II SA/Ol 209/22

Dnia 24 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 roku sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z [...] r. działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako: "organ I instancji") odmówił przyznania M. H. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem S. J. Powodem odmowy przyznania świadczenia było ustalenie daty powstania znacznego stopnia niepełnosprawności od 14 września 2021 r., a samej niepełnosprawności od 62. roku życia, zatem po ukończeniu przez osobę niepełnosprawną 25. roku życia, co w świetle art. 17 ust. 1b ustawy z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ I instancji wyjaśnił, że w sprawie okolicznością bezsporną jest, że w skutek istniejącej niepełnosprawności ojca skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej nad nim opieki. Wykonuje wszystkie czynności dnia codziennego niezbędne do egzystencji ojca, takie jak opieka higieniczna, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków, dbanie o konsultacje-wizyty medyczne. Skarżąca jest jedyną osobą w rodzinie, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, gdyż żona niepełnosprawnego a matka skarżącej jest osobą długotrwale chorą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i opieki sprawować nie może. Skarżąca zamieszkuje wspólnie z rodzicami i sprawuje nad nimi opiekę. Jednakże data powstania niepełnosprawności ojca skarżącej uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała na niekonstytucyjność przepisu będącego podstawą odmowy uwzględnienia wniosku. Podkreśliła, że sprawuje pełną opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, ale także opiekuje się chorą matką, która ma 75 lat, porusza się za pomocą chodzika rehabilitacyjnego i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Dwie siostry skarżącej zamieszkują w innych miejscowościach, pracują zawodowo, więc nie mogą sprawować opieki nad rodzicami. Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II Instancji"), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do wskazanej przez organ I instancji jako podstawy odmowy przyznania świadczenia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki Kolegium przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy podkreślił, że w świetle tego orzeczenia kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy orzekania o odmowie prawa do świadczenia. Organ odwoławczy wskazał jednak, że zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy z uwagi na zaistnienie innej przesłanki negatywnej, wynikającej z art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Z przepisu tego wynika, że gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawny S. J. pozostaje w związku małżeńskim z W. J., która jest osobą niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, a nie znacznym. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących niemożności sprawowania opieki przez matkę z uwagi na zły stan zdrowia organ II instancji podkreślił, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia wyłącznie do sytuacji, gdy współmałżonek posiada orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek i nie można go poddawać wykładni rozszerzającej. Ocena stanu zdrowia opiekuna powinna być rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, gdyż organy administracji nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki. Zatem przy rozstrzyganiu sprawy nie można było wziąć pod uwagę złego stanu zdrowia matki skarżącej, gdyż nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca ponownie opisała zakres sprawowanej opieki nad ojcem. Dodatkowo podkreśliła konieczność sprawowania opieki również nad matką, która będąc osobą posiadającą ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie jest w stanie opiekować się swoim mężem z uwagi na bardzo zły stan zdrowia, ponieważ po złamaniu biodra porusza się wyłącznie przy pomocy wózka rehabilitacyjnego. Cierpi na liczne zwyrodnienia stawów, w wyniku zaćmy ma 95% utraty wzroku w lewym oku. Jest po usunięciu nowotworu, przeszła udar i choruje na cukrzycę. Konieczność sprawowania opieki nad obojgiem rodziców spowodowała rezygnację przez skarżącą z pracy zawodowej. Wskazując na powyższe okoliczności skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art.120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek organu przy braku sprzeciwu skarżącej. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 p.p.s.a. W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przywołane przepisy, poza ostatnim, określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ostatni przepis ustanawia przesłankę negatywną, która uniemożliwia przyznanie świadczenia krewnemu osoby wymagającej opieki, jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim i małżonek może obiektywnie sprawować opiekę. Sądy administracyjne przyjmują w orzecznictwie, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym albo z uwagi na stan zdrowia nie może wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA). Należy bowiem uwzględnić, że stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Zgodnie z przepisami K.r.o. obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (por. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 K.r.o.). W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Ustawodawca wskazał, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych W ocenie Sądu odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20 (dostępny w CBOSA): "... przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia należy dojść do przekonania, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę – niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. winien być zatem rozumiany w ten sposób, że normuje sytuację, w której o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (...). W konsekwencji literalne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, od tego czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uznać należy za zabieg niedostateczny w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Nie można bowiem zgodzić się z takim zapatrywaniem, że w sytuacji gdy oboje małżonkowie, z uwagi na obiektywnie istniejące przeszkody, nie mogą być dla siebie wzajemnie oparciem, to pozostali członkowie rodziny, którzy także mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki, nie mogą uzyskać tegoż świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Niedopuszczalne jest także dyskryminujące traktowanie osób pozostających w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi obiektywne okoliczności nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, względem osób, które w związku małżeńskim nie pozostają. Wyniki wykładni językowej pomijają także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., którym pozostaje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi z tego