I FSK 637/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2534/14 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do maja oraz od lipca do listopada 2012 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2534/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę S. M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 maja 2014 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do maja oraz od lipca do listopada 2012 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że pełnomocnik skarżącego został w piśmie z dnia 20 sierpnia 2014 r. wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi przez złożenie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. W wezwaniu pouczono, że nieuzupełnienie wskazanego braku w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Wezwanie zostało pełnomocnikowi doręczone 21 sierpnia 2014 r., termin do uzupełnienia braku formalnego skargi upływał zatem w dniu 28 sierpnia 2014 r. Oryginał pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi został nadesłany przy piśmie z dnia 28 sierpnia 2014 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 29 sierpnia 2014 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że uzupełnienie braku formalnego skargi nastąpiło z jednodniowym opóźnieniem, w związku z czym zaszły przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem nadania skardze dalszego biegu, zaliczenie zwróconej kwoty 500 zł, uiszczonej tytułem wpisu sądowego, na poczet wpisu sądowego od skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 49 § 1 p.p.s.a., przez niewezwanie skarżącego do osobistego podpisania skargi, podczas gdy w sytuacji uznania, że pełnomocnik nie był umocowany do działania w imieniu skarżącego i brak formalny nie został uzupełniony w terminie, co skutkowało niemożnością nadania skardze dalszego biegu, sąd powinien był wezwać skarżącego do usunięcia braku przez podpisanie skargi, które to naruszenie stanowi nieważność postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Nadto, z ostrożności procesowej zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 58 ust. 3 p.p.s.a., przez odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia jej braku formalnego w postaci niezłożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym w sytuacji, gdy do skargi załączono odpis pełnomocnictwa ogólnego, udzielonego w dniu 3 marca 2014 r., uprawniającego do skutecznego reprezentowania skarżącego przed wszelkimi podmiotami, w tym również przed sądami administracyjnymi, co powoduje, że skarga nie była obarczona brakiem formalnym w tym zakresie, nie zachodziły zatem podstawy do jej odrzucenia, - art. 37 § 1 w zw. z art. 36 pkt 1 p.p.s.a., przez błędne uznanie, że załączone do skargi pełnomocnictwo z dnia 3 marca 2014 r. nie dawało pełnomocnikowi uprawnienia do występowania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym w sytuacji, gdy z treści tego pełnomocnictwa wynika w sposób jednoznaczny, że pełnomocnictwo obejmuje działanie przed wszelkimi "innymi podmiotami", niewymienionymi szczegółowo w jego treści, co dawało pełnomocnikowi uprawnienie do sporządzenia i wniesienia skargi w imieniu skarżącego, - art. 36 pkt 1 w zw. z art. 40 p.p.s.a. w zw. z art. 60 oraz art. 65 § 2 k.c., przez błędne uznanie, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego nie obejmowało działania przed sądami administracyjnymi, podczas gdy udzielenie przez skarżącego pełnomocnictwa do działania przed "innymi podmiotami" jednoznacznie wskazuje, że jego wolą było udzielenie pełnomocnictwa do działania m.in. przed sądami administracyjnymi, jako innymi podmiotami, niewymienionymi wprost w treści pełnomocnictwa. Organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zauważyć, że w rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie jest kwestionowane, że wezwanie było precyzyjnie sformułowane (tj. wiadomo było, jakiego rodzaju brak formalny wymagał według sądu uzupełnienia i w jakim trybie oraz terminie) oraz prawidłowo – i w dacie wskazanej w zaskarżonym postanowieniu – doręczone, jak również to, że pełnomocnik skarżącego żądanego przez sąd pełnomocnictwa nie przedłożył w zakreślonym terminie. W skardze kasacyjnej poruszone zostały natomiast dwie inne kwestie, a