznościach Sąd w składzie tu orzekającym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2020 r., poz. 329) orzekł, jak w sentencji.