III OSK 4881/21

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2022-04-13

Skład orzekający: Małgorzata Masternak-Kubiak, Rafał Stasikowski, Kazimierz Bandarzewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy opłata za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, ustalana na podstawie wykazu składanego przez podmiot korzystający ze środowiska, stanowi zobowiązanie podatkowe powstające z mocy prawa (ex lege) i podlega przedawnieniu na zasadach ogólnych (art. 70 Ordynacji podatkowej), czy też jest zobowiązaniem o charakterze ustalającym, którego przedawnienie następuje na podstawie art. 68 Ordynacji podatkowej?
Ratio decidendi
Opłata za korzystanie ze środowiska, w tym za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, stanowi zobowiązanie powstające z mocy prawa (ex lege), a decyzja organu ustalająca tę opłatę ma charakter deklaratoryjny. W związku z tym do przedawnienia tego zobowiązania stosuje się przepis art. 70 Ordynacji podatkowej, a nie art. 68 tej ustawy. W niniejszej sprawie, decyzja ustalająca opłatę została wydana i doręczona przed upływem terminu przedawnienia.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za II półrocze 2011 r. Organ pierwszej instancji (Marszałek Województwa) ustalił opłatę w drodze decyzji, argumentując brak złożenia przez skarżącego wymaganych wykazów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje organów obu instancji, uznając, że zobowiązanie podatkowe nie powstało z uwagi na przedawnienie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, wskazując na wadliwą wykładnię przepisów dotyczących przedawnienia.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i oddala skargę P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 844/20 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 844/20, po rozpoznaniu skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], w przedmiocie opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza – w punkcie 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...]; w punkcie 2 umorzył postępowanie administracyjne. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji trzema decyzjami z dnia [...] kwietnia 2017 r. Marszałek Województwa [...] określił P. S. wysokość opłat z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2012 r. w kwocie 21.852 zł, I półroczu 2012 r. w kwocie 21.404 zł oraz II półroczu 2011 r. w wysokości 22.671 zł, argumentując w ich uzasadnieniu, że korzystający ze środowiska nie złożył wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych za ten okres opłat. W związku z powyższym Marszałek Województwa wymierzył należną opłatę, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń przyjmując, że instalacja (kurniki) wymagała pozwolenia zintegrowanego i wbrew oświadczeniom strony była prowadzona wyłącznie przez skarżącego. Trzema odrębnymi decyzjami z dnia [...] listopada 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. P. S. wniósł skargi na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 85/18, Sąd ten oddalił skargi P. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (w II półroczu 2012 r., w I półroczu 2012 r. i w II półroczu 2011 r.). W uzasadnieniu stwierdził, że organy orzekające zgromadziły kompletny materiał dowodowy, który następnie zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poddały poprawnej i wnikliwej ocenie w świetle przesłanek materialnoprawnych stanowiących podstawę ustalenia skarżącemu opłaty z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza. Jednocześnie Sąd podzielił ustalenia faktyczne organu, wskazując, że w świetle zgromadzonych dowodów organ miał podstawy do zakwestionowania złożonych przez skarżącego umów użyczenia, na podstawie których skarżący użyczył w sumie cztery kurniki. W ocenie Sądu, umowy te nie zostały faktycznie zawarte, a sporządzono je wyłącznie dla potrzeb postępowania, w celu uniknięcia przez skarżącego sankcji administracyjnych. Zdaniem Sądu, z zebranego materiału dowodowego bezspornie wynika, że w latach 2011-2012 skarżący nie posiadał pozwolenia zintegrowanego, a z wnioskiem o jego udzielenie wystąpił dopiero w dniu [...] października 2014 r. Ustalony stan faktyczny sprawy uzasadniał więc ustalenie skarżącemu opłat za korzystanie ze środowiska w podwyższonej o 500% wysokości, przy zastosowaniu jednostkowych stawek opłat za gazy lub pyły wprowadzanych do powietrza z chowu lub hodowli drobiu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. S. Wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2357/18, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wspomniany wyżej wyrok Sądu pierwszej instancji, w części w jakiej oddalono skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi, oddalając jednocześnie skargę kasacyjną w pozostałym