III OZ 116/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2023 r. sygn. akt II SAB/Wa 470/22 o odrzuceniu wniosku R. P. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ewę Kwiecińską w sprawie ze skargi R. P. na bezczynność Posła na Sejm Rzeczpospolitej Polskiej J. K. w rozpoznaniu wniosku z dnia 23 listopada 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odrzucić zażalenie. Postanowieniem z 16 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SAB/Wa 470/22) odrzucił wniosek skarżącego R. P. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego WSA Ewę Kwiecińską. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy. Postanowieniem z 23 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę R. P. na bezczynność w rozpoznaniu wniosku z 23 listopada 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej. Pismem z 27 grudnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o zbadanie spełnienia przez sędzię WSA Ewę Kwiecińską wymogów niezawisłości i bezstronności. 13 stycznia 2023 r. sędzia WSA Ewa Kwiecińska złożyła oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności, o których mowa w art. 5a § 1 P.u.s.a., ze skarżącym nie łączą ją żadne stosunki, które wyłączałyby ją od rozpoznania niniejszej sprawy oraz nie zna okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności. Wskazując na regulacje zawarte w art. 5a § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 – zwanej dalej P.u.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie stanowi przeszkody dla rozpoznania przedmiotowego wniosku sama okoliczność złożenia wniosku po odrzuceniu skargi. Doręczenie postanowienia o odrzuceniu skargi stanowiło równocześnie zawiadomienie skarżącego o składzie podejmującym rozstrzygnięcie i przed otrzymaniem wskazanego postanowienia nie mógł on złożyć wniosku w trybie art. 5a P.u.s.a. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechania poinformowania go o składzie rozpoznającym sprawę. Nadto dopuszczalność wniosku jest uzasadniona tym, że jego rozstrzygnięcie może przyczynić się do ewentualnego zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi lub mieć wpływ na rozstrzygnięcie sądu kasacyjnego. Z tej też przyczyny nie zachodzi niedopuszczalność wniosku z innych przyczyn, o których mowa w art. 5a § 6 P.u.s.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji rozpoznawany wniosek podlegał natomiast odrzuceniu, gdyż nie spełniał wymagań z art. 5a § 6 P.u.s.a. Wymogiem formalnym wniosku jest przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie, przez co należy rozumieć okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego lub jego postępowania po powołaniu. Przywołanie tych okoliczności i przedstawienie dowodów jest obligatoryjne, bowiem stanowią one o odrębności podstawy wyłączenia sędziego z art. 5a P.u.s.a. Brakiem formalnym wniosku będzie więc nieprzywołanie okoliczności związanej z powołaniem sędziego na urząd i nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie. "Okoliczności towarzyszące powołaniu" nie mogą być przy tym przywoływane w sposób abstrakcyjny, ale muszą być przytoczone i zaadresowane do powoływania na urząd konkretnej osoby. Art. 5a § 1 P.u.s.a akcentuje konieczność personalizowania okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego i nie wystarcza samo zgłoszenie zastrzeżeń do procedury powoływania na urząd. Nadto przepis ten odwołuje się do postępowania jako osobistego zachowania sędziego po jego powołaniu, a nie zachowania innych osób niż sędzia, w tym osób uczestniczących w procedurze powołania na stanowisko sędziego. W ocenie Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanym wniosku nie podniesiono żadnych okoliczności towarzyszących powołaniu Sędziego prawie 19 lat temu ani dotyczących jej postępowania po powołaniu, które odnosiłyby się wprost do konkretnych okoliczności, a które miałyby świadczyć o braku spełnienia przez nią wymogów niezawisłości i bezstronności. W ocenie Sądu podniesione we wniosku zarzuty są ogólne w swojej treści, nie odnoszą się do konkretnych zachowań, zdarzeń dotyczących Sędzi oraz mają charakter warunkowy. Nie można zatem uznać, że przedmiotowy wniosek zawiera "przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie", jak tego wymaga art. 5a § 5 P.u.s.a. Tymczasem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przytoczenia okoliczności przemawiających za brakiem niezawisłości lub bezstronności, mających wpływ na wynik sprawy wraz z dowodami na ich poparcie. Nadto Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na poglądy wyrażone w orzecznictwie, że gdyby Sąd podjął próbę podważenia zasadności oceny dokonanej przez KRS w konkursie, oznaczałoby to, że posiada kompetencje do merytorycznej oceny uchwał KRS, w które ustawodawca go nie wyposażył. Nie wypełnia wymogów formalnych wniosku z art. 5a § 1 P.u.s.a. jedynie przywołanie w nim systemowych zastrzeżeń co do trybu powołania, czy składu osobowego Krajowej Rady Sądownictwa oraz samego udziału w procedurze powołania z udziałem KRS. Podobnie nie spełniają tych wymogów okoliczności dotyczące sfery orzeczniczej podlegające kontroli instancyjnej. Odnośnie wniosku o rozpatrzenie sprawy na rozprawie, Sąd wskazał, że zasady i przebieg postępowania w przedmiocie badania niezawisłości i bezstronności reguluje art. 5a P.u.s.a. Ze względu na braki formalne wniosku nie było potrzeby rozważania kwestii zasadności występowania z pytaniami prejudycjalnymi do Trybunału Sprawiedliwości UE. Wobec uznania, że wniosek nie spełnia wymogów formalnych z art. 5a § 5 pkt 2 P.u.