III OZ 85/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. vel "B." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2305/20 o odrzuceniu skargi A. B. vel "B." na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2305/20, odrzucił skargę A. B. vel "B." na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2020 r., znak [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że A. B. vel "B." (dalej: skarżący) pismem z dnia 19 października 2020 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2020 r. Z uwagi na brak formalny skargi w postaci niewskazania numeru PESEL, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 26 listopada 2020 r. wezwano skarżącego do usunięcia dostrzeżonego braku, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez podanie numeru PESEL. Jednocześnie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 złotych. Jak wynika z akt sprawy, wezwania do usunięcia ww. braku formalnego skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego, sformułowane w pismach Sądu z 11 stycznia 2021 r., zostały doręczone skarżącemu w dniu 1 lutego 2021 r. (por. pismo Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego Nr [...] we [...] z [...] października 2021 r. zawierające informację co do daty doręczenia korespondencji sądowej osadzonemu – skarżącemu, w aktach sprawy), a zatem siedmiodniowy termin upływał w dniu 8 lutego 2021 r., przy czym do dnia wydania niniejszego postanowienia, wymagany przez Sąd numer PESEL skarżącego nie został nadesłany, nie został również uiszczony przez skarżącego wpis od skargi (por. znajdująca się w aktach sądowoadministracyjnych informacja z 9 kwietnia 2021 r.). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 oraz art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej P.p.s.a.), orzekł jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Następnie pismem z dnia 26 maja 2022 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu uzupełnił powyższe zażalenie wskazując, że zaskarża w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2021 roku i zarzuca naruszenie przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 71 § 2 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż strona nie uzupełniła braków formalnych w wyznaczonym terminie w sytuacji, gdy skarżący nigdy nie otrzymał wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały przyznane w całości ani w części. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że zarządzeniem z dnia 11 stycznia 2021 roku skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 złotych oraz do wskazania numeru PESEL pod rygorem odrzucenia skargi. Z uwagi na powyższe, pismem z dnia 11 stycznia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny, zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego nr [...] we [...] o przekazanie przesyłki osadzonemu i przesłanie do Sądu zwrotnego potwierdzenia odbioru. Zarządzeniem z dnia 22 marca 2021 roku zostało wszczęte postępowanie reklamacyjne mające na celu ustalenie daty odbioru pisma z dnia 11 stycznia 2021 roku, przy którym doręczono skarżącemu wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi oraz o nadesłanie numeru PESEL. W odpowiedzi Biuro Wsparcia Klientów Poczty Polskiej wskazało, iż reklamowana przesyłka została doręczona do Zakładu Karnego i odebrana przez Panią M. G. Kolejno, na mocy zarządzenia z dnia 11 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego nr [...] we [...] o wskazanie daty, w której skarżącemu została doręczona przesyłka z Sądu z dnia 11 stycznia 2021 roku. Z treści zarządzenia wynika również, iż do dnia 11 października 2021 roku - brak było w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji z dnia 11 stycznia 2021 roku przez skarżącego. W odpowiedzi na przedmiotowe zarządzenie, pismem z dnia 28 października 2021 roku Zastępca Dyrektora Zakładu Karnego wskazał, iż jak wynika z systemu eDok korespondencja adresowana do skarżącego wpłynęła do jednostki w dniu 15 stycznia 2021 roku, a w dniu 1 lutego 2021 roku została ona odebrana przez osadzonego. Z treści pisma wynika także, iż zwrotne potwierdzenia odbioru niezwłocznie po ich podpisaniu przez osadzonych są przekazywane operatorowi pocztowemu celem zwrotu do nadawcy. Z uwagi na powyższe autor zażalenia wskazał, że w aktach sprawy brak jest potwierdzenia odbioru przez skarżącego przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 11 stycznia 2021 roku. Co istotne również wszelkie potwierdzenia odbioru znajdujące się w aktach sprawy, są podpisane przez M. G. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż skarżący nie odebrał wezwania do uzupełnienia braków formalnych, a w konsekwencji nie mógł wykonać zobowiązania Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Jednocześnie w myśl art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a. pismo strony powinno zawierać w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący – stosownie do art. 49 § 1 P.p.s.a. – wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W tym miejscu należy wskazać, że odmienny skutek został przewidziany w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Ponadto zgodnie z art. 230 P.