III SA/Łd 12/22

Dnia 25 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. A-B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił I.A.-B. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie11. 581,70 zł. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że I.A.-B. zwróciła się do organu z wnioskiem o umorzenie składek za 2019 i 2020 rok. Strona od 15 lipca 2009 r prowadzi działalność gospodarczą. W związku z tym, że nie wywiązywała się z obowiązku opłacania wymaganych składek, na jej koncie płatnika powstały zaległości. Organ ustalił, że działalność strony w latach 2019-2021 nie przynosiła przychodów ani dochodu, nie wykazano również kosztów. Majątek firmy stanowi kwota 300 000,00 zł. Wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł, ani nie korzysta z innych form pomocy. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem J.B. oraz synem P.B. (23 lata). Strona nie wykazała dochodu męża. Zakładu ustalił, że mąż strony jest czynnym przedsiębiorcą oraz pobiera emeryturę wypłacaną przez Wojskowe Biuro Emerytalne w wysokości - 7 812,68 zł brutto. W złożonym oświadczeniu strona nie wykazała stałych wydatków związanych z utrzymaniem. Poza zadłużeniem z tytułu składek wnioskodawczyni wykazała zobowiązanie pieniężne w bankach, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości około 350 000,00 zł regulowane w ratach po około 5 000,00 zł miesięcznie. Strona oświadczyła, że posiada dom położony w miejscowości A. oraz że nie posiada pojazdów, praw majątkowych, ani wierzytelności. Z ustaleń Zakładu wynika jednakże, że na nazwisko strony zarejestrowany jest samochód osobowy VOLVO z 2010 r., który nadal jest w posiadaniu wnioskodawczyni. W złożonym oświadczeniu strona poinformowała, że choruje na częstoskurcz nadkomorowy i oczekuje na zabieg ablacji. Organ dodał, iż należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne na należności za okres od 2/2021 do 4/2021, w którym dotychczas została wyegzekwowana kwota 4 554,26 zł. W związku z tym, że wnioskodawczyni posiada status przedsiębiorcy Zakład dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną i stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek mogłoby stanowić pomoc de minimis. Zakład podniósł, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała natomiast okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), zwanej dalej "u.s.u.s.". Mianowicie w stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, 4c u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do przedmiotowego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Ponadto zobowiązanie strony przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w sytuacji strony nie zachodzi. Organ wskazał nadto, że wykluczeniu podlegają także przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Z tych powodów nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Strona nie udokumentowała bowiem poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Co więcej w ramach regulacji wynikających z tarczy Antykryzysowej wnioskodawczyni została zwolniona z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. W złożonym oświadczeniu strona poinformowała, że choruje na częstoskurcz nadkomorowy oraz oczekuje na zabieg ablacji. Do akt sprawy nie przedłożyła jednak dokumentów potwierdzających jej stan zdrowia. Nie udowodniła również, ani nie przedłożyła dokumentu stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową strony, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podniósł, że z prowadzonej przez stronę działalność w latach 2019-2020 oraz I półrocze 2021 r. nie uzyskała ona przychodów/dochodów nie poniosła strat, ani kosztów. Zauważył, że dla oceny, czy wystąpiła niniejsza przesłanka niezbędne jest należyte wykazanie wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków. Tymczasem z akt sprawy wynika, że gospodarstwo domowe strona prowadzi wraz z mężem. Z zapisów w KSI ZUS wynika, że mąż ma ustalone prawo do emerytury wojskowej - 7 812,68 zł. jest on również czynnym przedsiębiorcą – strona nie wykazała wysokości uzyskanych dochodów. Strona nie wykazała miesięcznych kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem. Zakład podniósł, że dla oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne, która dla 3 - osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3 431,33 zł (na podstawie IPISS za I kwartał 2021 r.). Uwzględniając jedynie dochód męża strony ze świadczenia emerytalnego wypłacanego przez Wojskowe Biuro Emerytalne należy stwierdzić, że w rodzinie nie zachodzi ubóstwo. