I OSK 2093/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 422/22 w sprawie ze skargi S.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 22 czerwca 2022 r. oddalił skargę S.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z [...] lutego 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył S.C. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i rozpoznanie wniesionej skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżący zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej: uśr, polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że uprawnienie skarżącego do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr przez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 uśr oraz wyraźnego oświadczenia skarżącego o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, złożonego wraz z wnioskiem inicjującym postępowania, co w konsekwencji: a) skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego; b) doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącego; 3) art. 24 ust 2 uśr przez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 lipca 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu 1 lipca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia daty początkowej, od której skarżącemu przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji ustania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Orzekające w sprawie organy uznały bowiem, że skarżący uprawniony jest do tego świadczenia dopiero od 1 listopada 2021 r. w związku z wygaśnięciem w dniu 31 października 2021 r. decyzji przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłki opiekuńczego, a nie od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W myśl zaś art. 27 ust. 5 tej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Analiza zacytowanych powyżej przepisów wskazuje, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego zarówno przyznania, jak i pobierania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem, zgodnie z przytoczonymi przepisami, otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym, co należy podkreślić, chodzi tu zarówno o fakt przyznania świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Oznacza to, że aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji, wskazując na chęć pobierania innego świadczenia. W sytuacji zatem, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego w oparciu o art. 27 ust. 5 uśr, jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne czy też warunkowe, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia (zob. w szczególności wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 805/22, czy z 18 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1565/22). W rozpoznawanej sprawie skarżący wprawdzie złożył wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego żądanie uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, ale zaznaczył, że uchylenie tego prawa może nastąpić jedynie w przypadku ustalenia spełnienia przez niego przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym wniósł jednocześnie o niewstrzymywanie wypłacania przyznanego zasiłku. Analiza tak złożonego oświadczenia o wyborze przysługującego świadczenia wskazuje, że w rzeczywistości miało ono charakter warunkowy, a nie definitywny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostały zatem spełnione przesłanki zastosowania instytucji uregulowanej w art. 27 ust. 5 uśr, a zatem oświadczenie to nie prowadziło do eliminacji kumulacji przysługujących świadczeń. Tym samym organy prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym pozostawał on uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Okoliczność bowiem pobierania tego zasiłku stanowiła wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. W świetle powyższych wywodów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr. W konsekwencji powyższego za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 24 ust 2 uśr. Skoro bowiem warunkowe oświadczenie o wyborze przysługującego świadczenia nie mogło zostać uznane za skuteczne na gruncie art. 27 ust. 3 uśr, to świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało dopiero od momentu spełnienia wszystkich przesłanek przyznania tego świadczenia, w tym ustania przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr na skutek wygaśnięcia terminowej decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.