II SA/Wa 1676/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, , , Protokolant referent stażysta, Adrianna Siniarska, , , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 12 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270), odmówił przyznania M. B. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż wnioskodawczyni pobiera emeryturę w trybie zwykłym. Wyjaśnił jednocześnie, że przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Organ biorąc pod uwagę, że wnioskodawczyni jest uprawniona do świadczenia przyznanego przez organ emerytalno - rentowy w trybie zwykłym, stwierdził, że nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tego względu organ nie znalazł podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]stała się przedmiotem skargi M. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do renty rodzinnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie oraz przyjęcie, że nie spełnia kryteriów do przyznania renty rodzinnej, bowiem pobiera emeryturę, podczas gdy w treści tego przepisu brak jest przesłanki wskazującej na to, że pobierane świadczenie wyklucza przyznanie świadczenia specjalnego w jego miejsce. Skarżąca wskazała, że przesłanka posiadania niezbędnych środków utrzymania nie stanowi podstawy do takiej odmowy, w sytuacji pobierania świadczenia w trybie zwykłym, szczególnie, że wymiar dotychczasowego świadczenia emerytalnego jest bardzo niski. W uzasadnieniu wskazała, że pobiera świadczenie emerytalne, lecz jej zdaniem nadal posiada prawo do starania się o rentę rodzinną w trybie nadzwyczajnym. Przedstawiła przebieg postępowania w sprawie o rentę rodzinną w trybie zwykłym. Wskazała m.in., że pobierała rentę dla osoby niezdolnej do pracy od dnia [...] grudnia 1994 r. do dnia [...] grudnia 2004 r. Podniosła, że od listopada 2004 r. była całkowicie niezdolna do pracy i otrzymała świadczenie na okres pięciu lat. Od dnia [...] października 2006 r. przyznano jej rentę rodzinną i pobierała ją do dnia [...] czerwca 2011 r. Nadmieniła, że ukończyła już wówczas 50 lat. Podała, że starała się o dalsze wypłacanie renty rodzinnej, ale decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. ZUS Oddział w [...] odmówił wypłaty renty rodzinnej z uwagi na to, że Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2013 r. nie uznała wnioskodawczyni za osobę niezdolną do pracy. Wskazała, że Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] wyrokiem z dnia [...] maja 2016 r. sygn. [...] oddalił jej odwołanie od decyzji. W dniu [...] grudnia 2016 r. w sprawie do sygn. [...] Sąd Apelacyjny w [...] Wydział [...] oddalił apelację. Wyrokiem z dnia [...] września 2018 roku, w sprawie do sygn. [...] Sąd Najwyższy w [...] oddalił skargę kasacyjną. Skarżąca podniosła, że jej zdaniem spełnia wymogi ustawowe do przyznania renty rodzinnej. W jej ocenie Sądy wszystkich Instancji nie miały racji, bowiem od dnia [...] listopada 1999 r. jest wdową (a to jest warunkiem koniecznym dla uzyskania świadczenia), wiek 50 lat osiągnęła w dniu [...] marca 2006 r. i w chwili zaprzestania pobierania świadczenia z tytułu niezdolności do pracy (w dniu [...] września 2006 r.) - miała już ukończone 50 lat. Wprawdzie nie osiągnęła tego wieku w chwili zgonu męża, ale w tym dniu, co nie było kwestionowane w toku rozpoznania całej sprawy, pobierała świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w okresie od dnia [...] grudnia 1994 r. do dnia [...] stycznia 2004 r. - czyli przed i po zgonie męża). Stwierdziła, że zgodnie z art. 70 ust. 1 pkt. 1 powołanej ustawy ma prawo do renty rodzinnej. Zdaniem skarżącej przepis art. 70 cytowanej ustawy nie pozwala na weryfikację nabytego prawa do renty rodzinnej, jeśli ustanie stan niezdolności do pracy po dniu zgonu lub nabycia w okresu pięciu lat po dniu zgonu małżonka prawa do renty rodzinnej. Dodatkowo w tym przypadku doszłoby również do naruszenia zasady ochrony praw nabytych, określonej w art. 2 Konstytucji RP. Skarżąca podała, że może się starać o przyznanie specjalnego świadczenia, mimo uzyskiwanego świadczenia, które jak podała jest bardzo niskie i wynosi obecnie ok. 870 zł. Zarzuciła, że Prezes ZUS popełnił błąd w ocenie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jej zdaniem świadczenie w drodze wyjątku – w sytuacji gdy posiada świadczenie zwykłe – wejdzie w miejsce już przyznanego lub też powiększy wartość świadczenia dotychczas uzyskiwanego. Podniosła, że przyznane świadczenie emerytalne jest niewystarczające dla uznania, że posiada niezbędne środki utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odpowiadając na zarzuty podniesione w skardze wyjaśnił, że sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest tez odszkodowaniem za sam w sobie zgon współmałżonka. Organ wskazał, że skarżąca jest uprawniona do własnego świadczenia emerytalnego - emerytury niepełnej w kwocie 1034,59 zł brutto. Posiadanie prawa do własnego świadczenia (nawet niepełnego, nie podwyższonego ze względu na brak wymaganego stażu pracy, do wysokości minimalnej emerytury) oznacza, ze skarżąca spełniła warunki do uzyskania świadczeń ustawowych - a tym samy niespełniona jest nie poddająca się uznaniu administracyjnemu organu przesłanka braku prawa do świadczeń w trybie ustawowym. Tym samym wykluczone jest przyznanie skarżącej świadczenia kierowanego wyłącznie do osób niespełniających warunków do nabycia prawa do świadczeń ustawowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co do braku podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – w stanie faktycznym tej sprawy – jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie niniejszej organ prawidłowo stwierdził, że skoro skarżąca spełnia warunki ustawowe do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i świadczenie takie, tj. emeryturę pobiera, to brak jest podstaw do przyznania przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku. Emerytura skarżącej, jak wynika z odpowiedzi na skargę, wynosi 1034,59 zł brutto. Wskazana wysokość świadczenia ustawowego nie stanowi sama w sobie podstawy do przyjęcia, że skarżąca jest uprawniona do świadczenia w drodze wyjątku. W sprawie jest zrozumiałe, że skarżąca chciałaby obecnie uzyskiwać takie świadczenie jak przed wydaniem przez ZUS decyzji z dnia [...] lipca 2013 r., jednakże nie zmienia to trafności ustalenia Prezesa ZUS. Okoliczność, że uzyskiwane przez stronę świadczenie ustawowe jest w wysokości niższej od minimalnej emerytury (w 2019 r. 1100 zł brutto) nie stanowi podstawy do ustalenia dodatkowego świadczenia w zbiegu z pobieranym już świadczeniem ustawowym (v. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 395/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenie, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione (v. wyrok NSA dnia 5 listopada 2014 sygn. akt I OSK 2148/14, nsa.orzeczenia.gov.pl). Ustalenie powyższego nie zmienia powołanie się przez skarżącą na wyrok SN z dnia [...] września 2018 r. sygn. akt [...]. W wyroku tym SN wskazał jedynie, że "(...) W przypadku złożenia przez ubezpieczoną wniosku o rentę wdowią w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może dokonać oceny, czy ustanie prawa do renty rodzinnej dla wieku 55 lat, po wieloletnim okresie korzystania z tej renty realizuje uzasadniony prawnie cel renty rodzinnej oraz czy zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami oraz celem, który miał zostać zrealizowany". Posiadanie prawa do emerytury należnej w trybie zwykłym, wyklucza przyznanie prawa do świadczenia w trybie wyjątkowym. Wobec tego, że nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, brak było podstaw do jego przyznania (v. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2248/12, wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 150/10, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2271/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wskazuje przy tym, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprost wyklucza możliwość otrzymywania świadczenia w drodze wyjątku przez osoby pobierające własne świadczenia emerytalne lub rentowe (v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt III UK 36/11, Lex 1163962; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt I UK 208/14, Lex 1652379). Sąd administracyjny nie miał podstaw, aby zobowiązać organ do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o co w skardze wnosiła skarżąca. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wprawdzie nie przywołuje wszystkich faktów, jednakże uchybienie przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. nie ma wpływu na wynik tej sprawy. Z uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, z jakiego powodu organ nie uwzględnił wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa ZUS nie jest dowolna i nie narusza art. 80 k.p.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.