I FZ 66/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 523/22 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 20 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie określenie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do listopada 2019 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 523/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu wniosku W. B. (dalej skarżący), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej do tego Sądu decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z 20 października 2022 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do listopada 2019 r. 2. Skarżący w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu powołując się na wygenerowany w 2021 r. przychód i dochód, średniomiesięczne przychody wnioskodawcy za okres od stycznia do października 2022 r., ciążące zobowiązania wynikające z wyroków sądów i toczących się postępowań sądowych, koszty prowadzenia działalności, koszty utrzymania siebie, małoletniego syna i córki oraz koszty leczenia, wskazał, że brak wstrzymania wykonania decyzji spowoduje wyrządzenie skarżącemu znacznej szkody i trudne do odwrócenia skutki. 3. Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022r., poz. 329 ze zm. dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) podkreślił, że skarżący nie wykazał we wniosku przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wprawdzie powołał się na okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, tj. stan zdrowia, trudna sytuacja finansowa i życiowa, koszty utrzymania siebie i małoletnich dzieci, jednak poza tym nie przedstawił stosownej dokumentacji, poza wyciągiem z rachunku bankowego, która uprawdopodobniłyby, że wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. 4. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia, przez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania i załączenie do akt sprawy dokumentów wymienionych w załącznikach zażalenia. 4.1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 4.1.1. art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez wadliwą wykładnię i błędne uznanie, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie uprawdopodobnił, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji spowodował wyrządzenie znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy wniosek w tym zakresie był należycie i szczegółowo umotywowany przez wskazanie przychodów i dochodów oraz zobowiązań znajdujących podstawę w wyrokach sądowych, bieżących kosztów prowadzonej działalności, kosztów wynagrodzeń pracowników oraz związanych z tym obciążeń publicznoprawnych w postaci składek z tytułu ubezpieczeń społecznych i należnych podatków, a także kosztów utrzymania siebie i małoletniego syna, w szczególności środków wydatkowanych na stałą opiekę medyczną; 4.1.2. art. 49 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez brak wezwania przez Sąd pierwszej instancji skarżącego do uzupełnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a następnie wydanie niekorzystnej decyzji merytorycznej, w sytuacji gdy – jak wynika z uzasadnienia – Sąd ustalił braki we wniosku, co powinno skutkować zastosowaniem instytucji wezwania do uzupełnienia lub poprawienia braków, czego skutkiem było pozbawienie skarżącego możliwości domagania się należnej ochrony tymczasowej i uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia; 4.1.3. art. 134 § 1 w związku z art. 166 i art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez zaniechanie rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o wstrzymanie zaskarżonej decyzji w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy; 4.1.4. art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu, przez Sąd pierwszej instancji dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 5.2. Na wstępie należy podkreślić, że wstrzymanie przez sąd administracyjny wykonania zaskarżonej do tego sądu ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, będące formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wykonalności takiego aktu lub czynności, wyrażonej w art. 61 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. 5.3. Skarżący we wniosku przytoczył ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, wskazując na okoliczności, które – jego zdaniem – potwierdzają zaistnienie tychże przesłanek w niniejszej sprawie (trudna sytuacja finansowa, istniejące zobowiązania pieniężne, koszty utrzymania i leczenia) jednakże nie przedstawił stosownej dokumentacji na podstawie której Sąd byłby w stanie ocenić jego sytuację finansową i majątkową i orzec o możliwości przyznania ochrony tymczasowej. Jedyną dokumentacją, którą do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przedstawił była lista transakcji wygenerowana 22 listopada 2022r., przy czym co istotne, lista ta dotyczyła transakcji za okres od 5 marca 2018 r. do 25 kwietnia 2018 r. jak i transakcji na wybranych rachunkach bankowych za okres od 12 stycznia 2018 r. do 17 grudnia 2018 r. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie przedłożył materiału dowodowego, na podstawie którego mógłby ocenić aktualną sytuację finansową i orzec o przyznaniu ochrony tymczasowej. W świetle powyższego nie naruszała art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyjęta przez Sąd pierwszej instancji ocena, że skarżący w złożonym wniosku nie uprawdopodobnił należycie istnienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. 5.4. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że nie miał obowiązku z urzędu ustalać, czy egzekucja kwoty wynikającej z decyzji spowoduje utratę płynności finansowej, czy doprowadzi do innych negatywnych skutków dla skarżącego. Aby możliwym było podjęcie rozstrzygnięcia, którego domagał się skarżący, powinien był uprawdopodobnić okoliczności mieszczące się w granicach danych przesłanek i przedstawić na tą okoliczność stosowną dokumentację obrazującą jego sytuację finansową i materialną, czego skarżący nie uczynił. 5.5. Na powyższą ocenę nie ma wpływu przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia dodatkowa argumentacja popierająca wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jak i dołączona do niego dokumentacja. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie bierze pod uwagę okoliczności przedstawione we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i na ich tle ocenia czy sąd pierwszej instancji oddalając wniosek nie naruszył art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nowa argumentacja i związana z nią zmiana okoliczności faktycznych może być bowiem podstawą do zastosowania przez wojewódzki sąd administracyjny art. 61 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zmiany postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności. Warunkiem takiej zmiany jest stwierdzenie zmiany okoliczności uzasadniających uprzednie rozstrzygnięcie, zaistnienie którejś z przesłanek uzasadniających wstrzymanie lub też jej odpadnięcie. Podstawą do zmiany nie jest natomiast kwestionowanie stanowiska zajętego przez sąd. 5.6. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 49 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazać należy, że w świetle tego przepisu wzywa się o uzupełnienie lub poprawienie pisma, w sytuacji, gdy nie można mu nadać biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Dotyczy on więc braków formalnych pisma (np. brak podpisu, brak dokumentu pełnomocnictwa, brak odpisu), a nie jego merytorycznej zawartości. Przepisy dotyczące instytucji wstrzymania wykonania decyzji nie dając podstaw do wezwania o uzupełnienie motywów wniosku jak i dokumentacji na ich poparcie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, zgodnie z którym, jeżeli we wniosku o wstrzymanie wykonania takiego aktu lub czynności strona nie wykaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to co do zasady nie można tego uznać za brak formalny wniosku (art. 49 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), lecz za brak przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd, uzasadniający oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Brak we wniosku danych warunkujących wyprowadzenie oceny w tym również brak dokumentacji źródłowej pozwalającej w sposób należyty zweryfikować argumentację tego wniosku, że zachodzą przesłanki zastosowania ochrony tymczasowej, nie jest brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie pismu dalszego biegu (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r.; komentarz do art. 61, teza 11, por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2005 r., II OZ 1065/05, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). 5.7. Nie dawały podstaw do uwzględnienia zażalenia także pozostałe podniesione w pkt 4.1.3. oraz 4.1.2. zażalenia zarzuty naruszenia art. 134 § 1 w związku z art. 166 i art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 134 § 1 powołanej wyżej ustawy określa granice orzekania przez sąd administracyjny, nakazując "rozstrzyganie w granicach danej sprawy", przy czym sąd ten nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przepis ten zasadniczo odnosi się do wyroków sądów, przy czym ma odpowiednie zastosowanie do postanowień (art. 166 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Do wydawania postanowień nie stosuje się przepisów o wyrokach wtedy, gdy pewne kwestie dotyczące postanowień zostały uregulowane odrębnie. Takim przykładem jest art. 165 powołanej wyżej ustawy, który dopuszcza możliwość zmiany i uchylenia postanowień niekończących postępowania w sprawie. 5.8. Oceniając zarzuty podniesione w pkt 4.1.3. oraz 4.1.2. zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając złożony przez skarżącego wniosek o wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, nie wyszedł poza "granice sprawy", a zatem zarzut naruszenia art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi był chybiony. Chybiony był także zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawierało bowiem wszelkie elementy przewidziane przez ten przepis. To zaś, że skarżący nie zgadzał się z przyjętą przez Sąd pierwszej instancji ocenę złożonego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie dawało podstaw do uwzględnienia zażalenia. 5.7. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił zażalenie, jako nieuzasadnione. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji