II SA/Wa 425/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2020 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę. S. O. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z [...] stycznia 2020 r., nr [...] (sprostowaną w zakresie daty wydania postanowieniem z [...] lutego 2020 r.) utrzymującą w mocy decyzję Prodziekana Wydziału [...] U[...] z [...] listopada 2019 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów drugiego roku, drugiego stopnia studiów niestacjonarnych (zaocznych) na kierunku administracja na Wydziale [...] U[...] z powodu niezliczenia w terminie (do 30 września 2019 r.) przedmiotu objętego programem II roku studiów. W zaskarżonej decyzji Rektor podał, że stosownie do art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.), student może zostać skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym, terminie. S. O. w terminie do 30 września 2019 r. nie złożył egzaminu z przedmiotu "Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne (w tym aspekty środowiskowe)", wymaganego w programie II roku studiów uchwalonym na rok 2019/2020 (§ 4 ust. 1 Zasad studiowania na kierunku Administracja, II stopień), nie złożył również wniosku o powtarzanie etapu studiów ani o wpis warunkowy na kolejny etap studiów. W związku z tym nie uzyskał zaliczenia II roku studiów. Rektor wyjaśnił, że z notatki służbowej sporządzonej przez Kierownika Studiów w dniu 8 stycznia 2020 r., wynika, że warunkiem zaliczenia przedmiotu (nazwanego w Zasadach Studiowania oraz w sylabusie przedmiotu egzaminem), była wymagana obecność na zajęciach i pozytywna ocena złożonej pracy zaliczeniowej oraz że w dniu 27 czerwca 2019 r. poinformował S. O., że w ocenie egzaminatora, złożona przez niego praca zaliczeniowa, ma "cechy plagiatu" i że po jej poprawieniu uzyska zaliczenie. Z notatki wynika ponadto, że w ocenie egzaminatora, kolejna (druga) praca skarżącego podobnie jak poprzednia stanowi plagiat prac innych autorów lub zawiera zapożyczenia ze stron internetowych. Rektor stwierdził, że w związku z niezaliczeniem przez S. O. tego przedmiotu w wymaganym terminie, organ i instancji (Prodziekan Wydziału [...]) prawidłowo orzekł o jego skreśleniu z listy studentów. Rektor dodał, że zakładom administracyjnym, jakim jest Uniwersytet, przysługuje pewien zakres tzw. władztwa fachowego wobec studentów jako użytkowników tego zakładu, przejawiającego się m. in. w możliwości wystawienia przez nauczyciela akademickiego ocen i zaliczeń, które są jednostronnymi aktami wiedzy i nie podlegają bezpośredniej kontroli sądowej. Zdaniem Rektora U[...], odstąpienie od skreślenia skarżącego z listy studentów byłoby sprzeczne z interesem społecznym i godziłoby w sprawność procesu dydaktycznego. Stanowiłoby również nieuzasadnione naruszenie zasady, zgodnie z którą obowiązkiem studenta jest terminowe wykonywanie jego studenckich obowiązków (§ 15 Regulaminu Studiów z 2015r.), co mogłoby prowadzić do trudnych do pogodzenia z interesem społecznym skutków w postaci różnicowania studentów, z pokrzywdzeniem tych, którzy rzetelnie wykonują swoje obowiązki. S. O. w skardze na tę decyzję Rektora U[...] zarzucił, że została wydana z naruszeniem art. 1, art. 3, art. 4, art. 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1169), art. 24 i art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. z 2009 r. nr 203, poz. 1569) oraz art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że Rektor nie wziął pod uwagę, że pozostałe przedmioty zaliczył w pierwszym terminie, oddał pracę magisterską, która została oceniona bardzo dobrze, zaliczył dwa przedmioty specjalistyczne z zakresu planowania przestrzennego i ochrony środowiska. S. O. dodał, że w internetowym systemie obsługi studentów U[...] (USOS) znajduje się informacja o niezliczeniu przez niego przedmiotu "Zagospodarowanie przestrzenne" z dopiskiem "plagiat pracy zaliczeniowej" , mimo że w systemie prawa nie ma takiego terminu. Rektor Uniwersytetu [...]w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W piśmie z 8 października 2020 r. adw. M. M., ustanowiona z urzędu pełnomocnikiem skarżącego, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niedostateczne ustalenie i w konsekwencji nieprawidłową ocenę okoliczności faktycznych sprawy, związanych z przyznaniem oceny negatywnej