II GSK 583/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 632/22 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w S. W. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 632/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. Sp. z o.o. w S. W. (skarżąca, spółka, strona) na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] czerwca 2022 r. w przedmiocie choroby zawodowej. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. G. decyzją z [...] kwietnia 2022 r. stwierdził u M. K. (uczestniczka) chorobę zawodową - obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz - wymienioną w poz. 21 wykazu chorób zawodowych.  Decyzję wydano w oparciu o ocenę narażenia zawodowego i orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej nr [...] z [...] marca 2022 r., wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K.-Poradnię Chorób Zawodowych w S. Decyzją z [...] czerwca 2022 r. Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że uczestniczka w okresie od 2 grudnia 1978 r. do 2 lutego 1981 r. pracowała w gospodarstwie rolnym, które obecnie nie istnieje - bez narażenia na hałas, od 3 lutego 1981 r. do 24 kwietnia 1991 r. w Hucie Szkła Okiennego "Z." w D. G. (zakład zlikwidowany) na stanowisku operatora urządzeń do hartowania szkła - w narażeniu na hałas pochodzący od chłodnicy, w okresie od 6 maja 1991 r. do 23 września 1997 r. w Hucie Szkła Gospodarczego "Z." S.A. w D.. G. (zakład zlikwidowany) na stanowisku sprzątaczki - bez narażenia na hałas, w okresie od 1.10.1997 r. do 31.12.1997 r. w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym M. Sp. z o.o. w D. G. (zakład zlikwidowany) na stanowisku sortowacza szyb - w narażeniu na hałas pochodzący od cięcia ramek metalowych, a także od 3 września 2002 r. do 31 marca 2003 r. i od 16 czerwca 2003 r. do nadal u skarżącej na stanowisku konfekcjonera - w narażeniu na hałas o poziomie ekspozycji dla 8 godzin pracy okresowo przekraczającym najwyższe dopuszczalne natężenie. W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, że warunki pracy zawodowej pracownicy w latach 1981-1991, 1997 oraz 2002 do nadal stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu. Ponadto uczestniczka była badana w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie lekarskie z 24 marca 2022 r.), gdzie lekarze specjaliści orzekli o rozpoznaniu choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Po przeprowadzeniu diagnostyki audiologicznej lekarze orzecznicy rozpoznali u uczestniczki niedosłuch czuciowo-nerwowy obustronnie z cechami lokalizacji ślimakowej. Stwierdzili, że u ww. średnie ubytki słuchu obliczone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1, 2, 3 kHz wynoszą w uchu prawym 62 dB, 57 dB i 57 dB oraz w uchu lewym 55 dB, 53 dB i 52 dB. Lekarze specjaliści WOMP wyjaśnili, że wyniki badań audiologicznych przeprowadzonych w ostatnich latach pracy zawodowej a także wykonanych aktualnie oraz wieloletnia praca w narażeniu na hałas stwarzający ryzyko uszkodzenia narządu słuchu uzasadniają przyjęcie zawodowej etiologii uszkodzenia słuchu. W związku z powyższym uznali, że istnieją podstawy do rozpoznania u badanej choroby zawodowej narządu słuchu. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające (w tym przy udziale spółki), w wyniku którego u uczestniczki potwierdzone zostało występowanie narażenia zawodowego na powstanie choroby zawodowej narządu słuchu. Organ wyjaśnił przy tym, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej nie ma na celu ustalenia odpowiedzialności konkretnego pracodawcy, a jedynie wydanie decyzji w przedmiocie stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki, uznając ją za niezasadną. W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji stwierdziły chorobę zawodową uczestniczki na podstawie orzeczenia lekarskiego z 24 marca 2022 r. rozpoznającego tę chorobę. WSA podkreślił, że właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, zatrudniony w wyspecjalizowanych jednostkach z zakresu medycyny pracy. Tylko orzeczenie lekarskie spełniające ww. warunki jest miarodajne dla ustalenia istnienia bądź braku choroby zawodowej, stanowiąc podstawę wydania decyzji o stwierdzeniu albo odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. Kwestia rozpoznania choroby zawodowej nie należy więc do kompetencji właściwego organu inspekcji sanitarnej. Organy sanitarne nie mogą wydać decyzji wbrew lub niezgodnie z orzeczeniem lekarskim, jeżeli zostało ono wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenie lekarskie wydane w ramach orzekania o chorobach zawodowych ma walor opinii biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 k.p.a., zatem organ – jak w przypadku każdej opinii biegłego – nie ma możliwości polemiki z poczynionymi w niej ustaleniami i może ją weryfikować tylko pod kątem formalnej poprawności, kompletności czy jednoznaczności wydanego orzeczenia. Jeśli orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące, logiczne i prawidłowe uzasadnienie, to organ nie może samodzielnie go podważać i przyjmować, że stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od wyników badań i ustaleń stanowiących podstawę orzeczenia lekarskiego. Orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Z uwagi na powyższe, WSA uznał, że nieuzasadniony jest zarzut skargi dotyczący bezpodstawnego uznania schorzenia uczestniczki za chorobę zawodową. Zdaniem Sądu wojewódzkiego, wskazano także okoliczności, że choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ocenę ryzyka zawodowego potwierdziła też skarżąca wskazując na czas narażenia na hałas na stanowisku konfekcjonera wynoszący 7,5 h, a także przedstawiła pomiary hałasu dla tego stanowiska, w których poziom ekspozycji na hałas dla 8 h pracy kształtuje się w granicach 91,5 dB i 82,3 dB. WSA zaaprobował także stanowisko organów co do pominięcia w sprawie dowodu z zeznań świadków i strony, ponieważ nie można zeznaniami świadków obalić orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka, zaskarżając go w całości oraz zarzucając mu naruszenie: I. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie: 1. art. 235(1) ustawy - Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż w stosunku do uczestniczki zachodzą przesłanki do uznania jej schorzenia za chorobę zawodową, w sytuacji gdy w wyniku oceny warunków pracy ww. nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy; 2. § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez jego błędną wykładnię i oddalenie skargi skarżącej, przyjmując za podstawę do rozstrzygnięcia jedynie orzeczenie lekarskie i formularz oceny narażenia zawodowego pracownika, w sytuacji gdy decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydaje się na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; 3. pkt. 1 ust. 1) Załącznika "Wartości progów działania wielkości charakteryzujących hałas i drgania mechaniczne w środowisku pracy" do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż uczestniczka była narażona na hałas w odniesieniu do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy i poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do tygodnia pracy (wartość progu 80 dB), w sytuacji gdy nie była ona w sposób ciągły narażona na hałas podczas pracy (dobowy wymiar czasu pracy uczestniczki wynosił 7,5 godziny); II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez przyjęcie, że organy administracji publicznej prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, podczas gdy w istocie nie podjęły one wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności nie wyjaśniły, czy utrata słuchu przez uczestniczkę może być skutkiem niedosłuchu starczego, który nie jest związany z żadną chorobą i wynika z naturalnego procesu starzenia, w sposób dowolny przyjęły, że etiologia zdiagnozowanej choroby ma charakter zawodowy, pomijając dowód z wyjaśnień skarżącej, a ponadto nie przeprowadziły ponownego badania słuchu celem ustalenia przyczyn powstania utraty słuchu oraz znaczenia czynników, takich jak wiek lub inne okoliczności, odchylenia w zakresie wielkości utraty słuchu, dotychczasowy brak w zakładzie skarżącej jakichkolwiek chorób zawodowych, a w szczególności chorób związanych z uszkodzeniem narządu słuchu; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8 i z art. 9, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracji obu instancji, pomimo iż nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego, w tym nie wyjaśniono przesłanek istnienia związku przyczyno-skutkowego pomiędzy rozpoznaną u pracownika chorobą zawodową a świadczeniem pracy w warunkach narażenia zawodowego, pomimo stosowania licznych działań o charakterze profilaktycznym, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem skarżącej w uzasadnieniach obu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków, polegających na realizacji obowiązków spoczywających na pracodawcy związanych ze stwierdzeniem u pracownika wystąpienia choroby zawodowej; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 78 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że organy administracji publicznej prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, podczas gdy w sprawie nie przeprowadzono dowodu z zeznań świadków i strony - pracodawcy, na wniosek spółki P. Sp. z o.o., pomimo iż przedmiotem dowodu były okoliczności mające znaczenie dla sprawy, oraz błędne uznanie, że organ w sposób słuszny w ramach postępowania dopuścił dowód z zeznań wyłącznie jednej ze stron (uczestniczki), uznając dowód z zeznań strony - pracodawcy jako zbędny i nieprzydatny, a ponadto błędne uznanie, że organ prawidłowo pominął dowód z pomiarów natężenia hałasu na wszystkich stanowiskach pracy uczestniczki, w sytuacji gdy okoliczność ta miała znaczenie dla sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz oddalenia skargi. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także o orzeczenie o kosztach postępowania. Strona zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej, chyba że zostaną stwierdzone podstawy, o których mowa w art. 183 § 2 lub art. 189 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Mając na względzie wskazane wyżej zasady postępowania kasacyjnego, wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego oraz podstaw do zastosowania art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny poddał weryfikacji zarzuty skargi kasacyjnej, uznając je za bezzasadne. Jakkolwiek w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w pierwszej kolejności i co do zasady ocenie podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego, albowiem dopiero po stwierdzeniu ich bezzasadności lub bezskuteczności możliwa staje się weryfikacja prawidłowości sądowoadministracyjnej wykładni lub stosowania prawa materialnego w granicach podniesionych zarzutów materialnoprawnych, w przedmiotowej sprawie ścisły związek merytoryczny podniesionych zarzutów naruszenia prawa procesowego i prawa materialnego uzasadnia ich łączne i zbiorcze rozpoznanie. W skardze kasacyjnej podjęto próbę podważenia pozytywnej oceny legalności postępowania wyjaśniającego i dowodowego kontrolowanych organów oraz końcowych ustaleń faktycznych zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie okoliczności związanych z etiologią stwierdzonej choroby zawodowej (zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. na tle okoliczności potencjalnie wskazujących na pozazawodową etiologię schorzenia), uznania istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznaną u pracownika chorobą zawodową, o której mowa w poz. 