powodu szczególnego wsparcia. Wykładnia językowa nie dostrzega także kontekstu systemowego, który nakazuje uwzględnienie wartości konstytucyjnych, o których mowa była powyżej. Wyniki wykładni językowej prowadzą w szczególności do wykluczenia z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i sprawują opiekę nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choć sprawowanie opieki przez współmałżonka jest obiektywnie niemożliwe. Mając zatem na uwadze dyrektywę zgodności norm prawnych regulujących świadczenie pielęgnacyjne z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości wobec prawa (art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), a także uwzględniając konieczność poszanowania konstytucyjnych zasad ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela zapatrywanie, że obiektywna niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej współmałżonka, nie stanowi przeszkody do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osoby spełniające warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., a niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym(...).Powyższe stanowisko uwzględnia cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie, zdejmując tym samym z Państwa obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach." Powyższe orzeczenie przytoczone zostało w tak obszernym zakresie, gdyż Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela przedstawioną w nim argumentację, a ponadto zawarte są w nim stwierdzenia stanowiące odpowiedź na argumenty organu odwoławczego prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę. Trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w także wyrokach z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 i 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21 (dostępne w CBOSA). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, (publ. w CBOSA), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Mając na uwadze powyższą argumentację organy orzekające w rozpoznawanej sprawie powinny wziąć pod uwagę faktyczne możliwości sprawowania opieki nad S. J. przez jego żonę W. J., która ma 75 lat i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z licznymi schorzeniami. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczenia lekarskiego z 2 września 2021 r. (k. 6) wynika jednoznacznie, że ze względu na posiadane schorzenia nie jest ona w stanie opiekować się mężem. Z twierdzeń skarżącej wynika, że jej matka po złamaniu biodra porusza się wyłącznie przy pomocy wózka rehabilitacyjnego, cierpi na zwyrodnienia stawów, w wyniku zaćmy ma 95% utraty wzroku w lewym oku, jest po usunięciu nowotworu, przeszła udar i choruje na cukrzycę. Z decyzji organu I instancji wynika wprost, że w kontekście ustalonego stanu faktycznego organ ten nie miał żadnych wątpliwości co do tego, że wyłącznie skarżąca, a nie inni członkowie rodziny, sprawuje pełną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem i że jedynie ona opiekę tę może obiektywnie sprawować. W sytuacji, w której organy, mimo wszystko, miałyby jednak wątpliwości co do stanu zdrowia matki skarżącej w odniesieniu do możliwości sprawowania przez nią opieki nad mężem, winny zwrócić się do skarżącej o przedłożenie innych, bardziej szczegółowych zaświadczeń. Muszą mieć jednak na uwadze zakres wymaganej przez osobę niepełnosprawną pomocy, a w szczególności, że z uwagi chorobę otępienną mózgu nie jest on w stanie poradzić sobie z podstawowymi czynnościami życia codziennego, np. z higieną osobistą, ubieraniem się, spożywaniem posiłków czy przyjmowaniem leków. W stanie faktycznym sprawy należy uwzględnić nie tylko brak orzeczenia o znacznej niepełnosprawności żony osoby niepełnosprawnej, ale również jej wiek (75 lat), jak i stan zdrowia przedstawiony przez skarżącą i opisany w zaświadczeniu lekarskim, z którego wynika, że nie jest ona w stanie opiekować się mężem. W art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca wskazał, że obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny jest uzależniony od sił i możliwości małżonka, co oznacza, że w przypadku obiektywnego braku tych przymiotów, małżonek jest zwolniony z tego obowiązku lub obowiązek ten jest co najmniej ograniczony. Jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien, obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) - nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 292/21 i powołane tam orzecznictwo, dostępny w CBOSA). Wobec nielegitymowania się przez żonę osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności organy powinny szczegółowo wyjaśnić na czym polegają jej problemy zdrowotne i czy, przy uwzględnieniu jej wieku, stanowią rzeczywistą przeszkodę w sprawowaniu opieki nad mężem. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie stanowi naruszenie art. 7 i art., 77 § 1 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do strzeżenia praworządności i uwzględniania słusznego interesu strony, i w tym celu zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy II instancji, odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, pominął szczegółowe rozeznanie okoliczności, na które powoływała się ona w toku postępowania, wskazując na zły stan zdrowia matki, uniemożliwiający sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zbadania tych okoliczności faktycznych organ nie poczynił, wobec czego nie można przyjąć, że w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny, co stanowi naruszenie powołanych wyżej norm procesowych. Kwestia obiektywnej niemożności sprawowania opieki nie ma charakteru nieistotnego z punktu widzenia prawidłowo zrekonstruowanej normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., a zatem organy winny ją rzetelnie wyjaśnić przed rozstrzygnięciem zasadności wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. W dotychczasowym postępowaniu kwestia ta była co prawda wzmiankowana przez organ I instancji, ale nie była badana przez Kolegium, co uniemożliwia ustalenie, czy z uwagi na ciężar obowiązków związanych z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. J. jest w stanie taką opiekę sprawować, czy też ciężar ten spoczywa z przyczyn obiektywnych w całości na skarżącej. Przy czym z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności wywiadu środowiskowego, wynika jednoznacznie, że skarżąca tę opiekę sprawuje, nie tylko nad ojcem, ale i nad matką, i to w wymiarze uniemożliwiającym jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej organy uwzględnią wyżej zaprezentowaną ocenę prawną w zakresie wykładni omówionego przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz podejmą czynności procesowe w celu dokonania wszechstronnych ustaleń faktycznych, w szczególności co do obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez żonę osoby niepełnosprawnej. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.