II GSK 258/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 2227/20 w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz P. Z. kwotę 1037 (tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej także: sąd I instancji, WSA) oddalił skargę P. Z. (dalej także: skarżący) na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej także: organ, Prezes ULC) z (...) marca 2019 r., znak: (...), w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Prezes ULC na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.), art. 205a ust. 1 ustawy z 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2018 r. poz. 1183 ze zm.; dalej: p.l.), art. 3 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenia (EWG) nr 295/91 (Dz. U. L 46 z 17 lutego 2004 r. str. 1; dalej: rozporządzenie) umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem Z. i P. Z. o stwierdzenie naruszenia przepisów ww. rozporządzenia przez przewoźnika (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej także: przewoźnik lotniczy), w związku z lotem z (...) października 2014 r. nr (...) na trasie Antalya (AYT) - Katowice (KTW). Prezes ULC wskazał, że na jego wezwanie przewoźnik lotniczy poinformował, iż we wskazanym dniu nie wykonywał lotu (...), na dowód czego przesłał dokumenty. Zapytanie, który przewoźnik wykonywał ww. lot organ przesłał zatem do biura podróży (...), które nie udzieliło odpowiedzi. Dalej organ przytoczył art. 105 § 1 k.p.a. i wskazał, że w tej sprawie błędnie wszczęto postępowanie przeciwko (...) S.A., a zatem należało je umorzyć. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, której sąd I instancji nie uwzględnił. WSA podzielił pogląd organu co do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W ocenie WSA z akt administracyjnych wynika bowiem, że skarżący posiadał rezerwację na lot w dniu (...) października 2014 r., o oznaczeniu (...), na trasie Antalya (AYT) - Katowice (KTW), niemniej nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym okoliczność, że przewoźnikiem lotniczym obsługującym powyższy lot były (...) S.A. Przeciwnie, z wyjaśnień ww. przewoźnika lotniczego wynika, że nie potwierdził on możliwości realizacji dodatkowego rejsu w dniu (...) października 2014 r. z powodu braku dostępnych załóg. Okoliczność tę potwierdza samo Biuro (...), które w tej sprawie wprawdzie nie odpowiedziało na wezwanie organu, jednak w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1726/18 dotyczącej tego samego lotu ustalono, że przewoźnikiem obsługującym przedmiotowy lot był (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. Tym samym (...) S.A. nie były przewoźnikiem obsługującym przedmiotowy lot w rozumieniu art. 2 lit. b w zw. z art. 3 pkt 5 rozporządzenia. Sąd I instancji stwierdził zatem, że trafne było ustalenie organu, że skarżący skierował reklamację do niewłaściwego przewoźnika lotniczego, a w związku z tym Prezes ULC prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. Powyższy wyrok sądu I instancji skarżący zaskarżył w całości, zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.) w zw. z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na: a. niezastosowaniu przepisów prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 2B, w związku z art. 5 ust. 1 lit. c w związku z art. 2 lit. I rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (zwanego w dalszej treści skargi rozporządzeniem 261/2004) polegające na błędnej ocenie, iż odwołanie rejsu z winy organizatora turystyki kooperującego z przewoźnikiem lotniczym pozbawia pasażerów prawa do rekompensaty określonej przepisami art. 7 rozporządzenia (WE) 261/2004 i nie stanowi odwołania rejsu w rozumieniu przepisów rozporządzenia, w sytuacji gdy ustawodawca w treści art. 3 ust. 2B w sposób jednoznaczny wskazał, że rozporządzenie ma zastosowanie bez względu na podmiot inicjujący wprowadzenie zmian w rozkładzie rejsu; b. błędnym zastosowaniu przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 lit. g rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez pominięcie uprawnienia organizatora turystyki do wydania wiążącego przewoźnika lotniczego potwierdzenia rezerwacji na rejs co doprowadziło do błędnego wniosku, że pasażerowie nie dysponowali treścią potwierdzenia rezerwacji na rejs liniami (...) S.A. oraz niewyjaśnienie w treści skargi przyczyn odstąpienia od stosowania w/w przepisu; c. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 77 § 1-3 k.p.a., poprzez dokonanie ustaleń stanu faktycznego w oparciu o oświadczenia organizatora turystyki (...) Sp. z o. o., w sytuacji, gdy pasażerowie otrzymali rezerwację od organizatora (...) S.A. Powyższe nie zostało uzasadnione w treści wyroku; powyższe uchybienia doprowadziły do błędnego wniosku, iż (...) S.A. nie były przewoźnikiem planowanym do obsługi rejsu (...) relacji Antalya-Katowice z dnia (...) października 2014 roku, tym samym pasażerowie nie posiadali uprawnienia odszkodowawczego względem w/w przewoźnika; 2. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 77 § 4 k.p.a., poprzez pominięcie faktów istotnych dla rozpoznania przedmiotowej skargi, które to winny być znane Prezesowi Urzędu Lotnictwa Cywilnego "z urzędu", a mianowicie okoliczności, iż: a. organizacja Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA) przyznała przewoźnikowi lotniczemu (...) S.A. kod (...) natomiast Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) kod (...), które to przewoźnik wykorzystywał naprzemiennie dla oznaczania wykonywanych przez (...) S.A. rejsów; b. kody przewoźnika nadane w ramach organizacji ICAO oraz IATA są przyporządkowane tylko i wyłącznie jednemu podmiotowi, to jest są nadawane indywidualnie dla każdego przewoźnika lotniczego będącego członkiem w/w organizacji; co doprowadziło do błędnego uznania, iż nie zostało udowodnione, iż przewoźnikiem planowanym do obsługi rejsu (...) relacji Antalya- Katowice z dnia (...) października 2014 roku była spółka akcyjna (...), a postępowanie administracyjne zostało zainicjowane przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji administracyjnej wydanej dnia (...) marca 2019 roku przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, pod sygn. akt: (...) oraz ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego; 2) alternatywnie dla pkt. 1 o uchylenie skarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie; 3) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, to jest w kwocie 1117,00 złotych; 4) zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wywołanego wniesieniem przedmiotowej skargi kasacyjnej, wg norm przepisanych, w odniesieniu do każdego ze skarżących. Nadto skarżący oświadczył, że zrzeka się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów. Pismami z (...) stycznia 2022 r. oraz z (...) marca 2022 r. skarżący powołał się na treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt C-146/20 stwierdzając, że jest on zgodny z oceną prawną zaprezentowaną w skardze kasacyjnej. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły zostać uwzględnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej, że niezgodne z prawem było zaakceptowanie przez sąd I instancji wydania decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, gdyż postępowanie administracyjne było przeprowadzone w sposób naruszający art. 77 § 1 k.p.a. (punkty 1c w zw. z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego może zapaść, jeżeli postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania może zachodzić z powodów podmiotowych lub przedmiotowych. O bezprzedmiotowości postępowania można mówić, jeżeli w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego bezzasadne jest dalsze prowadzenie postępowania w związku z brakiem możliwości wydania decyzji pozytywnej lub negatywnej. Chodzi zatem o takie okoliczności, które czynią prawnie niemożliwym wydanie decyzji z uwagi na brak przedmiotu sprawy, w której organ jest władny i zobowiązany rozstrzygnąć na mocy przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie wtedy jest/staje się bezprzedmiotowe, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do istoty. Zdaniem NSA w rozpoznawanej sprawie przedwczesna była ocena, że taka sytuacja miała w niej miejsce. Z powodu nieprawidłowego ustalenia w tej sprawie stanu faktycznego, przedwczesne bowiem było rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania administracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości. Zasadnie wskazuje skarżący kasacyjnie, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że skarżący dysponował rezerwacją oznaczoną (...), a zatem oznaczoną w sposób wskazujący, że dotyczyła ona lotu, który miał być zrealizowany przez (...). Niespornym w sprawie jest również, że ten lot się nie odbył. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika również, wbrew temu co przyjął w tej sprawie organ i zaakceptował sąd I instancji, że rezerwacji na ten lot skarżący dokonał w biurze podróży (...), a nie w biurze podróży (...). Zgromadzone w sprawie materiały dowodowe nie uzasadniają zatem powodu, którym kierował się organ prowadząc postępowanie dowodowe z udziałem biura podróży (...) zamiast z biurem (...), nieskuteczne zresztą wobec nieuzyskania odpowiedzi na złożone zapytanie. Brak odpowiedzi w tej sprawie z biura (...) nie powinien dziwić, skoro z materiałów zgromadzonych dotychczas w sprawie wynika, że to nie z nim skarżący zawarł umowę i to nie od niego uzyskał potwierdzenie rezerwacji lotu. Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad postępowania dowodowego wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż pominięte zostało ustalenie fundamentalnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. faktu posiadania przez skarżącego rezerwacji lotu oznaczonej (...), a więc wskazującej, że była to rezerwacja na lot obsługiwany przez (...), wystawionej przez biuro podróży (...) i okoliczności, że ten lot się nie odbył, gdyż doszło do zmiany rezerwacji na inny lot obsługiwany przez innego przewoźnika. Przedwczesne było zatem stwierdzenie w tej sprawie w zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego z tego powodu, że stało się ono bezprzedmiotowe. Brak prawidłowego ustalenia stanu faktycznego uniemożliwia bowiem stwierdzenie, że postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia skutków prawnych dla tego stanu faktycznego jest/stało się bezprzedmiotowe. Zasadny zatem zdaniem NSA okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut zaakceptowania przez WSA naruszenia przez organ wynikających z art. 77 § 1 k.p.a. zasad przeprowadzania postępowania dowodowego. Przedwczesne natomiast jest dokonanie przez NSA oceny zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, skoro bowiem stan faktyczny sprawy nie został jeszcze prawidłowo ustalony, niemożliwe jest dokonanie oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów materialnoprawnych, dotyczących zasadności złożonego przez stronę wniosku o przyznanie rekompensaty z tytułu odwołanego lotu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że w tej sprawie doszło do naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił na podstawie art. 188 p.p.s.a. zaskarżony wyrok sądu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku) oraz zaskarżoną decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego (pkt 2 sentencji wyroku). Ponownie prowadząc postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem strony o stwierdzenie naruszenia przepisów rozporządzenia WE nr 261/2004, organ powinien uwzględnić zawartą powyżej ocenę prawną NSA i wskazanie co do dalszego prowadzenia postępowania nakazujące dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych w tej sprawie. Dopiero na tej podstawie możliwie będzie rozstrzygnięcie w przedmiocie zasadności wniosku strony o rekompensatę z tytułu odwołanego lotu. Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 1037 złotych tytułem kosztów postępowania (pkt 3 sentencji wyroku), działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na kwotę tę składa się uiszczony wpis od skargi (200 zł), opłata skarbowa za udzielone pełnomocnictwo (17 zł), wynagrodzenie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (480 zł), uiszczony wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz wynagrodzenie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym w obu instancjach, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (240 zł).