złożonej przez skarżącego pracy zaliczeniowej, w uzasadnieniu tego zarzutu pełnomocnik podniosła, że w postępowaniu w tej sprawie nie ustalono, czy faktycznie prace złożone przez skarżącego zawierały treści pozwalające uznać je za plagiat; b) art. 107 § 3 k.p.a. przez niedostateczne uzasadnienie decyzji, niewskazanie dowodów będących podstawą rozstrzygnięcia, c) art.76 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i wniosła o jej uchylenie oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prodziekana Wydziału [...] U[...] z [...] listopada 2019 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik podniosła, że student przystępując do nauki danego przedmiotu powinien mieć dokładną wiedzę o warunkach, jakie musi spełnić, aby uzyskać zaliczenie. Pierwotnie zaliczenie przedmiotu "Planowanie przestrzenne" miało mieć postać egzaminu (Zasady studiowania). Ta forma zaliczenia została zmieniona jednostronną decyzję prowadzącej zajęcia na zaliczenie warunkowane obecnością oraz pozytywną oceny pracy zaliczeniowej (nie została odnotowana w systemie informatycznym do obsługi studentów) i skarżący nie posiadał "dokładnych informacji" dotyczących wymogów formalnych oraz merytorycznych, które powinna spełniać praca zaliczeniowa. Pełnomocnik dodała, że w potocznym rozumieniu "egzamin" stanowi "zupełnie inny sposób weryfikacji wiedzy studenta aniżeli "zaliczenie" na podstawie wymaganej obecności oraz pozytywnej oceny pracy zaliczeniowej. Ta zmieniona forma (sposób) zaliczenia przedmiotu jest niejednoznaczny - sformułowanie "wymagana obecność" może być interpretowany różnie, podobnie jak "pozytywna ocena złożonej pracy zaliczeniowej", zawierające w sobie "subiektywny element po stronie prowadzącego przedmiot". Pełnomocnik podniosła, że Rektor w tej kwestii oparł się jedynie na ustnym oświadczeniu prowadzącej zajęcia oraz stwierdziła, że brak sylabusa z tego przedmiotu w aktach postępowania, który powinien określać formy i kryteria oceny, powoduje, że nie ma możliwości "jednoznacznego ustalenia", w jakiej formie skarżący był obowiązany zaliczyć ten przedmiot. Pełnomocnik podniosła również, że wykładowca prowadzący zajęcia z Zagospodarowania przestrzennego nie była uprawniona do sprawdzenia prac zaliczeniowych skarżącego (których brak jest w aktach postępowania) badaniu z wykorzystaniem Jednolitego Systemu Antyplagiatowego. Po pierwsze, pojęcie "plagiat" nie ma legalnej definicji w polskim ustawodawstwie (pełnomocnik podniosła, że wykładowca posłużyła się "nieostrym" sformułowaniem: "praca miała cechy plagiatu"). Po drugie, zarówno poprzednio obowiązująca ustawa o szkolnictwie wyższym i nauce jak i obowiązująca od 1 października 2018r . ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że Jednolity System Antyplagiatowy jest (był) obowiązkowy jedynie w przypadku prac dyplomowych, a takiego charakteru nie miała praca skarżącego. Po trzecie, w aktach postępowania nie znajduje się jakikolwiek dokument poświadczający wynik badania prac zaliczeniowych skarżącego. Zidentyfikowanie przypadku plagiatu w jego pracy zaliczeniowej powinno spotkać się z reakcją wykładowcy w postaci wniosku do komisji dyscyplinarnej, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W piśmie procesowym podniesiono także, że skarżący po spotkaniu w dniu 27 czerwca 2019 r. z Prorektorem, złożył drugą pracę zaliczeniową oraz że w związku z brakiem informacji o zaliczeniu przedmiotu, w dniu 29 lipca 2019 r. złożył do Prodziekana ds. studenckich Wydziału [...]U[...] prośbę o interwencję oraz o zmianę wykładowcy, które zostało negatywnie rozpatrzone w dniu 2 września 2019 r. W tym samym dniu otrzymał informację (wpis w informatycznym systemie obsługi studiów) o niezliczeniu przedmiotu. Zdaniem skarżącego, udzielenie mu tej odpowiedzi dopiero po dwóch miesiącach, można interpretować jako "celowe działanie" mające uniemożliwić mu wykorzystanie przysługujących środków prawnych przed 30 września 2019 r. Na zakończenie pełnomocnik podniosła, że skarżący złożył pracę dyplomową i miał już wyznaczony wstępny termin jej obrony, co znaczy, że spełniał wszystkie pozostałe kryteria formalne warunkujące przystąpienie do obrony (odpowiednią liczbę punktów). Rektor Uniwersytetu [...] w piśmie z 24 lutego 2020 r. stanowiącym odpowiedź na skargę, wniósł