II OSK 700/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1167/21 w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 września 2021 r., nr SO-III.621.1.12.2021.KS w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1167/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę G. B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 września 2021 r. nr SO-III.621.1.12.2021.KS, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia 31 marca 2021 r. nr 101/2021 o wymeldowaniu G. B. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w Gdyni. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła G. B., zarzucając naruszenie: 1. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 z późn. zm., dalej "u.e.l."), poprzez jego błędną wykładnię; 2. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") w zw. z art. 207 § 2, art. 210 § 1 pkt 3 i art. 211 "o.p." poprzez oddalenie skargi, pomimo że decyzja naruszała wskazane przepisy, co miało istotny wpływ na jej treść decyzji oraz istotnie wpłynęło na treść wyroku, w szczególności co do dokonanych ocen prawnych oraz niedostrzeżenia, iż organ drugiej instancji zaniechał wyjaśnienia szeregu istotnych okoliczności sprawy; 3. art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez niezawieszenie postępowania do czasu ustalenia, czy w sprawie nie zachodzi konieczność skierowania wniosku do Prokuratury Krajowej celem rozważenia skierowania skargi nadzwyczajnej w odniesieniu do nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 17 czerwca 1998 r., sygn. akt I Nc 1553/98 oraz czynności przysądzenia prawa własności nieruchomości w Gdyni, przy ul. [...]. Wskazując na powyższe skarżąca kasacyjnie wniósła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a także o orzeczenie zwrotu na jej rzecz od organu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie relacjonuje więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że część zarzutów skargi kasacyjnej jest nieadekwatna do sprawy. Zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. powiązany z przepisami określonymi w skardze kasacyjnej jako "o.p." – a zatem jak domyśla się Naczelny Sąd Administracyjny: "Ordynacji podatkowej" – nie koresponduje z podstawami prawnymi działania organów jak i Sądu pierwszej instancji. W niniejszej sprawie nie stosowano przepisów Ordynacji podatkowej. Zarzutu naruszenia art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie także jest bezzasadny i nieadekwatny do sprawy. Zgodnie z tym przepisem "Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu: [...] jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej". Skarżąca kasacyjnie twierdzi, że art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powinien być zastosowany z uwagi na potrzebę "ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzi konieczność skierowania wniosku do Prokuratury Krajowej celem rozważenia skierowania skargi nadzwyczajnej w odniesieniu do nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 17 czerwca 1998 r.". Ta okoliczność nie świadczy o wystąpieniu przesłanki z art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie "ujawnił się [bowiem jakikolwiek] czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej". Przechodząc do rozważenia zasadności zarzutu naruszenia art. 35 u.e.l. poprzez jego błędną wykładnię wskazać należy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego, uzasadniające wydanie decyzji cechować musi zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do rodziny). Chodzi tu o wszystkie te sytuacje, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Jednocześnie zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1609/18 i z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 169/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak ustalono w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni VII Wydział Cywilny z dnia 17 kwietnia 2018 r. (sygn. akt VII Co 1746/16) przysądzono prawo własności nieruchomości gruntowej, w której była zameldowana skarżąca, na rzecz nabywcy licytacyjnego – K. N. W dniu 18 listopada 2019 r. nowy właściciel lokalu został wprowadzony do lokalu przez komornika w asyście Policji i ślusarza, a na miejscu nie zastano żadnej z zameldowanych pod tym adresem osób. W świetle tak ustalonego stanu faktycznego sprawy i stwierdzenia wypełnienia przesłanek zastosowania art. 35 u.e.l., organy orzekające w sprawie były zobowiązane do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącej z lokalu. Należy podkreślić za Sądem pierwszej instancji, że decyzja wydana na podstawie powołanego wyżej przepisu jest decyzją związaną, a więc nie pozostawiającą organom luzu decyzyjnego w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek do jej wydania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w granicach skargi kasacyjnej i uznając podniesione w niej zarzuty za nieusprawiedliwione, oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. Niniejszy wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.