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę zobowiązań, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Dalej organ podniósł, iż w niniejszej sprawie, istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych. Jest nim możliwość ewentualnej, chociażby częściowej spłaty przez stronę zadłużenia w przyszłości. Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem żadnego dokumentu potwierdzającego całkowite wykluczenie z rynku pracy (np. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub pracy w warunkach chronionych). Strona posiada ponadto inne zobowiązania pieniężne, które są przez nią regulowane. W sprawie zaległości objętych niniejszym wnioskiem znajdujących się na koncie płatnika, nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne, zatem możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez Zakład wyczerpane. Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła I.A.-B., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu dowolność oceny zebranego w sprawie materiału, który stanowił podstawę jej podjęcia. Skarżąca podniosła, że nie pracuję zarobkowo od dnia 18 listopada 2014 r. do chwili obecnej, a stan taki utrzyma się w przyszłości przez czas nieokreślony. Podkreśliła, że brak realnych możliwości zarobkowania wynika wprost z zastosowania wobec niej środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych. Takie postanowienie wydała Prokuratura Rejonowa dla [...] w Ł. 17 grudnia 2014 r. Nie mam w tej sytuacji żadnych realnych źródeł dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża. Jego dochody w całości są przeznaczane na zaległe i bieżące zobowiązania ich rodziny. Skarżąca podniosła nadto, iż jeśli wskazała wartość firmy 300.000,00 zł - to jej wpis był omyłkowy, gdyż jej firma nie jest i nigdy nie była tyle wart. Obecnie nie posiada żadnej firmy w sensie rachunkowym, ekonomicznym, czy faktycznym. Skarżąca dodała, że nie wykazała dochodu męża, bo ZUS jej do tego nie wzywał. Nadto nie ma pewności, czy mąż powinien ujawniać swoje dochody w absolutnie nieswojej sprawie. Zaznaczyła, że pozostaje w rozdzielności majątkowej, na podstawie umowy notarialnej Repertorium A nr [...]. Skarżąca podniosła, że składnik jej majątku jest samochód VOLVO z 2010 r., który - ze względu na stan techniczny - generuje koszty. Ostatnio musiała ponieść wydatek na jego naprawę w kwocie 4.800,00 zł. Samochód ten ułatwia stronie dojazd do Sądu Okręgowego w Z. Samochód ten jest przedmiotem zabezpieczenia kredytu bankowego w A Banku - nadal spłacanego - w kwocie 65.000,00 zł. Ostatnia rata przypada na koniec 2022 r. Zaciągnięty wyżej wskazany kredyt - pozwolił skarżącej regulować między innymi składki ubezpieczeniowe we wcześniejszym okresie, to jest w latach: 2016 - 2018. Skarżąca wyjaśniła, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu hipoteczny indeksowanego do kursu franka szwajcarskiego zaciągniętego w 2003 r.. Istotnie rata miesięczna wynosi około 5.000,00 zł. Wskazany kredyt hipoteczny został zaciągnięty na zakup nieruchomości o charakterze mieszkalnym, w której do dnia dzisiejszego skarżąca zamieszkuje z rodziną. Jego zabezpieczeniem są hipoteki wpisane w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości: zwykła w kwocie 173.876,11 CHF, kaucyjna do kwoty 31.975,82 CHF. Kredyt hipoteczny oraz wyżej wymieniony spłaca wyłącznie mąż strony, który utrzymuje uczącego się 23-letniego syna. Skarżąca podała nadto, że od lutego 2015 r. i nadal pozostaje pod stałą opieką psychiatryczną. Do października 2021 r. leczyła się prywatnie; za comiesięczną wizytę płaciła 120,00 zł, a w tym roku 200,00 zł. Przez cały czas przyjmuje leki, których wykupienie każdego miesiąca pochłania 200,00 - 240,00 zł. Od listopada 2021 r. kontynuuje leczenie w publicznej specjalistycznej placówce, a to ze względu na brak pieniędzy na leczenie prywatne. Nadto w sierpniu 2021 r. została poddana zabiegowi kardiologicznemu w Klinice Kardiologicznej w Z. - zabieg ablacji. Przyjmuje po tym lek na serce. Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga jest zasadna, ale z innych przyczyn niż wskazane przez stronę skarżącą w jej zarzutach. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania organu administracji publicznej, a nie tylko zgodność z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze (brak związania podstawami skargi) i wobec tego może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosił skarżący (brak związania wnioskami skargi). W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Zdaniem sądu w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od treści zarzutów i wniosków skargi, należało z urzędu stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż organ dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania polegającego na rozpoznaniu niepodpisanego przez skarżącą wniosku inicjującego postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Na wstępie rozważań w sprawie niniejszej podkreślić należy, że w myśl art. 7 k.p.a. ciężar zapewnienia legalności wszelkich czynności postępowania spoczywa na organach prowadzących postępowanie. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Obowiązkiem organu, do którego wpłynęło podanie inicjujące postępowanie w sprawie jest w pierwszej kolejności jego weryfikacja pod względem dopuszczalności wszczęcia postępowania, a więc oceny spełnienia przesłanek procesowych. Zgodnie z art. 63 § 2 k.p.a. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych oraz być podpisane przez wnoszącego (art. 63 § 3 zd. 1 k.p.a.). Uznać należy, że wymagane art. 63 § 2 i 3 k.p.a. elementy treści podania są konieczne do przyjęcia, że podanie wniesiono skutecznie, że można nadać mu bieg i że postępowanie może być prowadzone. Natomiast, jeżeli podanie nie czyni zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania, stosownie do art. 64 § 2 k.p.a. Do braków formalnych, które rodzą po stronie organu obowiązek wezwania strony do ich usunięcia w ustawowym terminie, należą braki podania wymienione w art. 63 § 2 k.p.a., a jeżeli strona działa przez pełnomocnika– dołączenie pełnomocnictwa. Uznać należy, że wymagane art. 63 § 2 i 3 k.p.a. elementy treści podania są konieczne do przyjęcia, że podanie wniesiono skutecznie, że można nadać mu bieg i że postępowanie może być prowadzone. Elementy te pełnią określone funkcje. Celem wymagań natury podmiotowej - takich jak wskazanie osoby, od której podanie pochodzi i podpis - jest identyfikacja strony postępowania i potwierdzenie, że podanie pochodzi od osoby uprawnionej do jego wniesienia. Podpis pozwala też domniemywać, że podanie pochodzi od osoby, która podpisała podanie i że zostało wniesione zgodnie z wolą tej osoby. Analizując załączone do skargi akta administracyjne sprawy sąd stwierdził, że wniesiony przez skarżącą wniosek z 30 czerwca 2021 r. o umorzenie zaległych składek, nie został przez nią podpisany. Z przedstawionej powyżej regulacji prawnej wynika w sposób jednoznaczny, że organ może podjąć czynności procesowe w postępowaniu tylko wtedy, gdy uprawniony podmiot złoży podanie, które spełnia m.in. wymagania formalne określone w art. 63 k.p.a. Z art. 63 § 1 i § 3 k.p.a. wynika, że podanie (żądanie, wyjaśnienie, odwołanie, zażalenie), wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego, a gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Podpis warunkuje, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnoszącej podanie. Podanie, które nie jest podpisane przez wnoszącego, nie wywołuje żadnych skutków prawnych związanych z jego wniesieniem, przede wszystkim zaś nie daje możliwości jego merytorycznego rozpatrzenia. W takiej sytuacji organ jest obowiązany stosownie do art. 64 § 2 k.p.a. wezwać stronę do jego podpisania. W rozstrzyganej sprawie pomimo zaistniałego braku formalnego wniosku strony skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek, organ nie wezwał skarżącej do jego usunięcia. W konsekwencji wbrew ciążącym na nim powinnościom, nie dokonał wyczerpującej kontroli formalnej podania (żądania) przed merytorycznym rozpatrzeniem sprawy. Jak wskazano, pismo niezawierające podpisu nie mogło wywołać sutku w postaci wszczęcia postępowania administracyjnego i nie uprawniało organu do podjęcia jakiejkolwiek czynności orzeczniczej. W tych okolicznościach należało przyjąć, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. wydana została przez ten organ z urzędu, a więc z rażącym naruszeniem prawa i jako taka, dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1157/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Po 875/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt: II SA/Łd 1431/10 oraz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 902/16). Dostrzeżona wadliwość zaskarżonej decyzji, nie pozwoliła sądowi na dokonanie jej merytorycznej kontroli, co uniemożliwia odniesienie się do zarzutów skargi. Mając na uwadze powyższe sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na mocy art. 64 § 2 k.p.a. wezwie skarżącą do podpisania wniosku z 30 czerwca 2021 roku i w zależności od skuteczności tego wezwania, rozpozna sprawę merytorycznie lub pozostawi wniosek bez rozpoznania. is