mianowicie skarżący uważa, że: - sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że wystąpił brak formalny skargi wymagający uzupełnienia (załączone do skargi pełnomocnictwo uprawniało pełnomocnika do reprezentowania skarżącego przed sądami administracyjnymi), a w konsekwencji nie powinien być uruchamiany tryb z art. 49 § 1 p.p.s.a., - nieuzupełnienie braku formalnego w postaci braku odpowiedniego pełnomocnictwa w aktach sprawy nie uprawniało sądu pierwszej instancji do odrzucenia skargi, gdyż w takiej sytuacji należało wezwać skarżącego bezpośrednio do podpisania skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żaden z powyższych poglądów skarżącego nie zasługuje na podzielenie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do tego, czy w okolicznościach sprawy w ogóle wystąpiły podstawy do zastosowania art. 49 § 1 p.p.s.a., gdyż uznanie słuszności stanowiska skarżącego w tym względzie oznaczałoby, że nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia braku formalnego w zakresie dokumentu pełnomocnictwa, a w konsekwencji nie byłoby potrzeby odnoszenia się do kwestii, czy skarżący powinien był być wezwany do podpisania skargi (gdyż w takiej sytuacji należałoby uznać, że była ona podpisana przez prawidłowo umocowanego pełnomocnika). W ocenie skarżącego załączony do skargi dokument pełnomocnictwa z dnia 3 marca 2014 r. (k. 10) upoważniał pełnomocnika do występowania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi, a przeciwne stanowisko sądu pierwszej instancji nie jest usprawiedliwione. W związku z tym należy zauważyć, że zgodnie ze wskazanym dokumentem skarżący upoważnił adwokata B. B. do reprezentowania go "w postępowaniach przed prokuraturą, sądami powszechnymi, arbitrażowymi, organami administracji rządowej i samorządowej, oraz innymi podmiotami." Zdaniem skarżącego takim "innym podmiotem" jest też sąd administracyjny, a zatem wezwanie z 20 sierpnia 2014 r. było bezzasadne. Stanowiska tego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób sformułowania pełnomocnictwa wskazuje na to, że intencją skarżącego było enumeratywne wymienienie wprost wszystkich – szeroko rozumianych – organów władzy publicznej, przed którymi mógł w jego imieniu występować pełnomocnik, a dodanie "innych podmiotów" miało na celu wskazanie, że pełnomocnictwo obejmuje również działanie przed "podmiotami prawa", pod którymi należy rozumieć osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (jeżeli posiadają zdolność prawną). Podmiotowość prawna to, ogólnie rzecz ujmując, przyznana przepisami możliwość bycia stroną w stosunkach prawnych. To, że sąd administracyjny w niniejszym postępowaniu występuje jako organ władzy sądowniczej, a nie osoba prawna będąca stroną stosunku prawnego ze skarżącym, nie ulega wątpliwości. Skoro zatem sądy administracyjne nie zostały wymienione wśród organów władzy publicznej, przed którymi pełnomocnik może reprezentować skarżącego, a uprawniony jest wniosek, że nie mieszczą się one w odrębnym od organów władzy określeniu "inne podmioty", trudno w takiej sytuacji uznać, iż bezpodstawne było wezwanie o uzupełnienie braku formalnego przez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. W związku z tym nie doszło do naruszenia art. 36 pkt 1 i art. 40 p.p.s.a. oraz wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów Kodeksu cywilnego, gdyż treść pełnomocnictwa z 3 marca 2014 r. została oceniona prawidłowo jako nieobejmująca swym zakresem umocowania do działania przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji należy stwierdzić, że w sposób nienaruszający art. 37 § 1 p.p.s.a. sąd uznał, iż pełnomocnik nie dołączył do akt sprawy pełnomocnictwa lub jego wierzytelnego odpisu. Istniały zatem podstawy do uruchomienia w tym zakresie trybu z art. 49 § 1 p.p.s.a., gdyż skarga zawierała istotny brak wymagający uzupełnienia. Jak już wskazano wyżej, to, że brak ten nie został uzupełniony w siedmiodniowym terminie przewidzianym w art. 49 § 1 p.p.s.a., nie jest w rozpatrywanej skardze kasacyjnej kwestionowane. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Sformułowanie przepisu wskazuje, że sąd nie ma uprawnienia do odstąpienia od jego zastosowania w sytuacji, gdy zostaną spełnione warunki w tym przepisie wymienione. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że skoro art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek odrzucenia skargi ("Sąd odrzuca skargę") w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, to sąd nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę doradcy podatkowego, adwokata bądź radcy prawnego) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu (postanowienie NSA z dnia 25 października 2010 r., I FSK 916/10, akceptowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013 r., s. 348, nb 6; por. też np. postanowienia NSA z dnia: 13 marca 2012 r., I FSK 628/11; 11 lutego 2014 r., II GSK 138/14; 12 czerwca 2014 r., I FSK 426/14; 14 października 2014 r., II GSK 2009/14; 17 listopada 2014 r., I FSK 1509/14; 17 listopada 2014 r., I FSK 1505/14; 22 kwietnia 2015 r., II OSK 825/15). Nieuzupełnienie braku formalnego skargi w sytuacji, gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone, obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając mu w tym zakresie żadnego wyboru, w związku z czym stanowisko skarżącego, że sąd pierwszej instancji powinien był zignorować obowiązek odrzucenia skargi, mimo spełnienia przesłanek z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. W konsekwencji nie można się zgodzić z tym, że doszło do naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. z uwagi na niewezwanie skarżącego do osobistego podpisania skargi. Odnosząc się do powiązanego z powyższą kwestią zarzutu spełnienia przesłanki nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. należy zauważyć, że każdy przypadek odrzucenia skargi w istocie uniemożliwia stronie obronę praw (powoduje, że sąd administracyjny nie rozpoznaje merytorycznie złożonej skargi), co nie oznacza jednak, że odrzucając skargę – którą to kompetencję i obowiązek sądu ustawodawca przewidział wyraźnie w szeregu przypadków, wymienionych w art. 58 § 1 p.p.s.a. – sąd administracyjny za każdym razem naruszy art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Stwierdzić również można, że dwukrotne wzywanie do uzupełnienia braków formalnych skargi: najpierw pełnomocnika do złożenia stosownego pełnomocnictwa do działania w imieniu strony, a następnie strony do osobistego podpisania skargi, prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości z różnych przyczyn nie korzystają. Z argumentacji autora skargi kasacyjnej wynika, że w sprawie powinno dojść do "stopniowania" braków formalnych skargi – w przypadku nieuzupełnienia jednego z nich (w zakresie pełnomocnictwa) przez profesjonalnego pełnomocnika strona powinna dostać swoistą "drugą szansę", mogąc uzupełnić brak formalny skargi, tym razem w postaci samodzielnego podpisu. Rozwiązanie takie prowadziłoby, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do naruszenia art. 32 Konstytucji RP, a więc zasady równości wobec prawa – nie ulega bowiem wątpliwości, iż w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. bez ponownego wezwania. Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów, którym to przywilejem byłoby nieodrzucenie skargi mimo zajścia ustawowych przesłanek i wzywanie strony do uzupełnienia braków, mimo że zdecydowała się ona na działanie za pomocą pełnomocnika. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez niego wiedzę i doświadczenie zawodowe, nie zaś dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki w porównaniu z obowiązkami wobec stron, które takiego pełnomocnika nie ustanowiły. Wyrażając takie, ugruntowane już w orzecznictwie stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela odosobnionego poglądu zawartego w postanowieniu NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., II OSK 2634/11, na który powołał się pełnomocnik skarżącego. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że skoro w okolicznościach sprawy istotny brak formalny skargi nie został w terminie z art. 49 § 1 p.p.s.a. uzupełniony, sąd pierwszej instancji był nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a., a działanie takie nie stanowiło naruszenia żadnego z tych przepisów, jak również art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Z tych to względów skarga kasacyjna, jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a.