II OSK 1035/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1876/20 w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 10 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1876/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. R. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu na skarżącego, jako zobowiązanego, grzywny w celu przymuszenia w kwocie 8 000 zł, oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. R., zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez dokonanie dowolnej, niewszechstronnej, a przede wszystkim sprzecznej z doświadczeniem życiowym oceny dowodów i przyjęcie, że skarżący nie dochował należytej staranności w zachowaniu terminu na wniesienie zażalenia, podczas gdy z prawidłowo ocenionego całokształtu materiału dowodowego, również dotyczącego okresu po siedmiodniowym terminie na wniesienie zażalenia wynika, że skarżący dba o swoje sprawy, podejmuje niezwłocznie kroki prawne celem obrony swoich praw, i że jedynie niefortunna koincydencja czasowa i brak fachowego rozeznania w przepisach prawa (skarżący nie jest profesjonalistą) spowodowały uchybienie terminu; 2. art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że do uchybienia terminu po stronie skarżącego doszło z jego winy, w sytuacji, w której owej winy skarżącemu nie sposób przypisać z uwagi na podjęte przez niego działania w reakcji na postanowienie, które doręczono mu podczas jego nieobecności w miejscu zamieszkania. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że konkubina skarżącego kasacyjnie przekazała mu informację o odbiorze przesyłki w najszybszym możliwym terminie, kiedy udało jej się z nim skontaktować. Dochowała zatem obowiązku, jaki nałożony na nią został w ramach tzw. doręczenia zastępczego. Skarżący kasacyjnie podkreślił jednak, że konkubina przekazała mu tylko informację o przesyłce, a nie samą przesyłkę. Nie było możliwości wcześniejszego "pokazania" (także w formie zdjęcia czy skanu) skarżącemu kasacyjnie postanowienia niż po jego powrocie do domu (miejsca zamieszkania) z wyjazdu służbowego [...] lipca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że strona wnosząca ten środek odwoławczy, zarzucając naruszenie konkretnych przepisów prawa w określonej formie, sama wyznacza obszar kontroli kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny bierze zaś pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia "art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez dokonanie dowolnej, niewszechstronnej, a przede wszystkim sprzecznej z doświadczeniem życiowym oceny dowodów". Przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. stanowi, że do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3 powołanego artykułu, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Z kolei z art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i art. 106 § 5 p.p.s.a. mają zastosowanie jedynie w przypadku przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wynikającym z art. 106 § 3 p.p.s.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie sąd I instancji nie przeprowadzał żadnego uzupełniającego postępowania dowodowego, a co za tym idzie w ogóle nie stosował wskazanych przepisów dotyczących postępowania dowodowego. Nie mógł ich zatem naruszyć. Ponadto zauważyć należy, iż sąd orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Dopuszczalność przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu uzupełniającego z dokumentów ma charakter wyjątkowy. Sąd nie ma obowiązku przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego, a może to uczynić tylko wówczas, gdy poweźmie istotne wątpliwości co do ustaleń poczynionych przez organy. W sprawie niniejszej, tak się jednakże nie stało, sąd I instancji nie miał w tym zakresie wątpliwości. Stawiając zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów skarżący kasacyjnie w zasadzie nie zgadza się z wydanym przez sąd wojewódzki wyrokiem i kwestionuje odmówienie mu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta K. z [...] czerwca 2020 r. Po raz kolejny, za sądem I instancji należy przypomnieć, że aby można było mówić o przywróceniu terminu muszą być spełnione łącznie 4 następujące przesłanki, wskazane w art. 58 § 1 i 2 k.p.a.: wniesienie prośby o przywrócenie terminu, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, prośba ta musi być wniesiona w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i dopełnienie czynności dla której określony był termin jednocześnie z wniesieniem prośby - w niniejszej sprawie tj. wniesienie zażalenia. Odnośnie pierwszej przesłanki podkreślić trzeba, że "nie jest możliwe przywrócenie terminu z urzędu - bez złożenia stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną" (H. Knysiak-Molczyk, Problematyka wstępnego postępowania odwoławczego, "Glosa" 2000, nr 12, s. 6). Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. Skarżący tę przesłankę spełnił poprzez złożenie stosownej prośby. Następną przesłanką jest uprawdopodobnienie braku winy, dlatego też obowiązkiem osoby ubiegającej się o przywrócenie terminu jest jedynie uprawdopodobnienie, tj. uwiarygodnienie, a nie udowodnienie istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. Z utrwalonego orzecznictwa NSA wynika, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej (por. wyrok NSA OZ w Lublinie z 8 lipca 1998 r., I SA/Lu 727/97 - LexPolonica nr 341817; wyrok NSA OZ w Szczecinie z 2 lutego 2000 r., SA/Sz 2125/98 - LexPolonica nr 350238). W wyroku z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96 natomiast Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że o braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, tj. takiej której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inna osobą nawet zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Zgodzić się należy ze stanowiskiem sądu wojewódzkiego, że ta przesłanka nie została spełniona przez skarżącego kasacyjnie. J. R. uznaje, że przesłanką braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia jest okoliczność, że o odebraniu w dniu [...] czerwca 2020 r. postanowienia PINB z [...] czerwca 2020 r. jego konkubina poinformowała go dopiero [...] czerwca. Ponieważ przebywał S. do [...] lipca, z postanowieniem organu nadzoru budowlanego mógł zapoznać się dopiero po powrocie – w dniu [...] lipca. Z taką argumentacją nie można się zgodzić. Bezsporne jest, że zaskarżone postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta K. z [...] czerwca 2020 r. skierowane do J. R. doręczono dorosłemu domownikowi (konkubinie) [...] czerwca 2020 r. Przyjęcie pisma przez znajdującego się pod adresem zamieszkania J. R. dorosłego domownika i potwierdzenie przez niego doręczenia na piśmie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia, przesądza o skutecznym doręczeniu pisma adresatowi. Dlatego termin do wniesienia przez zobowiązanego zażalenia na ww. postanowienie upłynął [...] lipca 2020 r. (piątek). Ma rację organ odwoławczy i WSA w Poznaniu, że w sprawie nie można mówić o braku winy skarżącego kasacyjnie – jego zaniedbanie jest wręcz oczywiste. Przyjmując, jak to twierdzi sam zainteresowany, że o postanowieniu organu I instancji dowiedział się [...] czerwca to dzień ten stanowił dopiero trzeci dzień 7-dniowego terminu do wniesienia zażalenia. Dochowując minimum staranności skarżący mógł z zachowaniem terminu wnieść zażalenie w dowolnej polskiej placówce pocztowej na terenie całego kraju. Mógł też, na co słusznie zwrócił uwagę organ orzekający w ciągu tych kilku dni jakie zostały do wniesienia zażalenia ustanowić pełnomocnika do reprezentowania go w sprawie. Fakt, że tego nie uczynił świadczy o jego braku dbałości, zainteresowania w prowadzeniu własnych spraw. W świetle powyższych rozważań nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz.329) – orzekł jak w wyroku. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.