III FSK 66/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 302/21 w sprawie ze skargi M. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 10 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 302/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, oddalił skargę M.A., zwanej dalej "Skarżącą", na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 10 lutego 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skarżąca działając przez pełnomocnika - radcę prawnego - zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1.1. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia sprawy pod względem faktycznym i merytorycznym oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co skutkowało niepełnym i częściowo błędnym ustaleniem stanu faktycznego, będącego przedmiotem skargi, przy równoczesnym bezkrytycznym przyjęciu ustaleń organów jako prawidłowych i w związku z tym nieprawidłowym uzasadnieniem wyroku, w szczególności brakiem ustosunkowania się w zaskarżonym wyroku do twierdzeń i zarzutów podnoszonych przez Skarżącą dotyczących prowadzenia postępowania na podstawie tytułu wykonawczego zawierającego braki formalne, przy jednoczesnym szerokim uzasadnieniu potwierdzającym prawidłowość ustaleń organów, podczas gdy w przypadku prawidłowego rozpatrzenia zarzutów podniesionych przez Skarżącą organy te oraz Sąd uznałyby, iż tytuł stanowiący podstawę postępowania egzekucyjnego powinien zostać uchylony, a co za tym idzie zaskarżone rozstrzygnięcia, wydane w związku z nim i na jego podstawie, również powinny zostać uchylone; 1.2. art 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), zwana dalej "u.p.e.a." oraz art 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 z późn. zm. ), zwana dalej "ustawa zmieniająca", poprzez nieuwzględnienie zarzutu Skarżącej w postaci niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. i uznanie, że w niniejszej sprawie zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie występuje w katalogu zarzutów zawartym w art. 33 § 2 u.p.e.a. mogącym stanowić podstawę prawną ich sformułowania nie uwzględniając przy tym całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności dokonanej zmiany stanu prawnego powołanego przepisu, jak i poszczególnych przepisów ustawy, sytuacji Skarżącej występującej w sprawie bez adwokata, radcy prawnego czy innego pełnomocnika oraz składanych przez nią wyjaśnień i wniosków - co miało wpływ na wynik sprawy, podczas gdy z analizy przepisów intertemporalnych wynika, iż w rozpatrywanej sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed nowelizacji, a w konsekwencji zarzut ten powinien zostać uwzględniony i rozpatrzony; 1.3. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 18 u.p.e.a. poprzez oddalenie skargi, a co za tym idzie utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej i drugiej instancji oraz uznanie, że organy te przeprowadziły postępowanie w sposób budzący zaufania do organów władzy publicznej i zaniechanie działań niezbędnych dla wyjaśnienia wszelkich okoliczności stanu faktycznego, nie bacząc przy tym na zasady współżycia społecznego i dobro jednostki w sytuacji, gdy Skarżąca jest jedynym żywicielem rodziny, jej mąż przebywa na 3-letnim urlopie wychowawczym, a ona sama pozostaje bez pracy, opiekując się małoletnimi dziećmi i w konsekwencji nieuwzględnienie skargi, mimo iż w świetle powyższych naruszeń wydane przez organy postanowienia powinny zostać uchylone, a samo postępowanie egzekucyjne umorzone; 1.4. art 83 § 3 p.p.s.a. oraz art. 6 p.p.s.a.. poprzez uznanie, że Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia zażalenia, nie będąc tymczasem pouczona o zasadach wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem aktualnego operatora wyznaczonego - co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż sąd administracyjny zobowiązany jest w razie uzasadnionej potrzeby udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, zaś w niniejszej sprawie Sąd postanowieniem z dnia 16 lipca 2020 r. odrzucił zażalenie nadane pocztą kurierską w ostatnim dniu upływu terminu do wniesienia zażalenia bez weryfikacji, czy stwierdzone naruszenie nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną gwarancją realizacji prawa do sądu. 2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego: 2.1. art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm.), zwana dalej "O.p.", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez organ polegające na dowolnej a nie swobodnej ocenie dowodów i w konsekwencji błędnym przyjęciu, że Skarżąca była świadoma i wiedziała o tym, że spółka "F." sp. z o.o. była w złej sytuacji finansowej; 2.2. art. 197 § 1 O.p., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego oraz uznaniu, że w sprawie niemożliwym jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, w sytuacji gdy konieczne było dokonanie oceny sytuacji finansowej beneficjenta "F." sp. z o.o.; 2.3. art. 180 O.p. poprzez jego niezastosowanie przez organ i w konsekwencji niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w osobach W. Z. oraz K. G., w sytuacji gdy wyżej wskazane osoby posiadają informacje stanowiące istotne elementy stanu faktycznego, niezbędne do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia; 2.4. art. 182 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nie uzyskanie od P. S.A. umów kredytu zawieranych ze spółką F. sp. z o.o., co doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych i wydania w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny decyzji zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji. W oparciu o tak postawione zarzuty, pełnomocnik Skarżącej zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, jak również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie zauważa, że w tej części zarzutów określonych jako naruszenie przepisów prawa materialnego Skarżąca umieściła przepisy mające charakter procesowy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowe w niniejszej sprawie zagadnienie prawne sprowadza się do oceny dopuszczalności, jako podstawy zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, w odniesieniu do niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Należy w związku z tym zauważyć, że w stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Realizację tego uprawnienia ustawodawca oparł na określonych w art. 33 § 2 tej ustawy podstawach zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Trzeba jednocześnie podkreślić, że sformułowanie odnoszące się do podstaw tego zarzutu ma charakter wyczerpujący, bowiem normodawca w kształcie tej regulacji nie wprowadził wyrażenia dającego możliwość poszukiwania innych podstaw poza tymi, które zostały w niej wskazane. Ponadto analiza zakresu zwrotów normatywnych, w ramach których ustawodawca de facto wyraził każdą z podstaw zarzutów nie daje możliwości umieszczenia dodatkowych sytuacji, poza tymi, które zostały tam wskazane. Należy także podkreślić, że początkowa część sformułowania art. 33 § 2 u.p.e.a. nie zawiera określenia dającego możliwość poszukiwania innych podstaw, gdyż ustawodawca wskazuje co jest podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, nie posługując się chociażby sformułowaniem ,,w szczególności’’. Ustalając zatem zakres podstaw tych zarzutów należy opierać się wyłącznie na treści art. 33 § 2 u.p.e.a. Zamknięty katalog podstaw zarzutów podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok NSA z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1323/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 328/20). W ramach tego unormowania ustawodawca nie umieścił rozwiązania odnoszącego się do niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Dlatego też nie można w stanie prawnym obowiązującym od 30 lipca 2020 r., opierać zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na sytuacji niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Przenosząc te uwagi ogólne do niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał na zamknięty katalog podstaw zarzutów w stanie prawnym mającym zastosowanie od 30 lipca 2020 r., akcentując przy tym za organem, że w obecnym katalogu zawartym w art. 33 § 2 u.p.e.a. nie zawarto zarzutu w postaci niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów z art. 27 tej ustawy. Zasadnie zatem przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 lipca 2020 r., zgodnie z ustawą zmieniającą Stąd też nie można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględnić zarzutów naruszenia art. 33 §1 u.p.e.a. oraz art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej. Brak możliwości uwzględnienia zarzutu dotyczącego zakwalifikowania jako podstawy z art. 33 § 2 u.p.e.a. niespełnienia wymogów dotyczących tytułu wykonawczego z art. 27 u.p.e.a. rzutuje także na brak możliwości uwzględnienia zarzutu dotyczącego naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie, zarazem umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Zawiera bowiem: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. To zaś, że w skardze kasacyjnej nie zgodzono się z tak wyrażoną oceną, nie stanowi skutecznej podstawy do uznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). W konsekwencji powyższego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można podzielić także zarzutu naruszenia przepisów postępowania odnoszącego się do naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, tj. art. 151 p.p.s.a., w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.. Ze względu za przedmiot niniejszej sprawy, a zatem egzekucję świadczeń pieniężnych, nie sposób uwzględnić zarzutu dotyczącego naruszenia art. 83 § 3 p.p.s.a. oraz art. 6 p.p.s.a. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy, nie można także podzielić zarzutów wskazanych w tej części wniesionego środka zaskarżenia, która została określona jako zarzuty dotyczące prawa materialnego, gdzie Skarżąca przywołuje przepisy procesowe zawarte w Ordynacji podatkowej, a zatem art. 191 O.p., art. 197 §1 O.p., art. 180 O.p. i art. 182 §1 O.p. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. Alicja Polańska Paweł Borszowski (spr) Jolanta Sokołowska