II SA/Sz 301/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi E. R. na postanowienie Z. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Z. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowalnego (dalej: ZWINB lub organ odwoławczy) postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia E. R. (dalej: Skarżąca), reprezentowanej przez pełnomocnika, utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] czerwca 2021 r. znak: [...] oddalające zarzut Skarżącej dotyczący prowadzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wygaśnięcia obowiązku. Jak wyjaśnił w uzasadnieniu ZWINB, na Skarżącą została nałożona grzywna w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Na mocy powyższej decyzji nałożono na zobowiązaną obowiązek dokonania rozbiórki przybudówki do budynku mieszkalnego w C. na działce nr [...]. Przy czym nakaz ten wydany został wobec obojga małżonków: E. R. i R. R.. Wobec niewykonania przez zobowiązanych opisanego wyżej obowiązku, została osobno na Skarżącą oraz osobno na jej męża nałożona grzywna w celu przymuszenia. Z uwagi zaś na nieuiszczenie powyższych grzywien, wszczęto odrębne postępowania egzekucyjne celem ich wyegzekwowania wobec E. R. oraz R. R.. Grzywna nałożona na R. R. została na dzień orzekania przez organy administracji w całości wyegzekwowana. Natomiast w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. wobec Skarżącej, pod znakiem: [...], zmierzającego do wyegzekwowania nieuiszczonej grzywny, jej pełnomocnik wystąpił z zarzutem wygaśnięcia obowiązku argumentując, iż skoro egzekucja wobec R. R. prowadzona była z wynagrodzenia za pracę dłużnika, wyegzekwowanie grzywny w powyższy sposób jest równoznaczne z prowadzeniem egzekucji z majątku wspólnego małżonków. Jak wywodził pełnomocnik skarżącej, o ile grzywna w celu przymuszenia może być nałożona odrębnie na każdego z małżonków, o tyle egzekucja grzywny wynikającej z tej samej podstawy, nie może być dwa razy prowadzona z majątku stanowiącego wspólność majątkową małżeńską. Dlatego też w przypadku, gdy grzywna wyegzekwowana została z majątku wspólnego małżonków w toku postępowania prowadzonego wobec jednego z małżonków, obowiązek jej zapłaty orzeczony wobec drugiego z małżonków wygasa, albowiem grzywna nie może zostać opłacona podwójnie. Prowadzenie dalszej egzekucji od Skarżącej doprowadzi, zdaniem jej pełnomocnika, do tego, że każdy z małżonków zapłaci dwa razy grzywnę, mimo, iż tytuły wykonawcze wystawione zostały wobec każdego z nich odrębnie. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowalnego (jako wierzyciel egzekwowanej należności) nie zgodził się z takim stanowiskiem zobowiązanej wskazując, iż postępowanie egzekucyjne obowiązków niepieniężnych nałożonych decyzją administracyjną, prowadzone jest niezależnie, osobno w stosunku do każdego zobowiązanego i to samo dotyczy egzekucji zastosowanych środków egzekucyjnych, tutaj: grzywny w celu przymuszenia. Grzywna w celu przymuszenia stanowi tylko środek egzekucji administracyjnej mający zastosowanie do obowiązków o charakterze niepieniężnym a nie jest karą. Celem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez PINB nie jest ściąganie grzywny a jest wyegzekwowanie obowiązku niepieniężnego nakazanego ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną, w tym przypadku rozbiórki przybudówki. Każdy ze zobowiązanych indywidualnie odpowiada za wykonanie tych obowiązków i zaawansowanie w egzekwowaniu środków egzekucyjnych postępowaniu w stosunku do jednego ze zobowiązanych nie ma żadnego wpływu na egzekwowanie środków egzekucyjnych w stosunku do innego ze zobowiązanych. Jedynie wykonanie nakazanych decyzją obowiązków niepieniężnych przez którąkolwiek ze stron, może być podstawą do zakończenia wszystkich postępowań egzekucyjnych. Organ nadmienił także, iż spłata grzywny w celu przymuszenia bez wykonania obowiązków niepieniężnych nakazanych decyzją, nie kończy sprawy. W takim przypadku organ zobowiązany jest do kontynuowania postępowania egzekucyjnego i zastosowania kolejnych, coraz bardziej uciążliwych środków egzekucyjnych do wykonania zastępczego włącznie, aż do wyegzekwowania wykonania tych obowiązków. Pełnomocnik Skarżącej wywiódł od powyższego postanowienia zażalenie zarzucając skarżonemu postanowieniu naruszenie art. 121 § 4 w zw. z art. 33 § 2 pkt. 