o jej oddalenie. W pismach z 20 sierpnia i 8 października 2020 r. Rektor podtrzymał dotychczasowe stanowisko i podniósł, że z korespondencja mailowa prowadzona przez władze uczelni (która została załączona do pisma z 8 października 2020 r.) potwierdza okoliczności opisane w notatce służbowej kierownika studiów z 8 stycznia 2020 r. Wynika z niej, że skarżący w dniu 17 kwietnia 2019 r. złożył pracę zaliczeniową, "która okazała się plagiatem kilku innych" (stanowiła w większości kopię kilku artykułów naukowych), o czym został poinformowany na zajęciach w dniu 27 kwietnia 2019 r. oraz że uzyskał wówczas możliwość poprawy pracy zaliczeniowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Kontrolowaną decyzją Rektor Uniwersytetu [...] utrzymał w mocy decyzję Prodziekana Wydziału [...] z [...] listopada 2019 r. o skreśleniu skarżącego S. O. z listy studentów drugiego roku, studiów niestacjonarnych (zaocznych) II stopnia, na kierunku administracja na Wydziale [...], z powodu niezliczenia w terminie przedmiotu "Zagospodarowanie przestrzenne w tym aspekty środowiskowe" objętego programem II roku studiów. Organ podał, że praca zaliczeniowa skarżącego została negatywnie oceniona przez wykładowcę. Skarżący w toku postępowania w tej sprawie nie kwestionował, że miał obowiązek zaliczenia na drugim roku studiów m. in. "Planowania Przestrzennego" do końca semestru letniego (30 września 2019 r.), zgodnie z postanowieniem nr [...] Rektora U[...] z [...] stycznia 2018 r. w sprawie określenia organizacji roku akademickiego 2018/2019 na U[...] (Monitor UW z 2018 r. poz. 30) oraz że nie uzyskał wymaganego zaliczenia. Skarżący podnosił natomiast, że nie miał świadomości, że wykładowca zmienił zasady zaliczenia przedmiotu oraz że warunkiem zaliczenia jest obecność na wykładach i oddanie pracy pisemnej. Zdaniem skarżącego, w postępowaniu w niniejszej sprawie nie wyjaśniono, dlaczego jego praca nie została uznana za "wystarczającą" do zaliczenia przedmiotu. Oparcie się na notatce sporządzonej przez Kierownika Studiów w dniu 8 stycznia 2020 r., z której wynika, że zdaniem wykładowcy jego prace zaliczeniowe "mają cechy plagiatu" jest niedopuszczalne i nie mogło prowadzić do jego skreślenia z listy studentów. Sąd nie podziela tego zapatrywania skarżącego, ponieważ nie znajduje ono uzasadnienia w okolicznościach faktycznych sprawy i w przepisach prawa mających w niej zastosowanie. Przede wszystkim należy podkreślić, że decyzja o której mowa w art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, o skreśleniu studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, jest decyzją uznaniową ("student może być skreślony...."). Taki (swobodny) charakter decyzji umożliwia organom uczelni uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązania się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych (por. wyrok WSA w Łodzi z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 825/19). W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia (por. wyrok WSA w Lodzi z 5 kwietnia 2019 r. III SA/Łd 62/19). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie dostatecznie ustaliły wszystkie istotne okoliczności sprawy, zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Z obowiązującego w roku akademickim 2018/2019 Regulaminu Studiów na U[...] stanowiącego załącznik do uchwały nr [...] Senatu U[...] z [...] kwietnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] wynika, że zaliczenie etapu studiów oznacza spełnienie wszystkich określonych w Regulaminie wymagań przewidzianych w planie studiów danego etapu studiów (§ 35 ust. 3). Zgodnie z § 4 ust. 1 Zasad studiowania, publikowanych na stronie internetowej Wydziału [...] (a więc dostępnych studentom) wynika, że na II roku studiów student zalicza lub odpowiednio zdaje egzaminy ze wszystkich przedmiotów, wchodzące w skład wybranego modułu, m. in. "Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne (w tym aspekty środowiskowe)". Według § 7 ust. 1 Zasad studiowania, wszystkie egzaminy przewidziane programem studiów kończą się egzaminem albo zaliczeniem na ocenę. Z akt sprawy (m. in. odwołania skarżącego) wynika, że S. O. posiadał wiedzę o tym, że warunkiem zaliczenia "Planowania i zagospodarowania przestrzennego" jest obecność na wykładach i pozytywna ocena