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (rozporządzenie RM z 30 czerwca 2009 r.), a świadczeniem pracy w warunkach narażenia zawodowego (zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9, 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. na tle możliwości przerwania powyższego związku przez stosowanie w zakładzie pracy licznych działań o charakterze profilaktycznym), oddalenia wniosku pracodawcy o przeprowadzenie dowodu z zeznań dalszych świadków oraz wyjaśnień strony – pracodawcy (zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a.). Autor skargi kasacyjnej zakwestionował ponadto prawidłowość weryfikacyjnej: subsumpcji ustalonego stanu faktycznego sprawy w świetle art. 235(1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (k.p.) przez uznanie, że przesłanki definicyjne określone w tym przepisie zostały spełnione w odniesieniu do byłego pracownika; wykładni § 8 ust. 1 rozporządzenia RM z 30 czerwca 2009 r. przez przyjęcie, że podstawą decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej są jedynie orzeczenie lekarskie i formularz oceny narażenia zawodowego pracownika; wykładni i subsumpcji pkt. 1.1) załącznika do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne w zakresie przyjęcia, że w odniesieniu do byłego pracownika został spełniony warunek osiągnięcia wartości progu działania dla wielkości charakteryzujących hałas i drgania mechaniczne w środowisku pracy (80 dB) w przypadku hałasu dla poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy lub poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do tygodnia pracy. Przeprowadzony proces weryfikacji podniesionych zarzutów wykazał, że stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej bazuje na błędnych przesłankach argumentacyjnych, które nie odpowiadają legalnej wersji wykładni relewantnych regulacji materialnoprawnych i jako takie nie mogą mieć wpływu na ocenę prawidłowości zwrotu stosunkowego sformułowanego przez kontrolowany Sąd Wojewódzki. Zgodnie z art. 235(1) k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Z powyższej definicji legalnej pojęcia choroby zawodowej wynika logicznie konstrukcja domniemania związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie. Jeśli do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczający jest wysoki stopień prawdopodobieństwa jej powstania w następstwie działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, to jest oczywiste, że nawet w sytuacji, w której istnieją inne (także konkurencyjne) czynniki etiologiczne powstania choroby zawodowej, której istnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia. Jest to domniemanie wzruszalne i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym (por. np. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., II OSK 7/05), z którego będzie wynikać, że źródłem powstania schorzenia są czynniki pozazawodowe. Obalenie domniemania może jednak nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych (zob. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., II OSK 285/18; por. także np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/18; wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., II OSK 1743/09; wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 222/09). W takim wypadku konieczne jest zatem uzyskanie kwalifikowanych ustaleń z zakresu specjalistycznej wiedzy medycznej, które z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem wykluczą możliwość powstania spornego schorzenia w wyniku działania narażenia zawodowego. Nawet jednak w takiej sytuacji organy orzekające w sprawach chorób zawodowych mają obowiązek rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na tle specjalistycznej oceny etiologicznej na korzyść pracownika (byłego pracownika), który był zatrudniony w warunkach narażających na zachorowanie (por. np. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA/1982/1/33; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/18). Dokonując zestawienia powyższych tez z pozytywnie zweryfikowanym przez Sąd Wojewódzki stanem faktycznym przedmiotowej sprawy, trzeba stwierdzić, że w świetle jednoznacznej oraz kategorycznej konkluzji wynikającej z orzeczenia lekarskiego z dnia 24 marca 2022 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej oraz prawidłowo zastosowanej przez kontrolowane organy konstrukcji domniemania związku przyczynowego brak było podstaw do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu poszukiwania czynników wskazujących na pozazawodową etiologię stwierdzonego schorzenia. Orzeczenie lekarskie w postępowaniu orzeczniczym w sprawach chorób zawodowych korzysta jako dokument urzędowy z domniemania wiarygodności i autentyczności, a zatem zakresem tego domniemania objęte