III OZ 114/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 605/22 o odrzuceniu wniosku D. Z. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego WSA Łukasza Krzyckiego w sprawie ze skargi D. Z. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 30 września 2021 r. nr ZSZZS.440.164.2019.OR.141537 w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku postanawia: odrzucić zażalenie. Postanowieniem z 6 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 605/22) odrzucił wniosek skarżącej D. Z. o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego WSA Łukasza Krzyckiego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności m. in. przez sędziego WSA Łukasza Krzyckiego, wyznaczonego do składu mającego rozpoznać sprawę o sygn. akt II SA/Wa 605/22, skarżąca wyraziła niezadowolenie ze sposobu rozpoznawania innej sprawy z jej skargi o sygn. II SA/Wa 3398/21, w której rozpoznaniu uczestniczył sędzia Łukasz Krzycki. Oświadczeniem z 29 listopada 2022 r. sędzia WSA Łukasz Krzycki wskazał, że nie zachodzą po jego stronie przesłanki, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności. Odrzucając powyższy wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm. – zwanej dalej P.u.s.a.) wymogiem formalnym wniosku jest przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających twierdzenie o braku niezawisłości i bezstronności sędziego z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz dowodami na ich poparcie. Okoliczności te stanowią o odrębności podstawy prawnej wyłączenia sędziego z art. 5a P.u.s.a. Brakiem formalnym wniosku będzie więc nieprzywołanie okoliczności związanych z powołaniem sędziego na stanowisko i nieprzedstawienie stosownych dowodów na poparcie tezy, iż wpłynęło to negatywnie na jego niezawisłość i bezstronność. Zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy strona sformułuje zarzut niespełnienia powyższych wymogów przez sędziego i powiąże ten zarzut z konkretną okolicznością faktyczną. Nie można skutecznie wszcząć postępowania na podstawie art. 5a P.u.s.a., w przypadku gdy strona powołuje się jedynie na subiektywne poczucie braku bezstronności i niezawisłości sędziego. Jak zauważył Sąd pierwszej instancji w przedmiotowym wniosku skarżąca ograniczyła się wyłącznie do wyrażenia niezadowolenia ze sposobu prowadzenia rozprawy w sprawie o sygn. II SA/Wa 3398/21 i w związku z tym sformułowała zarzut stronniczości sędziego Łukasza Krzyckiego. Nie wskazywała jednak jakichkolwiek zarzutów związanych z powołaniem tego sędziego na stanowisko. Ponieważ wniosek nie zawierał żadnego odniesienia do kryteriów oceny niezawisłości i bezstronności w związku z trybem powołania sędziego na stanowisko ani do zachowania sędziego po powołaniu, a dotyczył jedynie zarzutów stronniczości, wywodzony ze sposobu procedowania, Sąd uznał, że wniosek ten nie spełnia wymagań formalnych z art. 5a § 1 P.u.s.a. Gdyby nawet podnoszone przez wnioskodawczynię zarzuty zakwalifikować jako dotyczące bezstronności i niezawisłości, to z całą pewnością nie przedstawiono żadnych dowodów na ich poparcie. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. odrzucił wniosek. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 5a § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 P.u.s.a.). W art. 5a § 5 P.u.s.a. określono wymogi wniosku, natomiast stosownie do art. 5a § 6 P.u.s.a. wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 5 podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po terminie albo z innych przyczyn niedopuszczalny. W kolejnych jednostkach redakcyjnych art. 5a P.u.s.a określono procedurę merytorycznego rozpoznania wniosku oraz postępowanie odwoławcze, wskazując zarówno sąd właściwy do jego rozpoznania, jak i skład rozpoznający wniosek oraz sposób jego wyłonienia. W przypadku rozpoznania wniosku przez wojewódzki sąd administracyjny, jego rozpoznanie następuje w składzie 3 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu (art. 5a § 10 P.u.s.a.). Stosownie zaś do art. 5a § 16 P.u.s.a. zdanie pierwsze od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku podmiotowi, który złożył wniosek i sędziemu, którego orzeczenie dotyczy, przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z przepisu tego wynika, że zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje jedynie w przypadku merytorycznego rozpoznania wniosku (oddalenia wniosku lub też jego uwzględnienia poprzez wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy) – por. postanowienie NSA z 20 września 2022 r. sygn. akt II GSK 1396/22 (orzeczenie przywołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dodatkowo należy zauważyć, że przepisy regulujące procedurę rozpoznawania wniosku, dodane art. 5 ustawy z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek wniosku odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów o zażaleniu (art. 5a § 18 P.u.s.a.). Skoro zatem ustawodawca w art. 5a P.u.s.a. nie uregulował procedury związanej z odrzuceniem wniosku, to mocą przywołanego art. 5a § 18 tej ustawy w omawianym zakresie należy odpowiednio stosować przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 194 § 1 P.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione enumeratywnie w punktach od 1 do 10 tego przepisu. W żadnym z tych punktów ustawa nie wskazuje na możliwość wnoszenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odrzucające wniosek strony złożony na podstawie art. 5a P.u.s.a. W zakresie wniosku o wyłączenie sędziego (asesora, referendarza) w przepisie art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. dano stronie postępowania prawo do wniesienia zażalenia, ale tylko na postanowienie, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. W art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. nie zastosowano zwrotu "w sprawie wniosków o wyłączenie sędziego lub sędziów". Ustawodawca wskazał wprost w treści przepisu art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. na możliwość zaskarżenia zażaleniem tylko postanowienia, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. Pozostałe przepisy tej ustawy – jak już zaznaczono – nie przewidują również możliwości zaskarżenia innych rozstrzygnięć w obrębie wyłączenia sędziów. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż wnoszenie zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sędziego nie jest dopuszczalne. Mając powyższe na uwadze, wobec faktu, że możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sędziów nie została przewidziana również w innych przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać należy, że na wydane na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu wniosku strony o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 5a § 1 P.u.s.a.) nie przysługuje zażalenie. Powyższy pogląd o niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności zostało wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 19 grudnia 2022 r. sygn. akt III FZ 573/22). Dodatkowo można wskazać, że ten sposób wykładni art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. potwierdza także utrwalone orzecznictwo odnoszące się do niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sądu, o którym mowa w art. 20 § 4 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 16 kwietnia 2022 r., sygn.. akt II OZ 234/21 i powołane w tym postanowieniu orzeczenia). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) orzekł, jak w sentencji.