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. orzekł, jak na wstępie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie art. 5a P.u.s.a. oraz wskazując na niedopuszczalny udział w jego wydaniu asesora zamiast sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 5a § 1 P.u.s.a. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 P.u.s.a.). W art. 5a § 5 P.u.s.a. określono wymogi wniosku, natomiast stosownie do art. 5a § 6 P.u.s.a. wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 5 podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po terminie albo z innych przyczyn niedopuszczalny. W kolejnych jednostkach redakcyjnych art. 5a P.u.s.a określono procedurę merytorycznego rozpoznania wniosku oraz postępowanie odwoławcze, wskazując zarówno sąd właściwy do jego rozpoznania, jak i skład rozpoznający wniosek oraz sposób jego wyłonienia. W przypadku rozpoznania wniosku przez wojewódzki sąd administracyjny, jego rozpoznanie następuje w składzie 3 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu (art. 5a § 10 P.u.s.a.). Stosownie zaś do art. 5a § 16 P.u.s.a. zdanie pierwsze od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku podmiotowi, który złożył wniosek i sędziemu, którego orzeczenie dotyczy, przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z przepisu tego wynika, że zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje jedynie w przypadku merytorycznego rozpoznania wniosku (oddalenia wniosku lub też jego uwzględnienia poprzez wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy) – por. postanowienie NSA z 20 września 2022 r. sygn. akt II GSK 1396/22 (orzeczenie przywołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dodatkowo należy zauważyć, że przepisy regulujące procedurę rozpoznawania wniosku, dodane art. 5 ustawy z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek wniosku odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów o zażaleniu (art. 5a § 18 P.u.s.a.). Skoro zatem ustawodawca w art. 5a P.u.s.a. nie uregulował procedury związanej z odrzuceniem wniosku, to mocą przywołanego art. 5a § 18 tej ustawy w omawianym zakresie należy odpowiednio stosować przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 194 § 1 P.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione enumeratywnie w punktach od 1 do 10 tego przepisu. W żadnym z tych punktów ustawa nie wskazuje na możliwość wnoszenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odrzucające wniosek strony złożony na podstawie art. 5a P.u.s.a. W zakresie wniosku o wyłączenie sędziego (asesora, referendarza) w przepisie art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. dano stronie postępowania prawo do wniesienia zażalenia, ale tylko na postanowienie, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. W art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. nie zastosowano zwrotu "w sprawie wniosków o wyłączenie sędziego lub sędziów". Ustawodawca wskazał wprost w treści przepisu art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. na możliwość zaskarżenia zażaleniem tylko postanowienia, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. Pozostałe przepisy tej ustawy – jak już zaznaczono – nie przewidują również możliwości zaskarżenia innych rozstrzygnięć w obrębie wyłączenia sędziów. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż wnoszenie zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sędziego nie jest dopuszczalne. Mając powyższe na uwadze, wobec faktu, że możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sędziów nie została przewidziana również w innych przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać należy, że na wydane na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu wniosku strony o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 5a § 1 P.u.s.a.) nie przysługuje zażalenie. Powyższy pogląd o niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności zostało wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 19 grudnia 2022 r. sygn. akt III FZ 573/22). Dodatkowo można wskazać, że ten sposób wykładni art. 194 § 1 pkt 6 P.p.s.a. potwierdza także utrwalone orzecznictwo odnoszące się do niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o wyłączenie sądu, o którym mowa w art. 20 § 4 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 16 kwietnia 2022 r., sygn.. akt II OZ 234/21 i powołane w tym postanowieniu orzeczenia). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) orzekł, jak w sentencji.