II SA/Ke 192/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] grudnia 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania B.P. od wydanej przez Wójta Gminy decyzji z [...] września 2020 r. w sprawie odmowy przyznania B.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad stryjem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podało, że w niniejszej sprawie zasadnicza kwestia dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.". i rozstrzygnięcie, czy osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Odpowiadając na to pytanie organ odwoławczy wskazał, że wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny. W kwestii interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wypowiedział się również NSA w uchwale składu siedmiu sędziów z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13. Kierując się argumentami przedstawionymi w tej uchwale Kolegium uznało, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki, obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Odwołująca nie wchodzi do określonego kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczności, że jest osobą bliską dla podopiecznego (bratanicą), a brat uprawnionego do opieki, ze względu na swój stan zdrowia, nie jest w stanie się nim zająć. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, B.P., opisała stan zdrowia swojego wuja. Wskazała, że nie może podjąć zatrudnienia, gdyż wuj, który mieszka w jej domu, ze względu na niepełnosprawność potrzebuje pomocy w najprostszych czynnościach domowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID – 19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu oraz o terminie posiedzenia niejawnego strony zostały zawiadomione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad wujkiem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z cytowanych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym jest, że T.M. spełnia powyższe warunki. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca, w niniejszej sprawie skarżąca, musi spełnić ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 17 ust. 1a ustawy wynika, że osobie innej niż spokrewnionej w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Oznacza to, że świadczenie to przysługuje, oprócz rodziców i opiekuna faktycznego dziecka, tylko osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei zgodnie z art. 671 tej ustawy krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Niewątpliwie więc skarżąca, jako bratanica wymagającego opieki T.M., jest spokrewniona z nim w linii bocznej, w stopniu dalszym niż rodzeństwo. Pozostaje więc poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest bowiem jego rodzicem, ani też inną osobą na której ciąży względem T.M. obowiązek alimentacyjny tj. krewnym w linii prostej czy rodzeństwem, lecz jest dalszą krewną w linii bocznej, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny (zob. wyrok WSA w Kielcach z 25 października 2012 r. II SA/Ke 638/12, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w niniejszym składzie podziela w pełni, przywołane również przez Kolegium w zaskarżonej decyzji, stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 (dostępne jw.), że: "osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". Przedstawiony pogląd jest nadal aktualny i adekwatny do okoliczności kontrolowanej sprawy. Warto również zwrócić uwagę na wyrok NSA z 21 lutego 2019 r. I OSK 3804/18 (dostępny jw.), w którym Sąd wskazał, że w art. 17 ust. 1 i ust.1a u.ś.r. został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Zarówno w pierwotnej wersji tego przepisu (Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian ustawy (opublikowanych Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz.593, z 2005 r. Nr 86, poz. 732, z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z 2007 r. Nr 109, poz. 747, z 2008 r. Nr 138, poz. 872, z 2008 r. Nr 223, poz. 1456, z 2009 r. Nr 97, poz. 800, z 2009 r. Nr 129, poz. 1058, z 2010 r. Nr 219, poz. 1706, z 2011 r. Nr 205, poz. 1212, z 2012 r. poz. 959) świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca uznał więc, że jednym z warunków, od których spełnienia zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujkiem, a sam fakt rzeczywistego sprawowania tej opieki nie może sam w sobie stanowić przesłanki dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).