III FSK 5050/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 20/21 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 13 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 20/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z 13 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym za lata 2016-2019. Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów podatkowych, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazujące na istnienie ważnego interesu podatnika lub interesu publiczny. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,38 ha fizycznych - 5,7480 ha przeliczeniowych, otrzymuje rentę w wysokości około 1.000 zł netto miesięcznie, jak również za rok 2019 osiągnął dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 15.605,82 zł, którego wysokość wprawdzie zakwestionował, ale przyczyn takiego stanu rzeczy nie podał. Sąd za istotne uznał przy tym, że skarżący otrzymywał już w przeszłości pomoc w postaci umorzenia zaległości podatkowych na lata 2008-2013 oraz rozłożenia na raty zaległości za lata 2014-III rata 2017 w kwocie 1.744 zł wraz z odsetkami w kwocie 265 zł. W ocenie sądu, okoliczności te jednak nie mogą w żadnej mierze usprawiedliwiać przekonania skarżącego, że każdy wniosek w tym przedmiocie zostanie przez organy uwzględniony. Wyrok sądu pierwszej instancji (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym, złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył powyższy wyrok w całości oraz wniósł o jego zmianę i uwzględnienie żądania skarżącego w całości. Skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Skarżący wskazał, że zaskarżonemu wyrokowi zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, podniósł, że: 1) zaskarżony wyrok narusza postanowienia art. 32 Konstytucji RP ustanawiającej równość obywatela wobec prawa; art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 31 ust. 3 i art. 84 Konstytucji RP, a przepisy prawa, które są niezgodne z tymi zasadami, jako niekonstytucyjne, nie powinny być stosowane, gdyż podatkowi rolnemu podlegają użytki rolne, a nie grunty rolne, zaś do gruntów rolnych zalicza się również nieużytki, które są opodatkowane podatkiem od nieruchomości (są one zwolnione z tego podatku, pod warunkiem że nie są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej); 2) dokonując naliczenia podatku rolnego bez ustalenia, czy grunty rolne skarżącego nie stanowią nieużytków, został naruszony art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U z 2020 r. poz. 333). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że w toku postępowania zwracał uwagę na fakt, iż posiadane przez niego grunty nie są uprawiane rolniczo, część z nich została zalana, a część leży ugorem. Ponadto wskazywał na wieloletnie problemy zdrowotne (nawet paraliż), co nie pozwalało i nadal nie pozwala jemu prowadzić działalności rolniczej, jednak organy podatkowe nie dokonały rzeczowej i pełnej oceny sytuacji, w jakiej się znalazł. Nie dokonano również rachunku korzyści, tj. ważenia interesów, kosztów procedowania względem dochodzonego podatku. Wydając decyzje, organy skoncentrowały się głównie na uregulowaniach prawnych, które są tak skonstruowane, aby z całą bezwzględnością podatek rolny był egzekwowany. Nadto organ pierwszej instancji powinien był ustalić, czy będące w posiadaniu skarżącego grunty nie stanowią nieużytków rolnych, a w związku z tym, czy nie podlegają zwolnieniu z opodatkowania. W złożonej skardze kasacyjnej zawarto także wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem o zgodność art. 1 ustawy o podatku rolnym z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 2 oraz art. 31 ust. 3, art. 84 i art. 217 Konstytucji RP. Skarżący wskazał, że Trybunał Konstytucyjny zakwestionował ostatnio podobne regulacje prawne istniejące w podatku od nieruchomości (wyrok z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt SK 39/19). W ustawie o podatku rolnym wystarczającą przesłanką do opodatkowania podatkiem rolnym jest bycie właścicielem, posiadaczem czy użytkownikiem gruntów rolnych. Osoba niewykonująca działalności rolniczej musi uiszczać wysokie obciążenia podatkowe, nie osiągając praktycznie żadnych dochodów z posiadanych gruntów. Obowiązek podatkowy w podatku rolnym jest więc nałożony na podstawie regulacji prawnej wadliwej, uchybiającej konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności. W toku postępowania organy wskazywały i uzasadniały