I SA/Gl 417/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia WSA Anna Rotter (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 stycznia 2022 r. nr 2401-IEE.711.1254.2021.7.MD UNP: 2401-22-016790 w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022r. nr 2401-IEE.711.1254.2021.7.MD UNP: 2401-22-016790 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej: wierzyciel) z dnia 5 listopada 2021r. nr [...] o odmowie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w S1 Sp. z o.o. w kwocie 245.055,00 zł wnioskowanej przez S Sp. z o.o. w S. (dalej: Skarżąca, Spółka). Powyższe postanowienie wydane zostało na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 17 § 1, art. 18, art. 13 § 2 oraz art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 479, dalej: u.p.e.a.). Stan sprawy. Dyrektor Oddziału ZUS w S. wszczął wobec Skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych o numerach: TW4380019012184, TW1380020000458, TW4380020002210, TW4380019012863, TW1380019003511, TW1380020001099, TW1380020001257, TW4380020004436, TW1380020001255, TW4380020004437, TW1380020001256, TW1380020001656, TW1380020001654, TW1380020001655, TW4380020006724, TW1380020001978, TW1380020001976, TW1380020001977, TW1380020001979 obejmujących zaległości składkowe Spółki. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności Spółki, którą ta posiada w S1 Sp. z o.o. (dalej: wierzytelność). Wnioskiem z dnia 3 września 2021r. Skarżąca zwróciła się o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności Spółki. We wniosku zawarto prośbę o wyrażenie zgody, aby część zajętej wierzytelności w kwocie 245.055,00 zł została przelana przez S1 Sp. bezpośrednio na konto bankowe Skarżącej, co umożliwi wypłatę wynagrodzeń należnych za pracę pracowników Spółki za miesiąc sierpień 2021r. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2021r. wierzyciel odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności zajętej w S1 Sp. z o.o. Wyjaśniono, że wierzyciel dokonał analizy sytuacji finansowej Spółki i stwierdził, że działa ona z przerwami od 2011 r. i obecnie zatrudnia 71 osób. Ustalono, iż w latach 2018 – 2020 sprzedaż produkowanej przez Spółkę odzieży wierzchniej była nierentowna. W latach 2018 – 2020 Skarżąca ponosiła straty finansowe i aktualnie nie posiada majątku trwałego. Majątek Spółki stanowią wyłącznie aktywa obrotowe, z czego 99% to należności krótkoterminowe. Wierzyciel podkreślił, iż Spółka począwszy od roku 2020 do chwili obecnej 17 – krotnie skorzystał z ulgi w formie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego. Wierzyciel wziął wówczas pod uwagę ochronę wynagrodzeń pracowników oraz utrzymanie miejsc pracy jako ważny interes zobowiązanego. Wierzyciel podkreślił, iż rosnący dług z tytułu nieopłaconych składek, nieskuteczna egzekucja, brak jakichkolwiek działań podejmowanych przez Skarżącą w sprawie dobrowolnej spłaty zadłużenia, a także brak informacji o próbach i sposobach wyjścia z kryzysu finansowego, spowodowały zmianę sposobu rozstrzygania wniosków Skarżącej. Jak zaznaczono, Skarżąca posiada zadłużenie z tytułu składek za okres od grudnia 2018r. do listopada 2021r., które wynosi 5.861.974,38 zł wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Następnie podano, iż obecnie podejmowane przez Skarżącą działania ograniczają się jedynie do składania kolejnych wniosków o ulgę w formie zwolnienia spod egzekucji. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, iż na dzień 30 grudnia 2020r. 94 % wszystkich zobowiązań Spółki stanowią zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń, co oznacza, iż źródłem finansowania działalności Spółki są zobowiązania publiczno-prawne. Wierzyciel uznał, że co prawda wniosek o udzielenie ulgi podyktowany wypłatą wynagrodzeń dla pracowników za wykonaną przez nich pracę, stanowi ważny interes zobowiązanego, jednak zaznaczono, że od 2018r. Skarżąca nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń, co stanowi poważne naruszenie praw pracowniczych. W rezultacie uznano, że zagrożenie możliwości odzyskania przez wierzyciela należności zarówno w toku egzekucji jak i dobrowolnej spłaty, nie może uzasadniać zastosowanie żądanej ulgi. W konsekwencji wierzyciel stwierdził brak podstaw do wyrażenia zgody na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej. Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na odmowę zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności Skarżącej wobec S1 Sp. z o.o., mimo, że zwolnienie jest uzasadnione ważnym interesem Spółki. W konsekwencji Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i zwolnienie spod egzekucji wierzytelności Spółki do kwoty 245.055,00 zł. Spółka zaznaczyła, iż część wierzytelności, której dotyczy wniosek pokrywa wynagrodzenia pracowników i zwolniona kwota zostałaby przeznaczona wyłącznie na wypłatę ich wynagrodzenia, jednocześnie Spółka nie posiada żadnych innych środków na wypłatę wynagrodzeń. Odmowa zwolnienia spod egzekucji spowoduje brak wypłaty środków utrzymania dla 75 pracowników. Zaznaczono, iż postanowienie wierzyciela pozbawia jakiejkolwiek skuteczności art. 81 § 4 u.p.e.a., godząc tym samym w ważne społeczne względy, które uzasadniły wprowadzenie tej normy. Skarżąca podniosła, iż S1 Sp. z o.o. w roku 2020 przekazała wierzycielowi na poczet składek Spółki łącznie kwotę 769.583,40 zł, a w roku 2021 kwotę 273.037,62 zł. Odmowa zwolnienia kwot potrzebnych na wypłatę wynagrodzeń spowoduje to, że Spółka nie będzie mogła zatrudniać pracowników i wykonywać jakichkolwiek zleceń dla S1 Sp. z o.o. W związku z tym przestaną powstawać wierzytelności, na poczet których S1 Sp. z o.o. przekazuje do wierzyciela kwoty pokrywające przynajmniej częściowo zadłużenie z tytułu składek. DIAS postanowieniem z dnia 25 stycznia 2022r. utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela o odmowie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż zwolnienie składnika majątkowego z egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a. opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że wypełnienie określonej w nim przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Zaznaczono, że to czy należy zwolnić spod egzekucji dany składnik majątkowy czy też nie, należy wyłącznie do organu egzekucyjnego, choć uznaniowość nie oznacza dowolności. Zdaniem DIAS, aby określony składnik majątkowy został zwolniony spod egzekucji, Spółka winna przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego służy wyłącznie zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona ważnego interesu Spółki nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie prowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Dla DIAS nie bez znaczenia jest fakt, iż Skarżąca posiada kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, a zadłużenie nadal rośnie. Spółka nie podejmuje wysiłków, aby powstałe zadłużenie spłacić. Do chwili obecnej Skarżąca skorzystała 17-krotnie z ulgi w formie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego na poczet wypłat wynagrodzeń dla pracowników. Wyrażono stanowisko, że Spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspokajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje m. in. wypłatę wynagrodzenia. Według DIAS brak jest okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności Skarżącej. Dodatkowo wskazano, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzycieli. Na powyższe postanowienie Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do tut. Sądu skargę. W skardze zarzucono postanowieniu DIAS naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności Skarżącej wobec S1 Sp. z o.o. pomimo, że zwolnienie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Spółka stwierdziła, iż zaprezentowany w postanowieniu DIAS sposób rozumienia instytucji "uznania administracyjnego" jest błędny. Skarżąca podkreśliła, że wskazany przez nią ważny interes uzasadnia zwolnienie składnika majątku spod egzekucji. Zaznaczyła, że składnikiem majątku objętym wnioskiem jest jedynie część wierzytelności Spółki wobec S1 Sp. z o.o., która pozwala Skarżącej wypłacić wynagrodzenia zatrudnianym przez nią pracownikom. W pozostałej części wierzytelność ta pozostaje zajęta. Następnie powtórzono argumenty zawarte w zażaleniu. Zaznaczono, że część wierzytelności, której dotyczy wniosek, pokrywa wynagrodzenia pracowników i zwolniona kwota zostałaby przeznaczona wyłącznie na wypłatę ich wynagrodzenia. Wskazano, że Spółka nie posiada żadnych innych środków na wypłatę wynagrodzeń, a odmowa uwzględnienia wniosku Skarżącej spowoduje pozbawienie środków utrzymania dla 75 pracowników. Odmowa zwolnienia wierzytelności spod egzekucji spowoduje, że Spółka nie będzie mogła zatrudniać pracowników i wykonywać jakichkolwiek zleceń dla S1 Sp. z o.o. W związku z tym przestaną powstawać wierzytelności, na poczet których S1 Sp. z o.o. przekazuje do wierzyciela kwoty pokrywające przynajmniej częściowo zadłużenie z tytułu składek. DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ostateczne postanowienie DIAS jest zgodne z prawem. Punktem odniesienia dla rozważań Sądu jest art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a.). Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego możliwe jest na wniosek tego podmiotu jedynie wówczas, gdy przemawia za tym ważny interes dłużnika. Przez wzgląd na takie, a nie inne ukształtowanie dyrektywy wspomnianego przepisu (posłużenie się w nim słowem "może") nie ma wątpliwości co do tego, że w tym przypadku organ działa w ramach uznania administracyjnego. Tym samym, ciąży na nim powinność badania kierunkowej dyrektywy wyboru konsekwencji, jaką jest ważny interes zobowiązanego, przy czym nawet zaistnienie tej przesłanki nie obliguje administracji do zwolnienia określonego składnika majątkowego spod egzekucji. Odmawiając zadośćuczynienia tego typu wnioskowi, organ jest obowiązany, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wyjaśnić przesłanki, które skłoniły go do sformułowania takiego orzeczenia. Jednocześnie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że powinność wykazania ważnego interesu zobowiązanego, przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych jest domeną dłużnika kierującego wniosek do organu egzekucyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2699/21, por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2208/18 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15). Odnosząc do tej materii stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie należy zauważyć, że choć Skarżąca wykazała swój ważny interes, to organy słusznie zauważyły, że Spółka nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Zasadnie przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Zaznaczono, że Spółka ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które nadal rośnie, a Skarżąca nie podejmuje wysiłków, aby zadłużenie spłacić. Dodatkowo 94% wszystkich zobowiązań Skarżącej stanowią zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń, co oznacza, że źródłem finansowania działalności Spółki są zobowiązania publiczno - prawne W rezultacie organy doszły do prawidłowego wniosku, iż brak jest okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności Spółki. Sąd zauważa, iż celem art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, instytucja ukształtowana w tym przepisie nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1398/19). Tym samym organy trafnie uznały, że w interesie publicznym leży odmowa wnioskowi Strony. W przekonaniu tym utwierdza Sąd dyspozycja art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. Zgodnie ze wskazaną regulacją prawną, co do zasady, bez zgody organu egzekucyjnego nie jest możliwa wypłata z rachunku bankowego środków zajętych tam jako wierzytelność zobowiązanego. Ograniczenie to nie dotyczy jednak wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. W tym wypadku, wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu (por. art. 81 § 4 u.p.e.a.). Jednocześnie, z woli ustawodawcy, wyrażonej w art. 81 § 5 u.p.e.a., wspomnianą dyrektywę stosuje się także do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. W tym miejscu wskazać należy, iż w świetle art. 13 § 1 u.p.e.a. ważny interes zobowiązanego (a nie innych osób) uzasadnia, choć nie obliguje organu do zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego. Z kolei, ochronie interesu innych osób - pracowników, a także uprawnionych z tytułu alimentów i rent o charakterze alimentacyjnym - służy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. W stanie faktycznym rozpoznanej sprawy ważny interes Spółki utożsamiany jest z ważnym interesem zatrudnionych przez Skarżącą osób. Jednak to Spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspakajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje m. in. wypłatę wynagrodzeń. Tymczasem od 2018r. Spółka nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń, co może być kwalifikowane jako naruszenie praw pracowniczych. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę. Stało się tak na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329).