III FZ 10/24

Dnia 8 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K., K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 518/23 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. K., K. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 1 sierpnia 2023 r., nr 0401-IOD2.4104.36.2023 w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 8.11.2023 r. o sygn. I SA/Bd 518/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę, którą wnieśli A. K. i K. K. (dalej: skarżący), na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 1.08.2023 r., nr 0401-IOD2.4104.36.2023, wydaną w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy. 2.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucając skargę wyjaśnił, że pismem z 6.10.2023 r. - wydanym w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Bydgoszczy z 4.10.2023 r. - wezwano skarżących do usunięcia w terminie siedmiu dni, od dnia doręczenia wezwania, braków formalnych skargi przez złożenie opłaconego pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżących przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Sąd jednocześnie pouczył, że nieusunięcie wskazanych braków formalnych skargi w terminie spowoduje odrzucenie skargi. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących 12.10.2023 r., który uzupełnił braki formalne pismem opatrzonym datą 17.10.2023 r., nadanym w placówce pocztowej 20.10.2023 r. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucając skargę wskazał, że pełnomocnik reprezentujący skarżących wprawdzie uzupełnił braki skargi pismem z 17.10.2023 r., jednak pismo zostało nadane w placówce pocztowej 20.10.2023 r. (data stempla pocztowego na kopercie - k. 29 akt sądowych). Okoliczność nadania pisma w tym dniu potwierdzają informacje na internetowej stronie śledzenia przesyłek Poczty Polskiej. Powyższe braki formalne skargi zostały zatem uzupełnione po terminie wskazanym w wezwaniu z 6.10.2023 r., co zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz pouczeniem zawartym w wezwaniu, skutkuje odrzuceniem skargi. 3. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Zażalenie od opisanego powyżej postanowienia WSA w Bydgoszczy wnieśli skarżący. Na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. zarzucili postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż skarżący nie dopuścili się istotnego uchybienia skutkującego niemożliwością nadania skardze dalszego biegu. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie o uchylenie postanowienia przez WSA w Bydgoszczy w ramach tzw. autokontroli własnego orzeczenia, tj. na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a., bez przesyłania sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnieśli, że w ich ocenie nienadesłanie we wskazanym terminie odpisu pełnomocnictwa do reprezentowania skarżących przed sądem, w sytuacji gdy dokumenty te znajdują się w aktach całego postępowania administracyjnego nie jest brakiem istotnym. Zdaniem skarżących brakiem nieistotnym jest również brak umieszczenia wartości przedmiotu sporu bezpośrednio pod sygnaturą postępowania gdyż wartość ta widnieje wytłuszczona na pierwszej stronie złożonej skargi jako kwota nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych w wysokości 94.726 zł. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie WSA w Bydgoszczy odpowiada prawu. Należy przede wszystkim wskazać, że skarżący w żaden sposób nie kwestionują faktu otrzymania wezwania czy jego jednoznaczności, nie podważają też tego, że nie uzupełnili braków skargi we wskazaniu w tym wezwaniu terminie ustawowym. Argumentacja zażalenia ogranicza się do zaprezentowania poglądu, że WSA w Bydgoszczy błędnie uznał, iż niezasadne jest wzywanie skarżących do usunięcia braków formalnych skargi skoro braki te są nieistotne. Według skarżących nieuzupełnienie braków formalnych skargi, do których byli wzywani, nie wywołuje skutków z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – mimo zawarcia rygoru zastosowania tego przepisu w wezwaniu – bowiem WSA w Bydgoszczy dysponował pełnomocnictwem do reprezentowania skarżących, które znajdowało się w aktach administracyjnych spraw oraz że nie było konieczności wzywania skarżących o podatnie wartości przedmiotu zaskarżenia bowiem ta była wskazana w treści skargi. Naczelny Sąd Administracyjny tego stanowiska nie podziela. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Natomiast art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wskazuje, że zastosowanie rygoru, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., to jest odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., winno nastąpić po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego dla usunięcia braku formalnego. Przesłanka zastosowania tego przepisu została w okolicznościach sprawy spełniona – zawierające wszystkie niezbędne elementy wezwanie zostało prawidłowo doręczone, a braki formalne skargi nie zostały w terminie ustawowym uzupełnione. Przesądza to o zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Sformułowanie przepisu wskazuje, że sąd nie ma uprawnienia do odstąpienia od jego zastosowania, w sytuacji gdy warunki w tym przepisie wymienione zostaną spełnione. Skoro art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek odrzucenia skargi ("Sąd odrzuca skargę") w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, to wojewódzki sąd administracyjny nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi, jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę radcy prawnego czy też niewskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, może stać się innego rodzaju brakiem formalnym, który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu (zob. np. postanowienie NSA z 13.03.2012 r., I FSK 628/11; 11.02.2014 r., II GSK 138/14; 12.06.2014 r., I FSK 426/14; 11.06.2015 r., I FSK 637/15). Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w sytuacji gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone, obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając mu w tym zakresie żadnego wyboru, w związku z czym stanowisko skarżących, że Sąd pierwszej instancji powinien był zignorować obowiązek odrzucenia skargi, mimo spełnienia przesłanek z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. 4.2. Odnosząc się do zarzutu skarżących, że WSA w Bydgoszczy dysponował pełnomocnictwem do reprezentowania skarżących, które znajdowało się w aktach administracyjnych sprawy i wobec powyższego nie było konieczności wzywania ich do uzupełnienia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest to zarzut bezzasadny. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników, zaś w myśl art. 35 § 1 p.p.s.a. pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przed nowelizacją art. 46 § 3 p.p.s.a. wyrażany był pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik może skutecznie powołać się na pełnomocnictwo złożone wcześniej w aktach administracyjnych nadesłanych wraz ze skargą na akt (działanie, bezczynność) organu, o ile treść tego pełnomocnictwa nie budzi wątpliwości co do jego zakresu i w sposób wyraźny obejmuje występowanie przed sądami administracyjnymi. Nie był to jednak pogląd jednolity, albowiem równie często wskazywano, że użyte w art. 37 § 1 i art. 46 § 3 p.p.s.a. (w poprzednim brzmieniu) pojęcie "sprawa" dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego, zainicjowanego konkretną skargą. Tym samym, dokonując pierwszej czynności w danej sprawie (rozumianej formalnie jako dane postępowanie sądowoadministracyjne), należy każdorazowo przedłożyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis. Obecne brzmienie art. 46 § 3 p.p.s.a. zostało wprowadzone przez art. 1 pkt 12 ustawy z 9.04.2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658). Przed wspomnianą nowelizacją przepis ten stanowił, że do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa - nie zawierał zatem sprecyzowania "przed sądem", co było źródłem niejasności przy stosowaniu tego przepisu i wywołało opisane wyżej rozbieżności w orzecznictwie. Od 15.08.2015 r. przepis ten nie powinien nasuwać żadnych wątpliwości, że złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia z obowiązku złożenia go w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Należy odróżnić sprawę administracyjną, czyli prowadzoną i załatwianą przez organy administracji publicznej, od sprawy sądowoadministracyjnej, w której sąd administracyjny nie przejmuje do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej, lecz jedynie dokonuje kontroli legalności postępowania organu administracji publicznej. Skarga była zatem obarczona brakiem formalnym, ponieważ sporządzona została przez radcę prawnego i nie zostało do niej dołączone pełnomocnictwo do reprezentowania mocodawców ani jego wierzytelny odpis i w związku z tym pełnomocnik został prawidłowo wezwany do usunięcia tego braku formalnego. 4.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji postąpił również właściwie, wzywając skarżących do podania wartości przedmiotu zaskarżenia, skoro takiej nie podali. Zgodnie z art. 215 § 1 p.p.s.a., w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Niedochowanie zaś tego wymogu stanowi brak formalny pisma, który podlega usunięciu w trybie art. 49 p.p.s.a.. W myśl tego przepisu, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak jest w przypadku, gdy pismem tym jest skarga, gdyż niewykonanie w terminie wezwania do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia obliguje zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny do jej odrzucenia. W rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych, a więc przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. Należy zatem od tej skargi pobrać wpis stosunkowy. Z tego względu prawidłowo wezwano skarżących do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. 4.4. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Sędzia NSA Stanisław Bogucki