I FZ 1/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Op 231/22 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi D. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 13 lipca 2022 r. nr 1601-IOA-4055.5.2022 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Op 231/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przywrócenia terminu D. H. (dalej jako: Skarżący lub Strona) na wniesienie skargi na decyzję postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 13 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy samochodu osobowego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA wskazał, że postanowienie organu II instancji zostało doręczone 22 lipca 2022 r. pełnomocnikowi skarżącego – B. S.. Jak wynika z akt sprawy, postanowienie zostało opatrzone prawidłowym pouczeniem co do sposobu i terminu jego zaskarżenia. Na powyższe postanowienie organu drugiej instancji wniesiono skargę nadaną przez pełnomocnika skarżącego - adwokata T. P. w dniu 15 września 2022 r. Jednocześnie pełnomocnik, pismem z 15 września 2022 r., wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Uzasadniając wniosek wskazano, że korespondencja organu została doręczona w okresie urlopowym B. S., który nie poinformował skarżącego o tym fakcie. Podniósł przy tym, że B. S. nie jest profesjonalnym pełnomocnikiem i nie posiadał odpowiedniej wiedzy prawnej o trybie zaskarżenia wydanego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, skarżący nie może ponosić negatywnych skutków związanych z doręczeniem na błędny adres zamieszkania i brakiem poinformowania go o wydanym postanowieniu. Pełnomocnik nadmienił przy tym, że organy stosowały różną praktykę doręczania stronie korespondencji urzędowej, część pism kierując bezpośrednio na adres strony (m.in. stanowisko organu I instancji w sprawie zażalenia), a część na adres B. S.. Działanie takie wprowadziło skarżącego w błąd co do adresu, na jaki zostanie doręczone postanowienie organu II instancji. Do wniosku załączone zostało oświadczenie B. S., że o wydaniu postanowienia z 13 lipca 2022 r. w sprawie zwolnienia od akcyzy poinformował on skarżącego 8 września 2022 r. Zdaniem WSA przedstawiona argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż postanowienie organu II instancji zostało opatrzone prawidłowym pouczeniem co do sposobu i terminu zaskarżenia, a także zostało doręczone prawidłowo ustanowionemu pełnomocnikowi na prawidłowy adres. W związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia, że naruszenie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy Skarżącego. Wskazano ponadto, że mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków procesowych zachowania się ustawionego przez siebie pełnomocnika. Od powyższego postanowienia WSA zażalenie wywiódł skarżący, zarzucając mu naruszenie art. 86 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi, co skutkowało niemożnością przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej. W uzasadnieniu zażalenia ponowiono zreferowaną powyżej argumentację z wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei z treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Podkreślić należy, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20; 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II GZ 162/22; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA"). Zaznaczyć należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Zaznaczyć jednocześnie należy, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika (por. np. postanowienie NSA z 30 października 2018r., sygn. akt II FZ 631/18). Pełnomocnictwo jest stosunkiem opartym na zaufaniu, ustanawiając pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym, ponosi skutki wynikające z ewentualnego błędu pełnomocnika i to niezależnie od tego, czy jest to pełnomocnik profesjonalny czy nieprofesjonalny. Każdy pełnomocnik ma obowiązek dbania o interesy swego mocodawcy poprzez zapewnienie sprawnej obsługi postępowania. Decydując się zatem na udzielenie pełnomocnictwa mocodawca zarazem przyjmuje na siebie wszelkie konsekwencje działalności pełnomocnika, zarówno te pozytywne, jak i negatywne (zob. postanowienia: NSA z 6 października 2014r., I FZ 328/14, oraz WSA w Opolu z 13 listopada 2019r., I SA/Op 400/19). Mając na uwadze tak zarysowane ramy prawne sprawy, należy stwierdzić w ślad za Sądem pierwszej instancji, że w sprawie bezsprzecznie nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia skargi od kwestionowanego postanowienia. Bezsporne w sprawie jest, że B. S. był prawidłowo ustanowionym pełnomocnikiem Strony w postępowaniu przed organami podatkowymi. Równie bezsporna jest okoliczność, że odebrał on osobiście (pomimo podnoszonego "okresu urlopowego") postanowienie organu drugiej instancji opatrzone prawidłowym pouczeniem co do sposobu i terminu jego zaskarżenia. Z oświadczenia B. S. wynika, że pomimo osobistego odbioru przedmiotowej korespondencji 22 lipca 2022 roku, poinformował on mocodawcę o wydaniu postanowienia dopiero 8 września 2022 r., a więc po niespełna dwóch miesiącach od odbioru korespondencji. Wbrew twierdzeniom strony, postanowienie organu drugiej instancji zostało przesłane na prawidłowy adres – adres wskazany w pełnomocnictwie (stosownie do art. 145 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 1540 ze zm.)) . Odnosząc się natomiast do podniesionej we wniosku kwestii kierowania przez organy pism na różne adresy, wskazać należy, że analiza akt administracyjnych wykazała, iż istotnie organ I instancji uchybił procedurze doręczania pism, kierując stanowisko w sprawie zażalenia bezpośrednio na adres skarżącego. Podkreślić jednak trzeba, że był to jednorazowy przypadek, gdyż cała pozostała korespondencja (w tym: wezwania o uzupełnienie dokumentacji, postanowienia o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, postanowienia organów obu instancji w sprawie odmowy wydania zaświadczenia) były prawidłowo kierowane na adres zamieszkania pełnomocnika (B. S.) i były pod tym adresem odbierane. Co istotne, w wyniku doręczeń pism pełnomocnikowi interesy skarżącego nie doznały uszczerbku (poza obecnie rozpatrywaną kwestią zaskarżenia postanowienia organu II instancji), gdyż konieczne czynności procesowe były realizowane (np. przedłożenie, na wezwanie organu, dodatkowych dowodów w sprawie, wniesienie zażalenia). Zdaniem Sądu, w tej sytuacji, skoro skarżący, jak trafnie zauważył Dyrektor Izby w odpowiedzi na skargę, nie odwołał, nie zmienił bądź nie wypowiedział pełnomocnictwa, to nie powinien również oczekiwać, że doręczenie postanowienia organu II instancji będzie miało miejsce z pominięciem pełnomocnika, bezpośrednio na jego adres. Natomiast wadliwe doręczenie stronie stanowiska organu I instancji w sprawie zażalenia w żaden sposób nie podważa skuteczności doręczenia zaskarżonego postanowienia z 13 lipca 2022 r. Jak wskazano powyżej oraz w świetle ekstensywnych rozważań Sądu pierwszej instancji, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika. Wskazać należy jednocześnie, że wbrew treści zażalenia przyczyną uchybienia terminowi był nie tyle brak wiedzy pełnomocnika o możliwości, trybie i sposobie zaskarżenia postanowienia, co brak poinformowania skarżącego o fakcie wydania i doręczenia tego aktu. Podkreślić jeszcze raz należy, że okoliczności związane z realizacją stosunku wewnętrznego pełnomocnictwa, tj. relacje między mocodawcą i pełnomocnikiem, pozostają bez wpływu na bieg terminów procesowych i nie stanowią okoliczności usprawiedliwiającej niedotrzymanie terminu. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odniósł się do treści złożonego wniosku o przywrócenie terminu w sposób wyczerpujący, prawidłowo rekonstruując właściwe normy prawne i odnosząc je do stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że argumentacja zażalenia jest de facto powtórzeniem argumentacji z pierwotnego wniosku o przywrócenie terminu, dając wyraz pustej polemice z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji, które zachowuje swoją aktualność w stosunku do podnoszonej linii argumentacji. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.