II SA/Gl 378/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2022 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 16 września 2020 r. G. G. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Skarżąca"), złożyła w GOPS w T. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. P., która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w T., nr [...] z dnia 28.08.2020 r. W dniu 21 września 2020 r. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy T. (dalej: "organ I instancji") decyzją nr [...] odmówił Wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę z uwagi na pobieranie przez Wnioskodawczynię renty rodzinnej. W dniu 1 października 2020 r. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium"). Decyzją z dnia 25 listopada 2020 r. nr SKO-PSŚ/41.5/2067/2020/12603/AA Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Wnioskodawczyni niezadowolona z otrzymanego rozstrzygnięcia Kolegium wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/GI 38/21 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Realizując wskazania dotyczące postępowania w sprawie, wynikające z wyroku sądu, organ I instancji poinformował Wnioskodawczynię pismem z dnia 4 sierpnia 2021 r. o możliwości zawieszenia renty rodzinnej. W dniu 11 sierpnia 2021 r. do GOPS w T. wpłynęło pismo Wnioskodawczyni, informujące, iż złożyła wniosek o zawieszenie renty rodzinnej do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W dniu 19 sierpnia 2021 r. Wnioskodawczyni dostarczyła do GOPS w T., decyzję wstrzymującą wypłatę renty rodzinnej. Dnia 21 września 2021 r. organ I instancji przyznał Wnioskodawczyni decyzją nr [...] prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L.P. w wysokości 1.971,00 zł od miesiąca września 2021 r. na stałe. Jednocześnie decyzją nr [...] z tego samego dnia organ I instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 16 września 2020 r. do 1 sierpnia 2021 r. w wysokości różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a uzyskiwaną renta rodzinną. Pismem z dnia 30 września 2021 r. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji o nr [...], odmawiającej jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Decyzją z dnia 25 października 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3160/2021/14735/LZ Kolegium uchyliło, zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekło o przyznaniu Wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. P. od dnia 1 września 2021 r. na stałe w wysokości 1971,00 zł miesięcznie a następnie decyzją z dnia 15 grudnia 2021 r. nr SKO.PSŚ/41/3502/2021/16066/MS stwierdziło z urzędu jej nieważność. Rozpatrując ponownie odwołanie Wnioskodawczyni, Kolegium decyzją nr SKO-PSŚ/41.5/44/2020/O/LZ z dnia 13 stycznia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż L. P. na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 28 sierpnia 2020 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 czerwca 2020 r. Kolegium stwierdziło jednak, że Wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Zgodnie z jej oświadczeniem w 1988 r. otrzymywała rentę z tytułu niezdolności do pracy, natomiast w 2017 r. przeszła na rentę rodzinną po zmarłym mężu, gdyż było to świadczenie korzystniejsze. Od 1 września 2021 r. na jej wniosek wypłata renty rodzinnej została wstrzymana. Kolegium wskazało, że zgodnie z orzecznictwem sądów (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6.11.2019 r. sygn. akt II SA/Gl 953/19 a także z dnia 9.12.2019 r. sygn. akt II SA/Gl 969/19) w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który regulowałby kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną rentą rodzinną. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 Konstytucji RP. W konsekwencji Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i powinna pozostać w obiegu prawnym. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej: "WSA") złożyła Skarżąca. W uzasadnieniu skargi podniosła, że okresie trwania postępowania w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobierała rentę rodzinną. Nie została poinformowana przez pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o konieczności zawieszenia renty z dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 kwietnia 2021 r. WSA wskazał, że rozwiązaniem problemów może być zawieszenie renty rodzinnej ponieważ takie "zawieszenie" tj. wstrzymanie wypłaty świadczenia stanowi odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze. zm.), dalej: "u.ś.r.". Zdaniem sądu o takiej możliwości organ powinien był poinformować stronę w ramach toczącego się postępowania administracyjnego, ponieważ taki obowiązek wynika wprost z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze.zm.), dalej "k.p.a.". W ramach ponownie prowadzonego postępowania przez organ I instancji Skarżąca została poinformowana w dniu 4 sierpnia 2021 r. przez GOPS w T. o możliwości zawieszenia renty rodzinnej. Skarżąca podniosła również, że poinformowała pracowników GOPS, że zgodnie z informacją uzyskaną w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych o możliwość zawieszenia renty wstecz i że uczyni to od września 2020 r. Strona ponadto twierdzi, że pracownicy GOPS w T. podkreślili, że nie ma możliwości, aby przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne od września 2020 r., nawet pomimo wstecznego zawieszenia renty. W konsekwencji po naciskach pracowników GOPS zawiesiła rentę rodzinną z dniem 1 września 2021 r. Strona podniosła, że wynikające z niewiedzy lub celowego wywierania na nią wpływu przez pracowników GOPS w T. miały dla niej negatywny skutek i nie uwzględniały jej interesu, zgodnie z zasadą rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony - art. 7a § 1 k.p.a. Zdaniem Skarżącej zgodnie z sentencją powołanego wyroku WSA w Gliwicach powinna otrzymać świadczenie od września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Po rozpoznaniu sprawy Sąd nie stwierdził naruszenia prawa uzasadniającego uwzględnienie skargi. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały bowiem wydane z pełnym poszanowaniem przepisów materialnego i procesowego prawa administracyjnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy powołanej już wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie jest kwestionowane, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Jest jednak również bezsporne, że strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej, którą pobierała do czasu jej zawieszenia przez ZUS tj. do końca sierpnia 2021 r. Ta okoliczność faktyczna stanowiła negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie objętym przedmiotowym postepowaniem. Pomimo tego, że Skarżąca może mieć uzasadnione poczucie krzywdy i niesprawiedliwości, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Nadmienić należy, że w ramach szeroko rozumianego prawa zabezpieczenia społecznego funkcjonuje m. in. system ubezpieczenia społecznego unormowany przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, zwana dalej "ustawą emerytalną") oraz system świadczeń rodzinnych uregulowany przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jako świadczenie rodzinne ma w założeniu w części zrekompensować osobie opiekującej się osobą niepełnosprawną brak dochodu z pracy zarobkowej, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). W przepisach prawa materialnego dotyczących świadczeń rodzinnych czy tez szeroko rozumianej pomocy społecznej brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (np. renty rodzinnej czy emerytury), kompensowania wysokości renty rodzinnej lub emerytury do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (jako świadczenia o wyższej wysokości), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia oraz regulacji wskazującej, czy organ jest związany żądaniem strony w zakresie wnioskowanego świadczenia (jako najkorzystniejszego), czy też, że to organ z urzędu ocenia, które ze świadczeń jest dla wnioskodawcy najbardziej korzystne. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu - emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego - powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata. W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się więc do rozstrzygnięcia, czy Skarżąca spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia otrzymania tego świadczenia zgodnie z ostateczną decyzją organu I instancji z dnia 21 września 2021 r. nr [...]. Sprawa będąca przedmiotem postępowania była już badana przez WSA w Gliwicach, który wyrokiem uchylił wcześniejsze decyzje obu organów z uwagi na fakt, iż organ I instancji nie pouczył Skarżącej o możliwości zawieszenia świadczenia pobieranego z ZUS tj. renty rodzinnej w celu wyeliminowania negatywnej przesłanki wynikającej z treści art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji pouczył Skarżącą zgodnie z wyrokiem sądu o tej możliwości. Strona złożyła wniosek do ZUS i otrzymała pozytywną dla niej decyzję o zawieszeniu wypłaty świadczeń rentowych począwszy od dnia 1 września 2021 r. Z tym dniem negatywna przesłanka do przyznania świadczenia ustała i organ I instancji prawidłowo przyznał stronie decyzją nr [...] prawo do świadczenia pielęgnacyjnego decyzją od 1 września 2021 r. na stałe. Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 16 września 2020 r. do 1 sierpnia 2021 r. w wysokości różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a uzyskiwaną rentą rodzinną. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie, w okresie określonym zaskarżoną decyzją stronie nie przysługiwało prawo do świadczenia z uwagi na fakt pobierania przez Skarżącą renty rodzinnej. Sąd nie podziela poglądu wyrażonego, w niektórych wcześniejszych orzeczeniach sądów administracyjnych o możliwości wypłaty świadczenia "wyrównawczego" w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraną emeryturą lub rentą rodzinną. W ocenie sądu brak jest w tym zakresie przepisów prawa materialnego, które dawałyby organom administracji taką możliwość. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem, gdyż w okresie wskazanym przez organ I instancji w decyzji z dnia 21 września 2021 r. nr 4702/250/2021/ŚP świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało Skarżącej z uwagi z na brzmienie cytowanego wcześniej art. 17 ust. 1 pkt 1 a u.ś.r., również w postaci różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a uzyskiwaną przez Skarżącą rentą rodzinną. Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.