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji, w tym od skargi, pobiera się wpis stosunkowy lub stały. W przypadku nieuiszczenia należnego wpisu sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek nieopłaconego pisma. W takim przypadku w myśl art. 220 § 1 P.p.s.a. przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Jednocześnie w myśl art. 220 § 3 P.p.s.a. skarga, od której mimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W sprawie bezsporne jest, że w trakcie postępowania przed Sądem I instancji skarżący był osadzony w Zakładzie Karnym Nr [...] we [...]. Zgodnie z § 114 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności oraz dokumentowania tych czynności (Dz.U z 2020 r., poz. 869) adresowaną do osadzonego przesyłkę z korespondencją urzędową z dołączonym potwierdzeniem odbioru doręcza się adresatowi za pokwitowaniem na tym potwierdzeniu. Sekretariat jednostki penitencjarnej odnotowuje na potwierdzeniu odbioru numer przesyłki poleconej, jaki nadano przesłanej przesyłce. W myśl punktu 2 tego przepisu na potwierdzeniu odbioru korespondencji osadzony wpisuje datę i potwierdza odbiór pisma swoim czytelnym podpisem zawierającym imię i nazwisko (podkreśl. Sądu), a doręczający wypełnia odpowiednio potwierdzenie odbioru. Następnie potwierdzenie odbioru przekazuje się placówce pocztowej albo oddaje pracownikowi operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, zwanego dalej "operatorem pocztowym", osobie występującej w imieniu operatora pocztowego lub innej osobie uprawnionej do doręczania przesyłek na podstawie odrębnych przepisów, nie później niż trzeciego dnia roboczego od daty wpływu korespondencji. Potwierdzenia odbioru ewidencjonuje sekretariat jednostki penitencjarnej (pkt 3 § 114 cyt. rozporządzenia). Jak wynika z powyższego aby doręczenie korespondencji urzędowej osadzonemu było skuteczne musi on wpisać na zwrotnym potwierdzeniu odbioru datę oraz własnoręcznie podpisać się imieniem i nazwiskiem. Natomiast rolą pracownika sekretariatu Zakładu Karnego jest w tym przypadku obowiązek zaewidencjonowania takiego potwierdzenia odbioru. W okolicznościach niniejszej sprawy, jak słusznie wskazano w zażaleniu, to pracownik sekretariatu Zakładu Karnego własnoręcznie wpisywał datę i podpisywał się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji sądowej kierowanej do osadzonego. Na potwierdzeniu tym nie ma również żadnego pokwitowania, z którego wynikałoby, że korespondencja ta faktycznie dotarła do skarżącego (vide § 114 pkt 1 rozporządzenia). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Przedmiotowe domniemanie może być wzruszone, jednak podejmując próbę dokonania tego, należy mieć na względzie, że dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, a co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywujące (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2019 r. sygn. akt II FZ 203/19). Tym samym nie sposób uznać, że skarżący faktycznie tę korespondencję otrzymał, tym bardziej że sam skarżący i jego pełnomocnik twierdzą, że korespondencja z Sądu do skarżącego nie dotarła. Stanowiska tego nie mogą podważyć wydruki z wewnętrznego systemu obiegu dokumentów w Zakładzie Karnym (system eDok). Z uwagi na powyższe wskazać należy, że w aktach sprawy brak jest prawidłowego potwierdzenia odbioru przez skarżącego przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 11 stycznia 2021 roku, a tym samym odrzucenie skargi przez Sąd I instancji należy uznać, na obecnym etapie postepowania, za przedwczesne. W sprawie nie było również podstaw do wzywania skarżącego do podania numeru PESEL. Wskazać w tym miejscu należy, że obowiązek podania numeru PESEL został wprowadzony na mocy art. 1 pkt 1 z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019, poz. 934, ustawa nowelizująca z 2019). Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy (Sejm RP VIII Kadencji, nr druku 3260) wymóg wskazania numeru PESEL ma na celu zapewnić lepszą identyfikację stron lub innych uczestników postępowania sądowo-administracyjnego (postanowienie NSA z 7 listopada 2019 r. II OZ 999/19, LEX nr 2740112). Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z art. 5 pkt 2 w/w ustawy do postępowań prowadzonych na podstawie przepisów P.p.s.a. wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2019, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że do pierwszego pisma wniesionego przez stronę w danej sprawie po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepis art. 46 § 2 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2019. Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy (Sejm RP VIII Kadencji, nr druku 3260) wymóg wskazania numeru PESEL ma na celu zapewnić lepszą identyfikację stron lub innych uczestników postępowania sądowo-administracyjnego (postanowienie NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. II OZ 999/19, LEX nr 2740112). Sąd I instancji wypełniając obowiązki nałożone na niego ustawą nowelizującą przeoczył, że PESEL skarżącego znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. Jest on wskazany w piśmie zatytułowanym "SKARGA" z dnia 24 lutego 2020 r. W świetle powyższego Sąd Wojewódzki dysponował numerem PESEL skarżącego, przez co podstawowy cel, a zarazem i wymóg, ustawy nowelizacyjnej w omawianym zakresie został spełniony (por. postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. I OZ 1204/19, LEX nr 2751779). W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.) za udział w postępowaniu zażaleniowym, zostanie przyznane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.