zakresie. NSA podkreślił, że brak jest podstaw do przyjęcia, że organy obydwu instancji naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, zasadę zupełności z postępowania dowodowego, jak i zasadę swobodnej oceny dowodów. Sąd pierwszej instancji prawidłowo podzielił stanowisko organu odwoławczego, że opłatę za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z tytułu chowu lub hodowli drobiu można obliczyć za substancje wprowadzane do powietrza, albo jako tzw. opłatę ryczałtową. W tych sprawach zastosowano opłatę ryczałtową, stosowaną w przypadku braku możliwości ustalenia rodzaju i ilości gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na uwzględnienie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", przez brak przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego podniesionego w skardze na decyzję, znak: SKO.4141.67.2017. Brak odniesienia się do kluczowej w tego rodzaju sprawach kwestii przedawnienia uniemożliwia kontrolę instancyjną w tym zakresie. Stąd Sąd II instancji uznał za konieczne uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., znak [...] i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając skargę Sąd pierwszej instancji uznał, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy. Na wstępie zaznaczył, że wobec zapadłego w sprawie wyroku NSA do rozpoznania pozostała skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. określającą dla P. S. wysokość opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2011 r. w wysokości 22.671,00 zł. Dalej Sąd meriti wskazał, że uwzględniając oceną wyrażoną w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II OSK 2357/18, Sąd Wojewódzki zobowiązany był odnieść się przede wszystkim do kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego, kluczowej w tego rodzaju sprawach. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w tak zakreślonych granicach sprawy, Sąd meriti doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 437/09, w którym przyjęto, że wykaz zawierający informacje i dane ewidencyjne wykorzystane do ustalenia wysokości opłaty za korzystanie ze środowiska stanowi rodzaj deklaracji podatkowej (opłatowej), co wynika z treści art. 21 § 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r.. poz. 1325 z późn. zm.) - dalej "o.p.". W związku z tym opłata wykazana w deklaracji powinna być traktowana tak jak podatek do zapłaty z wszelkimi tego konsekwencjami, chyba że marszałek województwa stwierdzi, że podmiot korzystający ze środowiska mimo ciążącego na nim obowiązku nie uiścił opłaty w całości lub części, nie złożył wykazu albo że wysokość opłaty jest inna niż wynikająca z wykazu, a zatem po skutecznym zakwestionowaniu wykazu przedłożonego przez podmiot korzystający ze środowiska. W takim wypadku marszałek województwa wydaje decyzję określającą wysokość należnej opłaty za korzystanie ze środowiska. Regulacja prawna z art. 21 § 2 i 3 o.p., stosowana odpowiednio, stanowi nawiązanie do treści normatywnej wynikającej z przepisu art. 288 ust. 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1219 z późn. zm.) – dalej: "p.o.ś.", jednocześnie wspiera pogląd, że marszałek województwa w przypadkach wyżej wymienionych wyposażony został w uprawnienie do decyzyjnego wymierzenia podmiotowi korzystającemu ze środowiska opłaty z tego tytułu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przekazanie właściwym organom orzekającym w sprawach dotyczących opłat za korzystanie ze środowiska uprawnień organów podatkowych i odpowiednie stosowanie w tych sprawach przepisów Ordynacji podatkowej było celowym zabiegiem ustawodawcy. Należy więc przyjąć, że ciążący na podmiocie korzystającym ze środowiska z mocy prawa obowiązek poniesienia opłaty z tego tytułu stanowi rodzaj zobowiązania podatkowego. Sąd pierwszej instancji uznał za zasadne stanowisko skarżącego co do braku podstaw ustalenia przez Marszałka Województwa [...] opłaty za korzystanie ze środowiska w II półroczu 2011 r. Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że termin na realizację obowiązku wynikającego z art. 285 ust. 2 o.p. upływał w dniu 31 marca 2012 r., przy czym decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania (decyzja organu I instancji) została doręczona skarżącemu w dniu [...] maja 2017 r., a zatem po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy (31 grudnia 2011 r.). Powyższa kwestia umknęła uwadze organów prowadzących postępowanie, co świadczy o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W ocenie Sądu meriti nie sposób uznać, aby w przedmiotowej sprawie powstało zobowiązanie podatkowe dotyczące opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2011 r., co oznacza, że organ I instancji nie miał podstaw do określenia wysokości tej opłaty decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...]