złożonej pracy zaliczeniowej (w sposób ogólny ujęte jako "egzamin" w Zasadach Studiowania"). Świadczy o tym chociażby to, że dwukrotnie składał prace zaliczeniowe, które jednak nie zostały zaakceptowane przez wykładowcę. O wymaganiach egzaminatora był również poinformowany podczas rozmowy z Kierownikiem Studiów w dniu 27 czerwca 2019 r. Sąd zauważa, że skarżący nie wskazywał, aby notatka ze spotkania, sporządzona w dniu 8 stycznia 2020 r. (a więc po znacznym upływie czasu) zawierała nieprawdziwe informacje. Zdaniem Sądu, przekonanie skarżącego co do nieprawidłowej oceny jego pracy zaliczeniowej (uznania, że wykazuje "cechy plagiatu") nie może prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji. Zakładom administracyjnym, jakim jest Uniwersytet, przysługuje pewien rodzaj władztwa wobec studentów jako użytkowników tego zakładu. Uczelnia (jej organy), w ramach tzw. władztwa administracyjnego, kształtują sytuację prawną studentów (np. poprzez decyzję o wpisie warunkowym, skreśleniu z listy studentów), natomiast jej pracownicy w ramach "niesformalizowanego" tzw. władztwa "fachowego", zapewniają prawidłową działalność merytoryczną Uczelni (zakładu administracyjnego). Takim przejawem tego władztwa jest np. możliwość wystawiania ocen, zaliczeń przez nauczyciela akademickiego, które jako jednostronne akty wiedzy, nie podlegają bezpośredniej kontroli sądowej (por. np. A. Jakubowski, Władztwo fachowe a władztwo administracyjne w zakładzie publicznym [w:] Fenomen prawa administracyjnego, Księga jubileuszowa Profesora Jana Zimmermana, red. W. Jakimowicz, M. Krawczyk, I. Niżnik-Dobosz, WKP 2019). Wykładowca przedmiotu Zagospodarowanie przestrzenne, wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie niezliczenia skarżącemu przedmiotu, działał w ramach przysługującego władztwa fachowego. Całkowicie nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 76 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Należy przypomnieć, że stawiając ten zarzut strona skarżąca stwierdziła, że uznanie pracy za plagiat jest możliwe dopiero po zastosowaniu Jednolitego Systemu Antyplagiatowego. Skarżący nie wziął jednak pod uwagę, że system ten jest obowiązkowy jedynie do prac dyplomowych. Z tego powodu nie można skutecznie zarzucać, że jego praca zaliczeniowa nie została "oceniona" przez ten system. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odnosząc się do zarzutów naruszenia przez organ art. 1, art. 3, art. 4, art. 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych oraz art. 24 i art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. z 2009 r. nr 203, poz. 1569) zauważa, że z okoliczności sprawy nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego (niepełnosprawność w stopniu znacznym) był przyczyną niezliczenia przedmiotu oraz aby uniemożliwił mu wystąpienie z takim wnioskiem. S. O. został skreślony z listy studentów nie z powodu niepełnosprawności ale w związku z niezaliczeniem jednego z przedmiotów. Zdaniem Sądu, organy Uczelni zebrały wystarczający materiał dowodowy w tej sprawie (nie można wymagać aby gromadził w aktach postępowania prace zaliczeniowe) i rozważyły wszystkie istotne okoliczności sprawy. Wzięły pod uwagę, że skarżący po uzyskaniu w dniu 2 września 2020 r. informacji o niezaliczeniu przedmiotu, nie złożył w wymaganym terminie (do 30 września 2020 r.) wniosku o powtarzanie roku (semestru) ani o wpis warunkowy, co umożliwiłoby mu kontynuowanie nauki. Negatywna ocena dwóch prac zaliczeniowych skarżącego stanowi, zdaniem Sądu, dostateczne uzasadnienie do wydania decyzjo o skreśleniu z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W interesie społecznym jest to, aby studenci terminowo zaliczali przedmioty objęte programem danego roku studiów i aby otrzymywali promocje na kolejny rok, wówczas gdy opanowali konieczny zakres wiedzy. Przekłada się to bowiem na renomę uczelni, wartość niematerialną dyplomu ukończenia studiów na tej uczelni oraz pozycję rynkową jej absolwentów (por. wyrok WSA w Warszawie z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 921/17). Z tych wszystkich względów skarga S. O. jest nieuzasadniona. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 26 października 2020 r. wydane na podstawie art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.