I GZ 149/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 264/22 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 14 marca 2022 r. nr 0401-IEE.711.29.2022.2 w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia za pracę postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 264/22 odrzucił skargę kasacyjną M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 264/22 w sprawie ze skargi M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 14 marca 2022 r., nr 0401-IEE.711.29.2022.2 w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia za pracę. Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 28 grudnia 2022 r. pełnomocnik M. N. – adwokat K. B. działający w substytucji ustanowionego z urzędu pełnomocnika – adwokat A. K.-P. wniósł na powyższy wyrok skargę kasacyjną. Zarządzeniem z dnia 3 lutego 2023 r. Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika substytucyjnego - adwokata K. B. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem jej odrzucenia. Odpis zarządzenia został doręczony 9 lutego 2023 r. Zatem termin do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej upływał z dniem 16 lutego 2023 r. Pismem z dnia 16 lutego 2023 r., nadanym w tym samym dniu za pośrednictwem poczty, adwokat K. B. zwrócił się do Sądu o przesłanie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego bezpośrednio do skarżącego, wskazując, że nie udało mu się nawiązać kontaktu ze skarżącym, w związku z czym nie przekazał mu wezwania o wpisie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę kasacyjną z powodu jej nieopłacenia na podstawie art. 178 oraz art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu wskazał, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej zostało prawidłowo wysłane na adres adwokata K. B., działającego z substytucji adwokat A. K.-P. Zgodnie bowiem z treścią pełnomocnictwa substytucyjnego złożonego do akt sprawy adwokat A. K.-P. udzieliła w dniu 6 grudnia 2022 r. adwokatowi K. B. pełnomocnictwa substytucyjnego do reprezentowania jej w sprawie I SA/Bd 264/22 przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Bydgoszczy i dalszymi instancjami (k. 60 akt sądowych). Sąd podzielił pogląd zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 444/12 zgodnie z którym udzielenie dalszego pełnomocnictwa innej osobie (na podstawie art. 106 kodeksu cywilnego) jest jednostronną czynnością prawną dokonaną w imieniu mocodawcy i z bezpośrednim skutkiem dla niego. Skoro pełnomocnik udzielający substytucji działa w imieniu mocodawcy i z bezpośrednim dla niego skutkiem, to fakt ten wiąże się z tym, że to nie on, lecz mocodawca i substytut są stronami nowopowstałego stosunku prawnego. Ustanowienie substytuta rodzi stosunek prawny między nim a mocodawcą i staje się on pełnomocnikiem mocodawcy. Dlatego też działania podejmowane przez substytuta powodują skutki prawne dla mocodawcy. W niniejszej sprawie pełnomocnik udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego bez ograniczeń. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika substytucyjnego zawartego w piśmie z dnia 16 lutego 2023 r. o doręczenie wezwania o wpisie od skargi kasacyjnej bezpośrednio skarżącemu, wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 67 § 5 p.p.s.a., jeżeli w sprawie ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Tym samym brak jest podstaw prawnych do doręczania pism bezpośrednio stronie. Doręczenie dokonane w takiej sytuacji pod adresem strony byłoby bowiem bezskuteczne w stosunku do jej pełnomocnika, a zatem bezskuteczne również procesowo (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1907/05). Strona przy tym ponosi wszelkie skutki działań lub zaniedbań pełnomocnika. Zatem niedokonanie przez pełnomocnika w ustawowym terminie czynności wywołuje skutki także wobec strony (por. postanowienie WSA w Szczecinie z 3 października 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1071/18). Sąd I instancji wskazał, że adwokat K. B. odebrał zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w dniu 9 lutego 2023 r., zatem siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu upływał z dniem 16 marca 2023 r. W zakreślonym terminie należny wpis od skargi kasacyjnej nie został uiszczony. Zażalenie na powyższe postanowienie w imieniu M. N. wniósł pełnomocnik substytucyjny adw. K. B. wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że nie udało mi się nawiązać kontaktu ze skarżący. Zasadne w jego ocenie było zwrócenie się bezpośrednio do skarżącego o wykonanie zobowiązania Sądu, o co pełnomocnik w terminie do jego wykonania wnosił. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. od skargi pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Stosownie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W niniejszej sprawie Sąd prawidłowo odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a. oraz art. 220 § 3 p.p.s.a. Zastosowanie tego rygoru Sąd oparł na ustaleniu, że skarżący nie uiścili wpisu sądowego od skargi w zakreślonym terminie. Zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu skutecznie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 9 lutego 2023 r. Nie jest przez stronę kwestionowane, że w zakreślonym terminie, który upłynął z dniem 16 lutego 2023 r., wpis ten nie został uiszczony. Należy wskazać, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej zostało prawidłowo wysłane na adres adwokata K. B., działającego z substytucji adwokat A. K.