III FSK 1251/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2781/21 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 października 2021 r., nr BON.III.5220.70.24.2021.IN w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za październik 2012 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od A. W. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 610 (słownie: sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 14 czerwca 2022 r., III SA/Wa 2781/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 1 października 2021 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za październik 2012 r., uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 6 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci pisma Prezesa Zarządu PFRON do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. stwierdzającego wygaśnięcie zobowiązań z tytułu PFRON wobec spółki jak i skarżącego. Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził z ww. pisma dowód i włączył je do materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie. WSA wskazał, że z powyższego pisma wynikało, iż Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w Warszawie, w związku z wygaśnięciem z dniem 17 listopada 2021 r. zobowiązań zarówno w stosunku do podmiotu głównego - spółki, jak i do osoby trzeciej - skarżącego, odpowiedzialnego za zobowiązania spółki, na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 w związku z art. 32aa pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do strony, wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z 14 października 2021 r. W treści pisma wskazano, że przedawnienie zobowiązania na dłużniku głównym, powoduje również niemożność prowadzenia egzekucji tegoż zobowiązania w stosunku do osoby trzeciej, na którą została przeniesiona odpowiedzialność podatkowa. Jak zauważył sąd pierwszej instancji, wygaśnięcie zobowiązania pierwotnego dłużnika powoduje też zwolnienie z odpowiedzialności osoby trzeciej. Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżoną decyzję uznał, że organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę będzie zobligowany do odniesienia się do okoliczności podniesionych w powołanym powyżej piśmie Prezesa PFRON. Organ w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, polegające na braku wyjaśnienia - wobec wskazań co do oceny materiału dowodowego wyrażonych w wyroku - innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że organ administracji pominął dokumenty z prowadzonego w sprawie postępowania egzekucyjnego oraz nie dokonał ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie, czy i kiedy wygasło zobowiązanie pierwotnego dłużnika (spółki), a w konsekwencji uwzględnienie skargi i błędne uznanie, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu - pisma Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 7 lutego 2022 r., a tym samym dokonanie oceny stanu faktycznego na własnych ustaleniach z daty wydania zaskarżonego wyroku, podczas gdy ocenie sądu pierwszej instancji, dokonywanej w granicach tej sprawy, podlegał stan faktyczny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zarządzeniem z 22 kwietnia 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia, w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Przede wszystkim zasadny jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, w istotnym dla sprawy zakresie, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że podstawą orzekania sądu administracyjnego jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania. Wynikają z tego dwie kwestie natury zasadniczej. Po pierwsze sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w sprawie, a jedynie bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej odpowiadają prawu (zob. przykładowo wyrok NSA z 20 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA i WSA z 2008 r., nr 2, poz. 31). Po drugie sąd administracyjny rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego (procesowego) istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu decyzji ostatecznej zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Również wtedy, gdy sąd dopuści dowód z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., które w swej treści odnoszą się do okoliczności (faktów) zaistniałych po wydaniu decyzji ostatecznej. W sprawie niniejszej sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z pisma Prezesa Zarządu PFRON z 6 czerwca 2022 r. skierowanego do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., z którego wynikało, że z dniem 17 listopada 2021 r. wygasły zobowiązania wobec spółki, jak i skarżącego w sprawie niniejszej. Co istotne jednak wygaśnięcie obu tych zobowiązań nastąpiło już po dacie wydania decyzji ostatecznej w sprawie, a w związku z tym sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że powyższe okoliczności mogą mieć znaczenie dla sprawy i tylko z tego powodu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., jakkolwiek skarżący organ błędnie powołał ten przepis w podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skoro przepis ten ma charakter materialnoprawny. Tak najprawdopodobniej potraktował ten przepis sąd pierwszej instancji, skoro w podstawie swojego rozstrzygnięcia powołał się jedynie na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Tym niemniej sąd pierwszej instancji naruszył art. 153 p.p.s.a. skoro będąc związany wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 9 października 2020 r., III SA/Wa 2720/19, ponownie rozpoznając skargę nie sprawdził, czy organ w sposób prawidłowy odniósł się do kwestii przedawnienia zobowiązania za październik 2012 r. z tytułu wpłat na PFRON w stosunku do dłużnika głównego, czyli do spółki i czy w tym zakresie organ uzupełnił akta sprawy o stosowne dokumenty dotyczące prowadzonego postępowania egzekucyjnego mające wpływ na przerwanie biegu terminu przedawnienia oraz jeśli powyższa kwestia nie będzie stanowiła przeszkody w kontynuowaniu postępowania, czy organ ponownie rozpoznając sprawę prawidłowo ocenił, czy w okresie kiedy skarżący pełnił funkcje w zarządzie spółki zaistniały przesłanki jej niewypłacalności, o których mowa w art. 11 ust. 1 bądź 11 ust. 2 p.u. Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji ustali wywiązanie się przez organ z wiążących wskazań co do dalszego postępowania i oceny prawnej zawartych w wyroku WSA w Warszawie z 9 października 2020 r., III SA/Wa 2720/19 i oceni ich wpływ na wynik sprawy. Fakt ewentualnego wygaśnięcia zobowiązania wobec spółki i osoby trzeciej w dacie 17 listopada 2021 r., jak słusznie podkreślił skarżący organ, z urzędu zostanie wzięta pod uwagę przy wykonywaniu decyzji (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r., III FSK 4989/21), a w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa, skutkującego uchyleniem decyzji, umorzeniem ponownie prowadzonego postępowania podatkowego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Sławomir Presnarowicz sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska