III FZ 610/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu 18 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2023 r. sygn. akt I SA/Rz 61/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 lipca 2022 r. nr SKO.4140/265/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za I kwartał 2022 r. postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" 1. Postanowieniem z 26 października 2023 r., I SA/Rz 61/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi B. S. (dalej: "skarżący", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 20 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za I kwartał 2022 r. Jako podstawę orzeczenia wskazano art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."). 2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu 24 sierpnia 2022 r. W otwartym terminie do wniesienia skargi, pismem z 14 września 2022 r., nadanym w urzędzie pocztowym 16 września 2022 r., skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Postanowieniem z 15 listopada 2022 r., I SPP/Rz 124/22, referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. Pismem z 8 grudnia 2022 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie poinformowała Sąd, że pełnomocnikiem skarżącego został adwokat A. M. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi 15 grudnia 2022 r. Działający w imieniu skarżącego pełnomocnik z urzędu 16 stycznia 2023 r. złożył skargę do WSA, która postanowieniem z 9 lutego 2023 r. została odrzucona jako wniesiona po upływie 30-dniowego terminu do jej złożenia. Postanowieniem z 22 maja 2023 r., lll FZ 239/23 NSA oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie WSA z 9 lutego 2023 r. o odrzuceniu skargi. Razem z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi, strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi. W jego uzasadnieniu pełnomocnik strony wskazał, że pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie z 8 grudnia 2022 r., o wyznaczeniu go w sprawie, jako pełnomocnika skarżącego, zostało mu doręczone 15 grudnia 2022 r. Podniósł, że mimo zapoznania się z treścią wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiadał wiedzy, czy skarżący złożył skargę w przedmiotowej sprawie takie potwierdzenie otrzymał dopiero w dniu otrzymania postanowienia WSA o odrzuceniu skargi, tj. 23 lutego 2023 r., co implikowało konieczność złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Pełnomocnik strony wskazał, że skarżący nie posiada wiedzy i doświadczenia w zakresie możliwości sporządzenia skargi z zachowaniem wszelkich wymogów formalnych pozwalających na jej rozpoznanie, co wpłynęło na ustanowienie mu pełnomocnika. Po rozpatrzeniu wniosku, sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie adwokat reprezentujący skarżącego 15 grudnia 2022 r. powziął wiadomość o wyznaczeniu go w roli pełnomocnika w sprawie, od tego dnia miał on 30 dni na zapoznanie się z aktami sprawy. W związku z powyższym wbrew temu co podnosi we wniosku o przywrócenie terminu, miał on możliwość dowiedzenia się, a przynajmniej (po zapoznaniu się z aktami sprawy), powinien był wiedzieć, czy skarżący złożył skargę w niniejszej sprawie. Sąd wskazał, że pełnomocnik sporządził i wniósł skargę – 16 stycznia 2023 r., i co zostało już przesądzone - z naruszeniem terminu do jej wniesienia. Okolicznością, na którą powołuje się pełnomocnik we wniosku o przywrócenie terminu, jest brak wiedzy o tym, że skarżący nie wniósł wcześniej skargi osobistej. Brak takiej wiedzy nie usprawiedliwia jednak spóźnionego działania ze strony fachowego pełnomocnika, który przy zachowaniu minimum należytej staranności w prowadzeniu sprawy z łatwością mógł ustalić, czy skarga osobista została wniesiona. Przy braku innych okoliczności, które uzasadniałyby uznanie braku winy w uchybieniu terminu, sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że pełnomocnika skarżącego nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi a więc zasadne było odmówienie przywrócenia terminu. 3. Strona pismem z 20 listopada 2023 r. wniosła zażalenie na wskazane wcześniej postanowienie sądu z 26 października 2023 r. zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zrzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a. poprzez uznanie, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, a w konsekwencji tego niezasadne odmówienie przywrócenia terminu w sytuacji, gdy pełnomocnik skarżącego złożył 2 marca 2023 r. wniosek o przywrócenie terminu z zachowaniem 7-dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. dostarczenia w dniu 23 lutego 2023 r. postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi. Pełnomocnik wskazał na naczelną zasadę jaką jest prawo jednostki do sądu, która ma służyć ochronie praw, a także jednostki, mające swoje źródło w prawie publicznym. Strona, która jest niezadowolona z rozstrzygnięcia organu, może wystąpić o przyznanie pomocy prawnej. Właściwa rada adwokacka/izba radców prawnych wyznacza stronie pełnomocnika często już po upływie terminu do wniesienia skargi przez stronę. Powyższe oznacza, że pełnomocnik ustanowiony przez właściwą rade/izbę – jest zmuszony niejako z automatu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu – pomimo działania bez swojej winy. Tym samym brak przywrócenia terminu do złożenia skargi, który upłynął przed dostarczeniem pełnomocnikowi informacji o jego wyznaczeniu jest pozbawieniem strony prawa do sądu. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Ustanowiony w powołanym przepisie termin jest terminem ustawowym, procesowym i prekluzyjnym. Oznacza to, że niedopuszczalne jest jego skracanie lub przedłużanie, zaś dokonanie czynności procesowej po jego upływie pozostaje bezskuteczne. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości określa zarówno początek biegu terminu do zaskarżenia (dzień doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie), jak i konsekwencje złożenia skargi po jego upływie. Stosownie bowiem do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skargę spóźnioną sąd jest zobowiązany odrzucić. Bez znaczenia dla upływu terminu do wniesienia skargi pozostaje fakt ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. W świetle przepisów ustawy regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że w momencie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu termin do zaskarżenia decyzji "otwiera się na nowo". Taka interpretacja przeczyłaby jednoznacznej treści art. 53 § 1 p.p.s.a. nakazującemu liczenie terminu do wniesienia skargi od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia. Zaskarżenie decyzji po upływie trzydziestodniowego terminu jest więc możliwe wyłącznie w przypadku, gdy przywrócono termin do dokonania danej czynności procesowej. Stosownie natomiast do art. 86 § 1 i 87 § 2 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek złożony w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi ustaje w dniu, w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (tak m.in. wyrok NSA z 26 kwietnia 2013 r., II FSK 435/13). Jak wynika z akt sprawy, w dniu 14 września 2022 r., skarżący złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w którym m.in. wskazał, że "z uwagi na mój obecny stan zdrowia, znaczne upośledzenie narządów ruchu oraz brak wiedzy prawniczej nie jestem w stanie samodzielnie prowadzić niniejszej sprawy oraz sporządzić skargi w tej sprawie" (k. 3 akt I SPP/Rz 124/22). Pełnomocnik z urzędu odebrał zawiadomienie o ustanowieniu go w sprawie 15 grudnia 2022 r. W dniu 22 grudnia 2022 r. złożył on wniosek o udostępnienie akt i wykonanie ich fotokopii (k. 30 akt I SPP/Rz 124/22). W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo substytucyjne udzielone 30 grudnia 2022 r. adw. I. J. do wglądu w akta i wykonanie ich fotokopii. Mając na uwadze powyższe regulacje oraz stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że skoro pełnomocnik z urzędu w dniu przeglądania akt, tj. 30 grudnia 2022 r. zapoznał się z aktami sprawy oraz treścią wniosku skarżącego, w którym wskazał on, że nie złożył skargi, to termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał 9 stycznia 2023 r., a najpóźniej mógł on upływać 16 stycznia 2023 r. W tym terminie taki wniosek nie został jednak złożony. Zgodnie wiec z art. 88 p.p.s.a. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi złożony 2 marca 2023 r. winien zostać odrzucony jako spóźniony, został on bowiem złożony po upływie 7-dniowego terminu o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Jednocześnie, mając na uwadze treść złożonego zażalenia należy wskazać, że w niniejszej sprawie nie ma miejsca pozbawienie strony prawa do sądu. Prawo to znalazło w sprawie odzwierciedlenie w przyznaniu skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Błędy proceduralne i niezłożenie przez pełnomocnika z urzędu w terminie wniosku o przywrócenie terminu skutkowały odrzuceniem skargi. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 88 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.