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, iż spłacenie grzywny przez jednego z małżonków pozostających we wspólności majątkowej małżeńskiej z drugim małżonkiem na którego również nałożono grzywnę, uzasadnia ponowną egzekucję grzywny nałożonej z tego samego tytułu od drugiego z małżonków. W uzasadnieniu zażalenia podtrzymano stanowisko, iż o ile grzywna w celu przymuszenia może być nałożona odrębnie na każdego z małżonków, o tyle egzekucja grzywny wynikającej z tej samej podstawy, nie może być dwa razy prowadzona z majątku stanowiącego wspólność majątkową małżeńską. Grzywna nie może być opłacana podwójnie. W następstwie rozpatrzenia powyższego zażalenia, ZWINB orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji. Organ odwoławczy uznał stanowisko organu powiatowego przedstawione w postanowieniu za trafne, podkreślając, iż grzywna, nałożona na Skarżącą postanowieniem PINB w B. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nie jest tożsama z grzywną nałożoną w odrębnym postępowaniu egzekucyjnym tego organu na jej męża, nawet jeżeli ich wysokości są dokładnie takie same i dotyczą należności pieniężnych wynikających z tej samej podstawy, tj. niewykonania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego nałożonego decyzją PINB w B. z dnia [...] maja 2006 r. Innymi słowy, każda z grzywien nałożonych na małżonków jest inną, odrębną od drugiej, grzywną, z których każda została nałożona indywidualnie na konkretnego adresata egzekwowanej decyzji administracyjnej. Fakt, że w przypadku Skarżącej i jej męża współwłasność obiektu budowlanego objętego nakazem rozbiórki wynika akurat z ich małżeńskiej wspólności majątkowej, nie ma dla sprawy żadnego znaczenia. W ocenie organu, każde z małżonków było indywidualnie zobowiązane do wykonania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego, wynikającego z decyzji PINB w B. z dnia [...] maja 2006 r. i każde z nich odpowiada indywidualnie za wykonanie tej rozbiórki. Jak wskazano dalej, małżonkowie nie zostali wcale zobowiązani do dwukrotnego uiszczenia tej samej grzywny, lecz każde z nich z osobna zostało zobowiązane do uiszczenia jednej tylko grzywny, nałożonej na niego indywidualnie. Natomiast kwestie dotyczące formy wspólności majątkowej małżeńskiej oraz wszelkie umowy z tym związane (np. wprowadzenie rozdzielności majątkowej), stanowią indywidualną sprawę małżonków, nie wpływającą w żaden sposób na skuteczność egzekwowania grzywny, nałożonej na któregokolwiek z małżonków. Powyższe dorowadziło organ odwoławczy do konkluzji, iż wobec braku tożsamości grzywny w celu przymuszenia nałożonej na męża Skarżącej z grzywną w celu przymuszenia nałożoną na Skarżącą, wyegzekwowanie przez Naczelnika US w B. grzywny nałożonej na małżonka nie stanowi o wygaśnięciu obowiązku zapłaty grzywny nałożonej na Skarżącą. Pismem z dnia [...] marca 2022 r. pełnomocnik Skarżącej wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania tj. art. 121 § 4 w zw. z art. 33 § 2 pkt. 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, iż spłacenie grzywny przez jednego z małżonków pozostających we wspólności majątkowej małżeńskiej z drugim małżonkiem na którego również nałożono grzywnę, uzasadnia ponowną egzekucję grzywny nałożonej z tego samego tytułu od drugiego z małżonków. Wskazując na powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w małżeństwie Skarżącej i jej męża obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Zdaniem pełnomocnika, skoro egzekucja przeprowadzona wobec R. R. prowadzona była z wynagrodzenia za pracę, doszło do egzekucji grzywny z majątku wspólnego. Pełnomocnik Skarżącej powtórzył też tezę, iż gdyby grzywna została aktualnie wyegzekwowana także od Skarżącej oznaczałoby to, iż została ona uiszczona podwójnie. Pełnomocnik Skarżącej podniósł nadto, iż art. 121 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowi, iż jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa, chyba że dotyczy obowiązku utrzymania obiektu. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej, w przypadku egzekucji grzywny z majątku wspólnego małżonków, grzywna traci charakter jednorazowy i nakładana jest podwójnie zaś sankcja wynikająca z grzywny, wbrew zakazowi ustawowemu, dotyka podwójnie każdego ze zobowiązanych. Jest to sytuacja szczególna i dotyczy tylko małżonków, w których małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej oraz wspólników spółki cywilnej (przypadek nie mający miejsca w niniejszej sprawie). Odpowiadając na skargę Z. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej: P.p.s.a. Ww. przepis stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem objętego skargą postanowienia jest rozpoznanie zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu określonego w art. 33 § 2 pkt 5) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.) tj. wygaśnięcie obowiązku. W realiach badanej sprawy nie ulega wątpliwości, iż Skarżąca nie uiściła dobrowolnie nałożonej na nią grzywny. Nie wykonała też obowiązku, do którego wykonania miała ją przymusić owa grzywna. Natomiast w ocenie pełnomocnika Skarżącej będące przedmiotem zarzutu wygaśnięcie obowiązku miałoby być następstwem wyegzekwowania grzywny, nałożonej osobnym postanowieniem na małżonka Skarżącej i wyegzekwowanej od niego na podstawie innego tytułu wykonawczego. Przy czym kluczowe dla sprawy ma być to, że owa skuteczna egzekucja następowała z wynagrodzenia za pracę małżonka, czyli jak twierdzi pełnomocnik, z majątku objęto współwłasnością łączną (małżeńską) E. i R. R.. W badanej sprawie nie jest sporne, iż na małżonków został nałożony stosownym aktem administracyjnym nakaz rozbiórki przybudówki do budynku mieszkalnego, który nie został przez nich dobrowolnie wykonany. Wobec powyższego organ nadzoru budowalnego zamierzając do wyegzekwowanie obowiązku objętego prawomocną decyzją osobnymi postanowieniami nałożył grzywnę na każde z małżonków w kwocie po [...] zł. Nie jest także przedmiotem sporu okoliczność, iż egzekucja powyższych grzywien była prowadzona na podstawie osobnych tytułów wykonawczych, a wobec małżonka Skarżącej okazała się skuteczna, albowiem z jego wynagrodzenia została wyegzekwowana. Istotą zarzutów pełnomocnika Skarżącej jest to, że jak wywodził on konsekwentnie w swoich stanowiskach, wyegzekwowanie grzywny w celu przymuszenia z wynagrodzenia za pracę R. R. jako następujące z majątku wspólnego oznacza, iż dalsze egzekwowanie grzywny nałożonej na Skarżącą, prowadziłoby do dwukrotnego obciążenia jej grzywną, co jest niedopuszczalne w świetle art. 121 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiącego, iż grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa. Dokonując oceny tak wyartykułowanego stanowiska warto zauważyć, że egzekucję z wynagrodzenia za pracę zobowiązanego przeprowadza organ egzekucyjny, dokonując zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części wynagrodzenia zobowiązanego, która nie jest zwolniona z egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi (art. 72 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Jednocześnie organ ten wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych (art. 72 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), a ponadto żeby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył za okres 3 miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienie otrzymanego w tym czasie wynagrodzenia zobowiązanego z wyszczególnieniem wszystkich jego składników i do tego aby złożył, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętego wynagrodzenia, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o to wynagrodzenie oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli. Tak dokonane zajęcie wynagrodzenia za pracę trwa do zaspokojenia egzekwowanej należności, przy czym obowiązkiem pracodawcy jest przekazywanie organowi egzekucyjnemu zajętej części wynagrodzenia, aż do pełnego pokrycia egzekwowanej należności. W tym miejscu, wobec tezy pełnomocnika Skarżącej, iż środki wyegzekwowane w powyższym trybie z wynagrodzenia męża Skarżącej weszły do majątku wspólnego małżonków R., warto dostrzec, iż stosownie do art. 31 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 - dalej: k.r.i.o.) do majątku wspólnego należy pobrane wynagrodzenie za pracę. Z przywołanego wyżej przepisu wynika jednoznacznie, iż decydujące znaczenie dla określenia składu majątku wspólnego ma chwila "pobrania" przez małżonka wynagrodzenia za pracę. W konsekwencji powyższego należności niepobrane, nawet te wymagalne, czyli wierzytelności o wynagrodzenie, stanowią majątek osobisty małżonka. Pojęcie pobrania wynagrodzenia i dochodu z innej działalności zarobkowej jest rozumiane w literaturze jako podjęcie wynagrodzenia przez małżonka osobiście, przez osobę, której udzielił pełnomocnictwa, albo na mocy art. 29 k.r.i.o. W aktualnie funkcjonującym systemie gospodarczym najczęściej chwilą pobrania wynagrodzenia będzie moment wpłynięcia wynagrodzenia na rachunek bankowy (por. B. Kubica, P. Twardoch [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 31.). Wobec powyższego, brak jest podstaw do przyjmowania, iż środki wyegzekwowane z wynagrodzenia za pracę tj. w istocie środki przekazane przez pracodawcę bezpośrednio na ręce organu egzekucyjnego i nigdy nie wypłacone R. R. zostały "pobrane" przez jedno z małżonków. W konsekwencji całkowicie chybione jest twierdzenie, iżby grzywna została wyegzekwowana z majątku wspólnego. Nie jest także trafne przedstawione w skardze rozumienie normy wynikającej z art. 121 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiącego, iż jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa, chyba że dotyczy obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia. Co do istoty powyższej regulacji, jak trafnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3075/19, jeśli egzekucji administracyjnej podlega nałożony na oboje małżonków obowiązek wykonania rozbiórki obiektu budowlanego - to każdy z małżonków jest zobowiązany w myśl art. 27 § 1 pkt 2 w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., co do całego obowiązku. O ile obowiązek ten jest nie spełniany, na każdego zobowiązanego małżonka może być nałożona grzywna w celu przymuszenia w wysokości ustalonej na podstawie art. 121 § 4 i 5 tej u.p.e.a. Dla dopuszczalności nałożenia grzywny w celu przymuszenia na każdego z małżonków nie ma wpływu panujące pomiędzy nimi relacje. (...) Niewykonanie obowiązku w sposób dobrowolny przez zobowiązanych skutkuje zainicjowaniem postępowania egzekucyjnego, w którym każdemu ze zobowiązanych z osobna przysługuje status zobowiązanego. Nie sposób przy tym pomijać, iż przywołany wyżej przepis ustawy nie odnosi się w żaden sposób do charakteru majątku, z którego jest egzekwowana grzywna. Dotyczy natomiast możliwości nakładania na ten sam podmiot grzywny w celu przymuszenia więcej niż jeden raz. Brak jest przy tym racjonalnych podstaw do utożsamiania nakładania grzywny w celu przymuszenia z jej egzekwowaniem następującym w trybie egzekucji należności pieniężnych. W istocie z analizowanego przepisu wynika zasada, iż w razie nieskuteczności grzywny jako środka przymuszającego do wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym (zobowiązanych) w dalszym toku egzekucji powinny być stosowane, inne środki. Nie ogranicza on natomiast w żaden sposób stosowania przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi. Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa gov.pl.