II GZ 6/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Prezesa Sądu [...] w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 1173/21 w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. N. na zarządzenie Prezesa Sądu [...] w S. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie przerwy w czynnościach służbowych sędziego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dalej: ("WSA", "sąd pierwszej instancji") postanowieniem z 4 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 1173/21, odrzucił wniosek Prezesa Sądu [...] w [...] (dalej: "Prezes Sądu", "organ") z [...] czerwca 2023 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 15 grudnia 2022 r., w sprawie ze skargi A. N. (dalej: "skarżąca") na zarządzenie Prezesa Sądu [...] w [...] z [...] października 2021 r. nr [...], w przedmiocie przerwy w czynnościach służbowych sędziego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z 15 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1173/21, rozpoznał skargę skarżącej na zarządzenie Prezesa Sądu [...] w [...] z [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych, orzekając o uchyleniu zaskarżonego zarządzenia oraz o uznaniu uprawnienia skarżącej do wykonywania czynności służbowych. W wykonaniu zarządzenia z 5 stycznia 2023 r. odpis wyroku wraz ze sporządzonym z urzędu uzasadnieniem został przesłany stronom i uczestnikowi postępowania, przy czym pełnomocnikowi organu, przesyłka została doręczona w dniu 25 stycznia 2023 r. Zatem termin do wniesienia przez organ skargi kasacyjnej upływał z dniem 24 lutego 2023 r. Skarga kasacyjna sporządzona przez pełnomocnika organu wpłynęła do Sądu pierwszej instancji za pośrednictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego po terminie, tj. w dniu 7 marca 2023 r. Pismem z [...] marca 2023 r. pełnomocnik organu złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 15 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie dokonała czynności w terminie ze względu na pogorszenie stanu zdrowia i w związku z tym wysyłkę skargi kasacyjnej powierzyła swojej matce. Postanowieniem z 21 kwietnia 2023 r. Sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II GZ 228/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z 21 kwietnia 2023 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia przez organ skargi kasacyjnej. Pismem z [...] czerwca 2023 r. Prezes Sądu [...] w [...] ponownie złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 15 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w dniu 22 czerwca 2023 r. otrzymał bezpośrednio z Naczelnego Sądu Administracyjnego drogą elektroniczną na skrytkę ESP odpis odpowiedzi na zażalenie z 7 czerwca 2023 r. wraz z pismem przewodnim w sprawie o sygn. akt II GZ 228/23. Z racji tego, że korespondencja ta została doręczona bezpośrednio Prezesowi Sądu [...] w [...] a nie jego pełnomocnikowi (który nie korzysta z formy doręczeń elektronicznych), to powziął on samodzielnie informację o niewniesieniu w terminie skargi kasacyjnej od wyroku z 15 grudnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 1173/21, co - jak wskazał - uprawnia go do złożenia samodzielnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie 7 dni, licząc od dnia 22 czerwca 2023 r. Jak argumentował, wcześniejsza korespondencja z Sądu nie była doręczana bezpośrednio Prezesowi Sądu [...] w [...]. Jednocześnie organ podkreślił, że niewniesienie w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu, tj. nagłych dolegliwości zdrowotnych ustanowionego w sprawie pełnomocnika, szczegółowo opisanych we wniosku o przywrócenie terminu złożonym bezpośrednio przez pełnomocnika organu w dniu [...] marca 2023 r. Dalej wskazał, że nie miał wpływu na dolegliwości zdrowotne pełnomocnika, w tym na jego działania, które uniemożliwiły wniesienie skargi kasacyjnej w ustawowym terminie. Podkreślono, że niedotrzymanie terminu we wniesieniu skargi kasacyjnej przez pełnomocnika było przyczyną niezależną od Prezesa Sądu [...] w [...]. Postanowieniem z 4 grudnia 2023 r. Sąd odrzucił wniosek organu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu zgodnie z art. 87 p.p.s.a. wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Stosownie jednak do treści art. 88 zd. 1 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczył, że zanim sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść art. 88 p.p.s.a. Oznacza to, że w przypadku wpłynięcia do sądu pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu w pierwszej kolejności badaniu podlega terminowość złożonego wniosku, a więc czy został złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu, który jest liczony od daty ustania przyczyny jego uchybienia (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Podkreśla się przy tym zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że termin ten jest liczony od chwili ustania przyczyny uchybienia terminu a nie od daty, w której strona postępowania sądowoadministracyjnego dowiedziała się o uchybieniu terminu. Jeżeli zatem strona jest zastępowana przez pełnomocnika procesowego, termin siedmiodniowy liczy się od daty, gdy to pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminowi i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej (zob. R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 8, C.H.Beck, Warszawa 2023, s. 640, a także przywołane tam orzecznictwo). Sąd podkreślił również, że z akt niniejszej sprawy wynika, że pełnomocnik Prezesa Sądu [...] w [...] dowiedziała się o uchybieniu terminowi na złożenie skargi kasacyjnej w dniu 8 marca 2023 r., co wynika z wyjaśnień pełnomocnika złożonych we wniosku o przywrócenie terminu z [...] lutego 2023 r. W ocenie WSA, w zaistniałym stanie sprawy i w świetle przedstawionych powyżej wyjaśnień należało zatem stwierdzić, że ponowiony pismem z 27 czerwca 2023 r. wniosek Prezesa Sądu [...] w [...] o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 1173/21, okazał się spóźniony, co w konsekwencji rzutuje na niedopuszczalność jego merytorycznego rozpoznania - sąd bowiem, odrzucając jako spóźniony wniosek o przywrócenie terminu, nie ocenia przesłanek uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 789/11). Organ wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu z 4 grudnia 2023 r., zaskarżając to orzeczenie w całości oraz domagając się jego zmiany w całości i przywrócenie Prezesowi Sądu [...] w [...] terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 88 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie, iż wniosek Prezesa Sądu z 27 czerwca 2023 r. o przywrócenie terminu jest spóźniony i w konsekwencji podlega odrzuceniu, podczas gdy Prezes Sądu [...] w [...] samodzielny wniosek o przywrócenie terminu złożył w ciągu 7 dni od dnia powzięcia przez Prezesa Sądu [...] w dniu 22 czerwca 2023 roku samodzielnej informacji o niewniesieniu skargi kasacyjnej w terminie od wyroku z dnia 15 grudnia 2022 roku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie pod sygn. akt II SAB/Gd 1173/21, gdyż dzień 22 czerwca 2023 roku jest także datą ustania przyczyny niezłożenia przez Prezesa Sądu [...] w [...] samodzielnego wniosku o przywrócenie terminu, a zatem wniosek podlegał rozpoznaniu merytorycznemu wbrew ustaleniom Sądu, 2. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1-4 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności do przywrócenia terminu, co nastąpiło poprzez przyjęcie, iż samodzielny wniosek Prezesa Sądu [...] w [...] z 27 czerwca 2023 roku o przywrócenie terminu jest spóźniony, gdyż nie został złożony z zachowaniem 7-dniowego terminu, który jest liczony od daty ustania przyczyny jego uchybienia, gdzie Sąd przyjął, że termin ten powinien być liczony od daty, gdy to pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminowi i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, co zdaniem Sądu miało miejsce w dniu 8 marca 2023 r., podczas gdy data ustania przyczyny uchybienia terminowi przez pełnomocnika jest niezależna i odrębna od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi przez Prezesa Sądu [...] w [...] i te momenty nie mogą być ze sobą utożsamiane, 3. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez wydanie zaskarżonego postanowienia, które w istocie powoduje ograniczenie rozpoznania merytorycznego sprawy przez Sąd II Instancji, mimo że Sąd I instancji popełnił liczne uchybienia skutkujące pozostawieniem w obrocie prawnym wadliwego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 15 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1173/21 w sprawie ze skargi A. N. na zarządzenie Prezesa Sądu [...] w [...] z [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania jest wyłącznie kwestia zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 1-4 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, w którym trzeba również uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy strony w jego uchybieniu. Wraz z ww. pismem należy dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie. Z kolei art. 88 p.p.s.a. stanowi, że spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności należy ocenić spełnienie formalnych przesłanek dopuszczalności takiego wniosku, które zostały określone w wymienionych wyżej przepisach, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. W niniejszej sprawie pełnomocnik dowiedziała się o uchybieniu terminowi na złożenie skargi kasacyjnej w dniu 8 marca 2023 r. Słusznie od tej daty Sąd pierwszej instancji liczył 7 dniowy termin na wniesienie wniosku o przywrócenie terminu. Zasadnie też ocenił, że termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu upłynął organowi 15 marca 2023 r. Tymczasem ponowny wniosek organu o przywrócenie terminu do dokonania ww. czynności procesowej został wniesiony w dniu 28 czerwca 2023 r. Wobec tego, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek organu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony z przekroczeniem terminu 7 dni, którego bieg liczony był od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Należy też zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności jest liczony od chwili ustania przyczyny uchybienia terminu a nie od daty, w której to strona postępowania sądowoadministracyjnego dowiedziała się o uchybieniu terminu. Skoro zatem Prezes Sądu [...] w [...] w niniejszym postępowaniu jest zastępowany przez pełnomocnika procesowego, termin siedmiodniowy należy liczyć od daty ustania przyczyny uchybienia terminu przez pełnomocnika, kiedy to mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej. Brak jest podstaw do przyjęcia koncepcji prezentowanej w zażaleniu, która sprowadza się do tego, że w przypadku strony reprezentowanej przez pełnomocnika, zarówno pełnomocnik jak i strona mają "swoje" terminy do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Czynności pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym (ale też i w innych procedurach sądowych) zawsze dokonywane są w imieniu (ze skutkiem) i na rzecz strony. Zatem - w przypadku gdy ustała przyczyna uchybienia terminu po stronie pełnomocnika - od tej daty należy liczyć omawiany termin. Za bezzasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez ograniczenie rozpoznania merytorycznego sprawy przez Sąd II Instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela bowiem stanowiska organu, że odmowa przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej naruszyła art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez ograniczenie organowi prawa do sądu II instancji. W wyroku z 8 kwietnia 2014 r. o sygn. SK 22/11 (publ. OTK-A 2014/4/37) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy - sam w sobie - jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania, ponieważ brak rygorów formalnych niechybnie prowadziłby do arbitralności rozstrzygnięć i destrukcji wymiaru sprawiedliwości (por. też postanowienie NSA z 28 listopada 2019 r., II GZ 110/19, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższej argumentacji nie można przyjąć, że pozbawiono Prezesa Sądu [...] w [...] prawa do sądu. Należy ponadto zauważyć, że postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II GZ 228/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z 21 kwietnia 2023 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia przez organ skargi kasacyjnej. Tym samym uznać należy, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie Sądu pierwszej instancji z 4 grudnia 2023 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.