-P. Zgodnie bowiem z treścią pełnomocnictwa substytucyjnego złożonego do akt sprawy adwokat A. K.-P. udzieliła w dniu 6 grudnia 2022 r. adwokatowi K. B. pełnomocnictwa substytucyjnego do reprezentowania jej w sprawie I SA/Bd 264/22 przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Bydgoszczy i dalszymi instancjami (k. 60 akt sądowych). Odwołując się do treści art. 106 Kodeksu cywilnego należy wskazać, że w doktrynie i judykaturze prezentowane jest jednolite stanowisko, że udzielenie dalszego pełnomocnictwa innej osobie jest jednostronną czynnością prawną dokonaną w imieniu mocodawcy i z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niego. Powoduje ona powstanie stosunku prawnego pełnomocnictwa między mocodawcą a substytutem. Skoro pełnomocnik udzielający substytucji działa w imieniu mocodawcy i z bezpośrednim dla niego skutkiem, to fakt ten wiąże się z tym, że to nie on, lecz mocodawca i substytut są stronami nowopowstałego stosunku prawnego. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że nie było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku pełnomocnika substytucyjnego o wezwanie bezpośrednio skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. Stosowne wezwania prawidłowo doręczono pełnomocnikowi skarżącego, gdyż jak stanowi art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Przepis ten ma charakter obligatoryjny i nie pozwala Sądowi na wysyłanie korespondencji wprost do strony z pominięciem pełnomocnika. Odmiennej oceny skuteczności doręczenia pełnomocnikowi przedmiotowego wezwania nie zmienia także akcentowana w zażaleniu okoliczność, że pełnomocnik substytucyjny nie miał kontaktu ze skarżącym. Oczywiście przy wykonywaniu zawodu adwokata pełnomocnik związany jest także wewnętrznymi przepisami korporacyjnymi, w tym m.in. Zbiorem Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) - uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nr 230/2022 z dnia 22 września 2022 r. Jak stanowi § 55 ust. 2 tego aktu adwokat nie jest zobowiązany do ponoszenia w prowadzonej sprawie wydatków, np. opłat sądowych lub kosztów przejazdu do innej miejscowości, jeżeli klient, wezwany należycie, nie wpłacił w terminie wymaganej kwoty. Przywołana regulacja, zwalniając adwokata od obowiązku ponoszenia opłat sądowych, kładzie nacisk na prawidłowe zawiadomienie mocodawcy o obowiązku wynikającym z wezwania. To zatem na pełnomocniku – także tym ustanowionym z urzędu – spoczywa ciężar informowania strony o stanie sprawy, w tym konieczności podjęcia określonych czynności procesowych i skutkach ich zaniechania – np. o wezwaniu do uiszczenia opłaty sądowej. Należy zauważyć, że dane adresowe skarżącego były znane pełnomocnikowi skarżącego o czym świadczy adres skarżącego wskazany w pismach procesowych składanych do Sądu przez pełnomocnika skarżącego tj. skardze kasacyjnej, piśmie z dnia 23 styczni 2023 r., niniejszym zażaleniu. Podany adres skarżącego jest zarazem jedynym adresem strony, jakim dysponował Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny ma świadomość, że kontakt listowny ze stroną wiąże się nieuchronnie z upływem czasu potrzebnego na doręczenie korespondencji, ale jak wskazuje praktyka sądowa nie jest to przeszkoda nie do przezwyciężenia w zachowaniu terminu do dokonania czynności procesowej (wskazać można chociażby na możliwość wysłania korespondencji do strony listem poleconym – priorytetem, dla którego przewidywany przez Pocztę Polską S.A. termin realizacji usługi to następny dzień roboczy po dniu nadania – tak: http://www.poczta-polska.pl/paczki-i-listy/wysylka/listy/list-polecony/). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że w przypadku, gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca, a w przypadku profesjonalnych pełnomocników podlegają oni w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowani są bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że pełnomocnik jest zobowiązany już od chwili jego ustanowienia podejmować wszelkie czynności w imieniu i na rzecz strony. Jednocześnie pominąć nie można konieczności odpowiedniego współdziałania mocodawcy. Inicjując postępowanie sądowe skarżący musi liczyć się bowiem z możliwością otrzymania korespondencji wymagającej podjęcia w związku z jej treścią, w zakreślonych terminach, środków w celu ochrony swych praw. Dotyczy to nie tylko korespondencji, jaką strona może otrzymać z Sądu, ale także od pełnomocnika ustanowionego z urzędu na jej wniosek. Należycie dbając o własne interesy strona musi zatem przewidzieć, że brak odpowiedniego współdziałania zarówno z Sądem, jak i ustanowionym na jej rzecz pełnomocnikiem (w tym np. zaniechanie niezwłocznego odbierania korespondencji) może wywołać negatywne skutki procesowe. W niniejszej sprawie wnoszący zażalenie pełnomocnik nie opisał bliżej swych problemów ze skontaktowaniem się ze skarżącym, co i tak nie miałoby wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia. Kwestią zasadniczą podlegającą kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie była bowiem weryfikacja, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 220 § 3 p.p.s.a., tj. czy w wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego, prawidłowo wezwany, uiścił wpis sądowy od skargi. Jeśli natomiast skarżący uważa, że nie dokonał w terminie czynności procesowej bez swojej winy, to kwestia ta mogłaby być podniesiona jedynie we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.