. To zaś oznacza, że kwestionowane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 288 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. w zw. z art. 68 § 2 pkt 1 o.p. Jednocześnie brak jest podstaw do kontynuowania postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, co oznacza, że wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 145 § 3 P.p.s.a. uzasadniająca umorzenie postępowania administracyjnego w drodze wyroku uwzględniającego skargę. Skoro bowiem z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, iż zobowiązanie podatkowe nie powstało (przyczyna przedmiotowa), to nie jest możliwe dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie określenia skarżącemu wysokości opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2011 r. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Jednocześnie, na podstawie art. 145 § 3 ustawy P.p.s.a., Sąd umorzył postępowanie administracyjne (punkt 2 sentencji wyroku). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzuciło naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 284 ust. 1 w związku z art. 288 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 281 ust. 1 p.o.ś. w związku z art. 21 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 68 § 2 pkt 1 w związku z art. 70 § 1 o.p., skutkującą przyjęciem przez Sąd pierwszej instancji, że opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, (opłaty za korzystanie ze środowiska), stanowią: "zobowiązania o charakterze ustalającym", czyli powstające z dniem doręczenia konstytutywnej decyzji marszałka województwa, ustalającej wysokość tego zobowiązania i tym samym ma do nich zastosowanie instytucja: "przedawnienia prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego". W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z uwagi na to, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione oraz - na tym samym posiedzeniu - oddalenie skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., a w przypadku nieskorzystania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z tego uprawnienia, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny i oddalenie skargi, ewentualnie - w razie uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto skarżący kasacyjnie wniósł o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oraz oświadczył, że zrzeka się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim, że prawidłowa wykładnia art. 284 ust. 1 p.o.ś. prowadzi do wniosku, że opłata za korzystanie ze środowiska stanowi zobowiązanie powstające z mocy prawa (art. 21 § 1 pkt 1 o.p. w związku z art. art. 281 ust. 1 p.o.ś.) i w konsekwencji, prawidłowa wykładnia art. 288 ust. 1 pkt. 1 p.o.ś. prowadzi do wniosku, że decyzja wymierzająca opłatę za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ma charakter deklaratoryjny (art. 21 § 3 o.p. w związku z art. art. 281 ust. 1 p.o.ś.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie złożył stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Podkreślić należy, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozpoznania przez Sąd Wojewódzki po przekazaniu temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2357/18 NSA uznał, że: "[...] na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. przez brak przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego podniesionego w skardze [...]". Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, LEX nr 1277944). Należy zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie organem, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd Wojewódzki wadliwie zastosował instytucję: "przedawnienia prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego" (art. 68 o.p.), zamiast prawidłowej instytucji: "przedawnienia zobowiązania podatkowego" (art. 70 o.p.). Zgodnie z art. 284 ust. 1 p.o.ś.: "Podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego". Obowiązek ponoszenia opłat powstaje ex lege, bez konieczności wydawania przez organ administracji decyzji ustalającej wysokość zobowiązania z tego tytułu. Oznacza to, że podmiot korzystający ze środowiska powinien we własnym zakresie ustalić ilość i rodzaj gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza. Opłatę za korzystanie ze środowiska ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce i wnosi w ustawowo określonym terminie (art. 285 ust. 1 i 2 p.o.ś.). Skład orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1730/10 (LEX nr 1152017), "że obowiązek naliczenia i uiszczenia opłat podwyższonych tak jak opłat w rozumieniu art. 284 p.o.ś. nakłada ustawodawca na każdy podmiot korzystający ze środowiska, który musi ustalić we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją następnie na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego, do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza (art. 285 ust. 2 p.o.