są także twierdzenia i wnioski medyczne z przeprowadzonych badań specjalistycznych. Zgodnie natomiast z § 8 ust. 2 rozporządzenia RM z 30 czerwca 2009 r., jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy (w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika) jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W przedmiotowej sprawie organy administracji sanitarnej, wobec braku racjonalnych wątpliwości co do wniosków wynikających z karty oceny narażenia zawodowego oraz orzeczenia lekarskiego, trafnie uznały, że materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji i nie zachodzi konieczność podejmowania dalszych czynności dowodowych. Nawet jednak gdyby organy uznały, ze zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, to i tak zgodnie z powyższym przepisem – w zakresie ocen i wniosków medycznych – byłyby uprawnione jedynie do zażądania od lekarzy orzeczników dodatkowego uzasadnienia lub do wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Na tym tle trzeba również zauważyć, że w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym pozycja pracodawcy (byłego pracodawcy) jest inna niż pozycja pracownika (byłego pracownika). Zgodnie bowiem z § 6 ust. 6 rozporządzenia RM z 30 czerwca 2009 r. orzeczenie lekarskie przesyła się właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi oraz lekarzowi kierującemu na badania, a w przypadku gdy orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej II stopnia - również jednostce orzeczniczej I stopnia. Z przepisu tego wynika, że orzeczenie lekarskie nie jest przesyłane pracodawcy, co świadczy o tym, że w części orzeczniczej postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej udział pracodawcy nie jest obligatoryjny. Ponadto zgodnie z § 7 ust. 1 cyt. rozporządzenia jedynie pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. W świetle wyżej przytoczonych twierdzeń bezzasadny jest pogląd strony skarżącej kasacyjnie, która sugeruje, że pomimo jednoznacznych, spójnych, zupełnych i logicznych wniosków wynikających z orzeczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie choroby zawodowej, wydanego przez uprawnionego lekarza na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia RM z 30 czerwca 2009 r.), dopuszczalna jest dalsza weryfikacja etiologii schorzenia, które odpowiada normatywnym cechom kategorii danej choroby zawodowej. Niezależnie zatem od tego, że zgodnie z § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego (w tym danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika), specjalistyczna ocena co do kompletności tak zgromadzonego materiału należy do właściwego państwowego inspektora sanitarnego, który przed wydaniem decyzji jest uprawniony do żądania od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjęcia innych czynności niezbędnych do uzupełnienia tego materiału. Jeżeli jednak na podstawie jednoznacznego i formalnie niewadliwego orzeczenia lekarskiego, spójnego i zupełnego formularza oceny narażenia zawodowego oraz innych zgromadzonych dowodów właściwy organ może sformułować wniosek, że rozpoznana choroba zawodowa została spowodowana bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, a więc pomiędzy powstaniem choroby a warunkami pracy (tzw. narażeniem zawodowym) istnieje związek przyczynowo-skutkowy, to prowadzone postępowanie diagnostyczno-orzecznicze podlega zakończeniu. W tej fazie postępowania przestają być zatem uzasadnione dalsze wnioski dowodowe, chyba że zostanie przekonująco wykazane, iż ich uwzględnienie jest konieczne w celu weryfikacji przeprowadzonych badań lekarskich lub pomocniczych albo dokonanej oceny narażenia zawodowego. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała, że istnieją uzasadnione podstawy do sprawdzenia uzyskanych wyników postępowania diagnostyczno-orzeczniczego, a zatem wnioski o przeprowadzenie ponownych badań audiometrycznych, dalszych dowodów z zeznań świadków lub wyjaśnień byłego pracodawcy, dowodów z pomiarów natężenia hałasu "na wszystkich stanowiskach pracy" byłego pracownika lub na okoliczność podejmowania w zakładzie pracy "licznych działań o charakterze profilaktycznym" prawidłowo zostały oddalone. Dodatkowo trzeba przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpienie w środowisku pracy szkodliwych czynników mogących prowadzić do powstania choroby zawodowej nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi być konsekwencją przekroczenia dopuszczalnych norm w zakresie czynników szkodliwych (w tym najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy) lub wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczących prac, podczas wykonywania których z przyczyn wynikających z cech miejsca pracy, stosowanych środków lub procesów pracy, mogą wystąpić szkodliwe czynniki fizyczne w środowisku pracy (np. w postaci hałasu lub drgań mechanicznych). Dla przyjęcia realizacji warunków określonych w art. 235(1) k.p. nie ma więc znaczenia sam fakt przestrzegania przez pracodawcę (byłego pracodawcę) wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy (w tym opracowania odpowiedniego programu działań organizacyjno-technicznych, stosowania środków ochrony zbiorowej lub organizacji pracy – zob. np. § 3-7 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne), jeżeli tylko stwierdzono w środowisku pracy obecność czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. np. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.