II SA/Ke 218/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2022 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z [...] lutego 2022 r. znak: [...] o odmowie przyznania D. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. A. D.. W uzasadnieniu faktycznym i prawnym powyższej decyzji Kolegium podniosło, że jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 8 listopada 2021 r. D. D. zwrócił się do MOPR w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem A. D.. A. D. jest rozwiedziony i legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. nr [...] z 20 września 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30 września 2023 r. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 20 lipca 2021 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 września 2021 r. W dniu 22 grudnia 2021 r. Kolegium decyzją znak: SKO.PS- [...]/4061/2021 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania z zaleceniami umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń, tj. świadczenia pielęgnacyjnego lub rentowego. W dniu 10 stycznia 2022 r. D. D. złożył oświadczenie, w którym jednoznacznie określił, że nie rezygnuje z renty socjalnej, bowiem przysługujące mu świadczenie pielęgnacyjne jest niezależne od pobieranej renty. Stąd materialnoprawną podstawą decyzji organu orzekającego w sprawie strony stanowiła norma prawna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazująca na negatywne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy, rozpoznając odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji, powołał się zatem na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) i wyjaśnił, że za prawidłową zatem uznać należy tezę, że narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w tym renty socjalnej w wysokości niższej niż to świadczenie. Istotne z punktu widzenia sprawy są – zdaniem organu drugiej instancji – zasady: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Jak wyjaśniło Kolegium, poza sporem w badanej sprawie pozostaje fakt, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego odwołujący miał ustalone prawo do renty socjalnej oraz że nie zrezygnował on z tego prawa. Stąd właściwym rozwiązaniem, zdaniem Kolegium, jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty socjalnej. Organ emerytalno-rentowy wypłacający rentę socjalną wydaje decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej w razie wystąpienia okoliczności powodujących zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty renty socjalnej (art. 12 ust. 4 ustawy o rencie socjalnej). Artykuł 15 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej w sprawach nieuregulowanych w odniesieniu do wstrzymania wypłaty świadczenia odsyła do odpowiedniego stosowania art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, jak podało Kolegium. że D. D. nie zrezygnował z przysługującego mu prawa do renty socjalnej na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, zatem w tak ustalonym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych przyczyn Kolegium oceniło, że dokonana przez organ pierwszej instancji wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy zasługuje na aprobatę, albowiem organ administracji dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Osoba pobierająca rentę socjalną mająca zachowaną zdolność do pracy w odpowiednich warunkach zatrudnienia - co do zasady może podjąć pracę zarobkową. A zatem pobieranie w takim przypadku renty socjalnej nie wyklucza uprawnionego z rynku pracy. Zatem świadczenie pielęgnacyjne, postrzegane jako rekompensata dochodu z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, może przysługiwać osobie z uprawnieniami do renty socjalnej. Niemniej osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę socjalną może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. W skardze wywiedzionej przez D. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach powyższej decyzji zarzucono: - naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść rozstrzygnięcia; - naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł w szczególności, że pobiera przysługującą mu rentę socjalną, jednakże zgodnie z aktualnym stanem prawnym, m.in. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 w tym zakresie, całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego np. rentę socjalną, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten – zdaniem skarżącego - wskazuje na osoby posiadające rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, natomiast skarżący posiada prawo do renty socjalnej w związku z posiadaną całkowitą (a nie tylko częściową] niezdolnością do pracy. Zatem również, jeżeli nie tym bardziej, w jego przypadku orzeczenie to winno mieć zastosowanie. Skarżący, pomimo pobieranej renty socjalnej, która jest świadczeniem zdecydowanie w niższej wysokości jak świadczenie pielęgnacyjne, także posiadając całkowitą niezdolność do pracy, mógłby być osobą czynną zawodowo, na ile pozwala mu na to zdrowie oraz stworzone dla niego specjalne warunki pracy. Jest on jednak zmuszony całkowicie zrezygnować z pracy zawodowej z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zdaniem strony, mylnie wskazano, że w sprawie ma zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy pobierana przez D. D. renta socjalna nie jest świadczeniem wymienionym w tym przepisie, którego pobieranie stanowi zbieg świadczeń tam opisanych. Przedmiotowe decyzje wydane przez organy obu instancji obarczone są wadami polegającymi na naruszeniu prawa materialnego, a skarżący oprócz otrzymywanej renty socjalnej jest także uprawniony do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem - A. D., dlatego w zaistniałym stanie rzeczy skarga jest w pełni uzasadniona i konieczna. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie przyjął, że w niniejszym przypadku zachodzi przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący posiada bowiem ustalone prawo do renty socjalnej (k. 13 akt admin.). Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie NSA pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyroki NSA: z 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20; z 15 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1983/20; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 764/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19). W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Wybór jednego świadczenia skarżący może zrealizować poprzez złożenie do organu wypłacającego świadczenie wniosku o wstrzymanie wypłaty renty socjalnej - art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291, dalej "uerFUS") w zw. z art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1300 ze zm.). Powyższe skutkować winno wstrzymaniem wypłaty renty socjalnej poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerFUS). W razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2 (art. 135 ust. 1 uerFUS). Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej rentę socjalną, czy inne świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi bowiem być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci jego wypłaty. Skoro zawieszenie prawa do reny socjalnej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Kielcach z 25 stycznia 2022 r., II SA/Ke 971/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O możliwości dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji wstrzymania wypłaty renty socjalnej skarżący miał wiedzę, ale wyraził jednoznaczne stanowisko, że nie zrezygnuje z renty socjalnej, albowiem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje mu niezależnie od pobieranej renty socjalnej (k. 16 akt adm.). Również treść odwołania strony złożonego przez jej pełnomocnika świadczy o braku akceptacji skarżącego dla rozwiązania, w którym wstrzymana zostanie wypłata renty socjalnej w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji nie została wyeliminowana negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci ustalonego prawa do renty socjalnej (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Nie zmienia tej oceny okoliczność, że w art. 27 ust. 5 u.ś.r. przedmiotowe świadczenie nie zostało wymienione, skoro w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazane zostało ono wprost jako to, z powodu którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Nie jest również trafne stanowisko strony, zgodnie z którym w sprawie niniejszej zastosowanie znajduje wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 2/17. Wyrok ten dotyczy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnym w stopniu znacznym, a mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, albowiem zasadniczo osoby te mogą podjąć pracę w możliwych dla nich granicach, zaś warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie z tego względu pracy zarobkowej. Renta socjalna przysługuje zaś osobom pełnoletnim całkowicie niezdolnym do pracy. Poza tym świadczenie, które pobiera skarżący, zostało wymienione w ustawie niezależnie od renty z tytułu niezdolności do pracy jako wyłączające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W żadnym razie więc nie mogło dojść do naruszenia art. 32 Konstytucji RP poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie została dotąd zakwestionowana zgodność z Konstytucją RP przepisów prawa, które stosowały organy administracji w tej sprawie, a odnoszących się do sytuacji, gdy osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne przysługuje prawo do renty socjalnej. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.