swoje decyzje osiąganiem dochodów przez rolnika na podstawie przelicznika według wskaźników GUS. Są to jednak tylko hipotetyczne przychody, nie mają one żadnego przełożenia na stan zasobności finansowej skarżącego, który jest osobą znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji. Skarżący nie ma możliwości, aby z osiąganych znikomych dochodów uregulować zobowiązania podatkowe. Żeby uwolnić się od długów podatkowych wyrażał nawet chęć zrzeczenia się na rzecz Gminy własności posiadanych gruntów. Organ odwoławczy nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 239 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez wskazane podstawy i wnioski, co oznacza, że jej autor określa zakres kontroli instancyjnej, wskazując które normy prawa zostały naruszone. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać uzasadnienie, a w przypadku zarzutów naruszenia przepisów procesowych także wskazanie ich wpływu na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I FSK 2041/14). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zatem zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 5136/16). Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że zarzuty nie zostały prawidłowo sformułowane. W osnowie skargi zarzucono bowiem "naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", nie wskazując precyzyjnie, który z zarzutów obejmuje podstawę zaskarżenia z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a który dotyczy podstawy określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto nie przedstawiono żadnego zarzutu o charakterze procesowym odnoszącego się do naruszenia przez sąd pierwszej instancji konkretnych przepisów p.p.s.a. i nie wyjaśniono, jaki istotny wpływ na wyrok sprawy mogło mieć zarzucane sądowi uchybienie. Jednakże, pomimo powyższej wadliwości skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, kierując się uchwałą podjętą przez pełny skład tego sądu w dniu 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, zgodnie z którą: "Przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w podstawach kasacyjnych", rozpoznał zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia art. 32 Konstytucji RP, a także art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 31 ust. 3 i art. 84 Konstytucji RP nie zasługiwał na uwzględnienie. Nie został on bowiem prawidłowo sformułowany ani uzasadniony. Powołanie zarzutu naruszenia ww. przepisów, bez powiazania z przepisami szczególnymi, stanowiącymi podstawę orzekania przez sąd pierwszej instancji i organy administracji publicznej, uniemożliwia odniesienie się do tego zarzutu. Brak jest także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 1 ustawy o podatku rolnym. Przepis ten nie miał w ogóle zastosowania w sprawie. Analiza treści skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że autor skargi, formułując zarzuty oraz ich uzasadnienie, pominął zupełnie fakt, że przedmiotem sprawy była odmowa umorzenia zaległości w podatku rolnym i podstawę materialnoprawną podjęcia zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, zaś sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. W granicach rozpoznawanej sprawy nie mieściła się zatem kwestia oceny prawidłowości decyzji organu podatkowego, którymi ustalono skarżącemu wysokość zobowiązania w podatku rolnym za lata 2016-2019 i które stanowiły podstawę do egzekwowania należności z tego tytułu. Zadaniem organów podatkowych nie było wobec tego ustalanie, czy będące w posiadaniu skarżącego grunty nie stanowią nieużytków rolnych, a w związku z tym, czy nie podlegają zwolnieniu z opodatkowania, lecz dokonanie analizy, czy w sprawie zachodziły przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przemawiające za przyznaniem skarżącemu wnioskowanej ulgi. W świetle przedstawionych rozważań, w odniesieniu do sformułowanego w skardze wniosku o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, skład orzekający w sprawie nie znalazł podstaw do wystąpienia z takim pytaniem na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Podstawą do przedstawienia przez sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego muszą być uzasadnione wątpliwości sądu, a nie skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt OSK 971/04). W tej sprawie sąd takich wątpliwości nie powziął. Z powyższych względów, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. /-/ A. Polańska /-/ P. Borszowski /-/ A. Dalkowska