III OSK 1912/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 10 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. w C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 200/23 o odrzuceniu skargi A. sp. z o.o. w C. na zarządzenie pokontrolne Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 14 lutego 2023 r., nr DJ 9/2023 w przedmiocie obliczania wysokości należnej opłaty za marnowanie żywności postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. 3 Postanowieniem z 24 maja 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę A. sp. z o.o. w C. na zarządzenie pokontrolne Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z 14 lutego 2023 r. w przedmiocie obliczania wysokości należnej opłaty za marnowanie żywności. W ocenie sądu z akt administracyjnych sprawy wynika, że zaskarżone zarządzenie zostało skierowane, stosownie do wymogu ustawowego zawartego w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1070 ze zm.), do W. L. - prezesa zarządu A. sp. z o.o. z siedzibą w C.. Sąd ten powołał się na art. 50 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze. zm.; dalej "p.p.s.a."). Stwierdził, że skarżące A. sp. z o.o. z siedzibą w C. nie mogło skutecznie złożyć skargi we własnym imieniu i dlatego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. skargę odrzucił. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiodła skarżąca spółka, zaskarżając je w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto zrzekła się rozprawy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że spółka nie jest uprawniona do wniesienia skargi na zarządzenie pokontrolne, gdyż jest ono skierowane do W. L. (prezesa zarządu A. sp. z o.o.), jako kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej, a w konsekwencji poprzez nieuprawnione odrzucenie skargi spółki, podczas gdy zarządzenie pokontrolne nakłada określone obowiązki na spółkę i tym samym osoby działające w jej imieniu każdoczasowo, a nie członka zarządu w określonym momencie czasu. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 tej ustawy, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, to sąd, rozpoznając sprawę, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Z powyższego przepisu wynika, że legitymacja do złożenia skargi, z wyłączeniem wskazanych wyjątków, oparta jest na kryterium interesu prawnego, co oznacza, że ze skargą może wystąpić podmiot, który wykaże, że istnieje związek między chronionym przez przepisy materialne jego interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Istnienie tak rozumianego interesu prawnego jest warunkiem nie tylko wszczęcia postępowania, lecz również materialną przesłanką uwzględnienia skargi, a zatem interes prawny podmiotu, który wszczął postępowanie sądowoadministracyjne musi istnieć w dacie rozpoznawania sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 461/06, LEX nr 339469). Skargę do sądu administracyjnego może zatem wnieść wyłącznie podmiot, który dysponuje legitymacją skargową, tj. legitymacją do uruchomienia postępowania sądowoadministracyjnego. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że przez interes prawny, w przeciwieństwie do interesu faktycznego, rozumie się przyznany przepisami prawa materialnego zakres uprawnień podmiotu, kształtujący jego sytuację prawną. Przy czym, interes ten może mieć swoje źródło nie tylko w normach prawa materialnego, ale również prawa procesowego lub ustrojowego. Pojęcie interesu prawnego odnoszone jest do związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków podmiotu skarżącego, wynikających z norm prawa, a zaskarżonym aktem. Z naruszeniem zaś interesu prawnego mamy do czynienia wówczas, gdy zaskarżonym aktem zostanie, w sferze prawa administracyjnego, odebrane lub ograniczone jakieś prawo wynikające z przepisów prawa, bądź też zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub zmieniony dotychczas ciążący na nim obowiązek. Posiadanie interesu prawnego, którego pochodną jest legitymacja procesowa, może być rozumiane wyłącznie jako obiektywna, rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes ten musi być przy tym osobisty, własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny, a nie ewentualny, przy czym przyjmuje się, że jakkolwiek może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej innej gałęzi prawa, tym niemniej taką normę materialną zawsze należy przywołać rozstrzygając kwestię istnienia interesu prawnego (zob. m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1007/17). W niniejszej sprawie zarządzeniem pokontrolnym nr DJ 9/2023 z 14 lutego 2023 r. Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zarządził: "wysokość należnej opłaty za marnowanie żywności obliczać zgodnie z obowiązującymi przepisami (...)". Zarządzenie to skierował do Pana W. L. – Prezesa Zarządu "A." sp. z o.o. w C.. Przedmiotowe zarządzenie zostało wydane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. Zgodnie z tymi przepisami na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej. Kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń. Jak można wywnioskować z przepisów ww. ustawy, skierowanie zarządzenia pokontrolnego do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej ma na celu m.in. umożliwienie późniejszego ukarania kierownika w sytuacji, w której ten nie wywiąże się z nałożonych na niego obowiązków np. o poinformowaniu organu Inspekcji Ochrony Środowiska o zakresie wykonania zarządzeń pokontrolnych (por. art. 31a ustawy). Nie sposób bowiem prowadzić postępowania karnego przeciwko jednostce organizacyjnej jako takiej. Taka konstrukcja zarządzenia pokontrolnego nie powoduje jednak, że w istocie nie jest ono skierowane do spółki, bowiem dotyczy ono bez wątpienia jej działalności i to spółka będzie je realizować, nie zaś osobiście prezes zarządu. Należy podzielić stanowisko spółki, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych w podobnych sprawach legitymacja skargowa spółek nie budziła żadnych wątpliwości (por. wyrok NSA z 31 marca 2022 r., III OSK 935/21, CBOSA) Z powyższego wynika, że bez jakichkolwiek wątpliwości skarżąca spółka ma interes prawny w zaskarżeniu przedmiotowego zarządzenia kontrolnego do sądu administracyjnego. Odrzucenie skargi spółki przez sąd pierwszej instancji, z uwagi na brak interesu prawnego spółki w sprawie, jest nieprawidłowe i narusza art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 3