ś.). Natomiast wszczęcie postępowania w tych sprawach z urzędu i wydanie przez właściwy organ decyzji o charakterze deklaratoryjnym następuje dopiero w przypadku braku realizacji powyższego obowiązku nałożonego z mocy prawa na dany podmiot korzystający ze środowiska (art. 288 ust. 1 i 2 p.o.ś.).". W myśl art. 288 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. jeżeli podmiot korzystający ze środowiska, będąc do tego obowiązanym, nie przedłożył wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz wykazu o wysokości należnych opłat, o którym mowa w art. 286 ust. 2 - marszałek województwa wymierza opłatę, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. Do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska stosuje się odpowiednio przepisy działu III o.p., z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa (art. 281 ust. 1 p.o.ś.). Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 o.p. zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Związanie powstania zobowiązania z chwilą zaistnienia określonego stanu faktycznego; dokonuje się na mocy ustawy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek czynności dodatkowych przez strony stosunku prawnopodatkowego. Zobowiązania tego typu powstają niejako automatycznie, bez względu na wolę i zamiar podmiotu korzystającego ze środowiska. Jedyną przesłanką decydującą o ich powstaniu jest zaistnienie stanu faktycznego, z którym ustawodawca łączy powstanie zobowiązania. Dlatego ten rodzaj zobowiązań określa się jako powstające z mocy prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 437/09 (LEX nr 597592) stwierdził, że: "ciążący na podmiocie korzystającym ze środowiska z mocy prawa obowiązek poniesienia opłaty z tego tytułu stanowi rodzaj zobowiązania podatkowego". Przyjął ponadto, że: "upływ czasu powoduje wygaśniecie tego zobowiązania, stwierdza to przepis art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, mieszczący się w dziale III tej ustawy, w myśl którego zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku". Jak podniesiono wyżej opłata za korzystanie ze środowiska stanowi zobowiązanie powstające ex lege, co oznacza, że decyzja wymierzająca opłatę za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ma charakter deklaratoryjny. Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni art. 284 ust. 1 p.o.ś., przyjmując, że opłata za korzystanie ze środowiska stanowi "zobowiązanie o charakterze ustalającym", czyli powstające z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania i w konsekwencji, błędnie uznał, że decyzja wymierzająca opłatę za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ma charakter konstytutywny. W myśl art. 68 § 1 o.p. zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 o.p. nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa nie powstaje, pod warunkiem że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy (art. 68 § 2 pkt 1 o.p.). Oznacza to, że powołany przez Sąd pierwszej instancji przepis art. 68 § 2 pkt 1 o.p. nie mógł mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z przepisem art. 70 § 1 o.p.: "Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku". Oznacza to, że opłaty za korzystanie ze środowiska przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin ich płatności. Opłatę za korzystanie ze środowiska wnosi się do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza (art. 285 ust. 2 p.o.ś. w brzmieniu obowiązującym w 2011 r.). Zatem termin przedawnienia opłaty za korzystanie za środowiska w II półroczu 2011 r. rozpoczął swój bieg w dniu 1 stycznia 2013 r. i co do zasady zakończyłby się z dniem 31 grudnia 2017 r. Decyzja z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza została zatem zarówno wydana, jak i doręczona (w dniu [...] grudnia 2017 r.) przed upływem terminu przedawnienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i zaistniały przesłanki do rozpoznania skargi. Dlatego na podstawie art. 188 w związku z art. 151 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i oddaleniu skargi wniesionej do Sądu pierwszej instancji. Na podstawie przepisu art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. W istocie rzeczy bowiem w rozpatrywanej sprawie wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego było wadliwe orzeczenie Sądu pierwszej instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej uwzględnionej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak zatem dostatecznych podstaw do tego, aby obciążyć stronę, która wniosła skargę do Sądu pierwszej instancji, kosztami postępowania kasacyjnego.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło