I GSK 852/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 497/22 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 497/22 oddział skargę M. S. (dalej "skarżący") na postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Następnie skarżący na podstawie art. 173 i następnych ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), dalej "p.p.s.a." zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 listopada 2022 r. w sprawie pod sygn. akt I SA/Bd 497/22, w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego (co stanowi jednocześnie uzupełnienie skargi złożonej osobiście przez skarżącego z dnia 9 lutego 2023 r.), zarzucając mu: I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie to jest naruszenie: a) art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, że postanowienie organu nie narusza prawa i zasadnym jest wszczęcie egzekucji, pomimo nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym; b) art. 2 ust 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych poprzez uznanie, że źródłem zobowiązania abonamentowego nie jest faktyczne używanie (posiadanie) odbiornika RTV, a jedynie jego rejestracja; c) art. 2 ust 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych poprzez uznanie, że Skarżący używał (posiadał) odbiornik RTV i w tej sytuacji istnieje obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, pomimo, że organ nie przedstawił dowodu używania (posiadania) przez skarżącego takiego odbiornika w okresie, którego dotyczy wystawiony tytuł wykonawczy; d) art. 2 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych poprzez uznanie, że wystarczającym dla istnienia obowiązku poniesienia opłaty abonamentowej za sporny okres, jest fakt braku dowodu na wyrejestrowanie odbiornika RTV; e) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych poprzez uznanie, że skarżący dokonał rejestracji odbiornika (na gruncie tej ustawy) - gdy tymczasem dokonał on rejestracji odbiornika jedynie na gruncie poprzednio obowiązujących regulacji, a nigdy nie został mu skutecznie nadany numer identyfikacyjny; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy to jest naruszenie: a) art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, polegające na zastosowaniu przez Sąd oczywiście błędnych kryteriów oceny dowodów oraz przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów, przejawiające się w: - ustaleniu, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, że organ wykazał, iż skarżący w spornym okresie używał (posiadał) odbiornik RTV z czym wiąże się obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej; - ustalenie, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, że organ wykazał, iż skarżący nie dokonał wyrejestrowania odbiornika RTV; - pominięcie przy orzekaniu, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, iż skarżący w marcu 2018 r. pisemnie zawiadomił organ o opuszczeniu lokalu i zaprzestaniu korzystania z tam zarejestrowanych odbiorników RTV; - ustalenie, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, że organ doręczył ("zastępczo") skarżącemu zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego, - pominięcie przez Sąd i Instancji dowodów zawnioskowanych w Skardze; - dokonanie odmiennej oceny prawnej w zbliżonym stanie faktycznym sprawy, która podlegała ocenie w prawomocnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2020 r. w sprawie III SA/Po 693/19, czym dodatkowo naruszono w sposób istotny art. z art. 8 i 11 kpa i poprzez dopuszczenie odmiennych poglądów prawnych, przy takim samym stanie faktycznym i prawnym, które nie znajdują jakiegokolwiek uzasadnienia w dodatkowych ustaleniach dowodowych, co jest nie do zaakceptowania w państwie prawa i narusza zasadę zaufania oraz przekonywania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i wniósł o uchylenie całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie na podstawie przepisu art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, iż zrzeka się rozpoznania niniejszej sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, przewidziana w art. 189 p.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawami skargi kasacyjnej określonymi w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest, bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Związanie podstawami skargi kasacyjnej oznacza, że wskazanie przez Stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Artykuł 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu autor skargi kasacyjnej zasadnie przypisze możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przypomnienie podstawowych zasad związanych z konstrukcją skargi kasacyjnej jest spowodowane sposobem jej redakcji. Autor skargi kasacyjnej wniesionej w rozpatrywanej sprawie nie sprostał w pełni powyższym wymaganiom. Wprawdzie wadliwość rozpoznawanej skargi kasacyjnej nie daje podstaw do odrzucenia tego środka prawnego, gdyż możliwa była rekonstrukcja przez Naczelny Sąd Administracyjny treści zarzutów na podstawie skonfrontowania ich treści z treścią uzasadnienia skargi kasacyjnej (por. uchwałę NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, dostępna na www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże), ale lakoniczne uzasadnienie skargi kasacyjnej w zakresie wyjaśnienia istoty podnoszonych naruszeń przepisów prawa procesowego, spowodowały znaczne ograniczenie zakresu kontroli zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. W orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady, w razie powołania w skardze kasacyjnej zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i prawa procesowego, jak w niniejszym przypadku, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają ostatnie z wymienionych, ponieważ ich uwzględnienie mogłoby uczynić przedwczesnym albo bezprzedmiotowym odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Niezasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w tym przepisie nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, jakby tego chciał autor skargi kasacyjnej, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny jest dopuszczalne wówczas, gdy dowód pozostaje w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny, który jest co do zasady sądem prawa, a nie faktu, może dokonywać jedynie ustaleń, służących mu przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności. Trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że dokumenty, z których przeprowadzenia dowodu oczekuje skarżący znajdują się w aktach administracyjnych i były przedmiotem oceny przez organy. Potwierdza to treść uzasadnień postanowień wydanych w obu instancjach. Z kolei skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. w z art. 106 § 5 p.p.s.a. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Ponadto art. 233 § 1 k.p.c. stosowany na podstawie art. 106 § 5 p.p.s.a. odpowiednio do uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym odnosi się jedynie do niezawartych w aktach postępowania administracyjnego dowodów z dokumentów, które sąd dopuścił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Przepis ten nie ma zatem zastosowania do objętych aktami administracyjnymi dokumentów, które podlegały bezpośredniej ocenie przez skarżony organ (patrz: wyrok NSA z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I FSK 655/21, tamże). Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, artykuł 2 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych z 21 kwietnia 2005 roku (Dz. U. z 2020 r., poz.1689 z późn. zm.) dalej "ustawa abonamentowa", wskazuje że na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika (ust. 3 powołanego artykułu). Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 2188 z późn. zm.). Ustawa abonamentowa nie precyzuje natomiast wprost momentu wygaśnięcia obowiązku uiszczania abonamentu. Jednakże w świetle art. 5 ust. 1 i ust. 5-7 ustawy abonamentowej, w przypadku dokonania rejestracji odbiornika radiowego/telewizyjnego obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej immanentnie związany jest z faktem zarejestrowania danego odbiornika lub odbiorników. Stąd też przyjmuje się, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do czasu wyrejestrowania, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarejestrowanie odbiornika także pod rządami którejkolwiek z ustaw (ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do Spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" – Dz. U. Nr 45, poz.307, ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o łączności - Dz. U. z 1984 r. Nr 54, poz. 275, ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji – Dz. U. z 1993 r. Nr 7, poz. 34), "bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym", a "obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa od dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do dnia miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych" (patrz: np. wyrok NSA z 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16, tamże). Także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 wskazał, że: "zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszy dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Analogicznie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że obowiązek uiszczenia takiej opłaty powstaje z mocy samej ustawy, bez wezwania i jest realizowany w terminach i wysokości określonej tą ustawą (patrz: wyrok NSA z 10 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1818/14, tamże). Z samej ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin jej płatności. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że to na zobowiązanym spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania, że wyrejestrował on odbiornik radiowy/telewizyjny w 2018. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego kasacyjnie, że "już tylko pismo z marca 2018 r. powiadamiające organ o wymeldowaniu z lokalu przy ul. Wileńskiej 15 należało uznać za wyrejestrowanie odbiornika". W sytuacji gdy żadna ze stron nie dysponuje jakimkolwiek dowodem świadczącym o wyrejestrowaniu odbiornika, ciężar dowodu w tym zakresie nie przechodzi na organ. Tym bardziej nie ma podstaw aby organ udawadniał, jak chciałby tego autor skargi kasacyjnej, korzystanie (posiadanie) odbiornika, gdyż jest to również prawnie irrelewantne a podstawą do uwolnienia się od obowiązku płacenia abonamentu, jest udowodnienie przez zobowiązanego niezbędnej okoliczności tj. wyrejestrowania odbiornika. Regulacja dotycząca opłat abonamentowych, która obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika, nakazuje przechowywać dokument wyrejestrowania, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika. Wyrejestrowanie odbiornika jest zatem okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i w interesie zobowiązanego jest zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie tej okoliczności. Nie można się zgodzić również z twierdzeniem autora skargi kasacyjnej, że organ samowolnie przyjął skutek "zastępczego doręczenia" zawiadomień o nadaniu numeru identyfikacyjnego. Należy podkreślić, że dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia. Prawodawca nakazał bowiem operatorowi przesłanie, a nie doręczenie stronie powiadomienia. Stanowisko, że brak doręczenia zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego powoduje niemożność dochodzenia zaległych opłat abonamentowych, nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla skuteczności zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) niezbędne byłoby w niniejszej sprawie przedstawienie dowodów potwierdzających, zniesienie powstałego uprzednio obowiązku w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Wymagało by to przedłożenia dowodu wyrejestrowania odbiornika. Sąd I instancji trafnie zaakceptował więc uznanie przez organ za bezzasadny zarzut oparty na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. w kontekście podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących nieistnienia obowiązku na skutek dokonania wyrejestrowania odbiornika. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 928/18, zgodnie z którym zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.