I GZ 12/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia TP na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Op 303/23 w przedmiocie odrzucenia skargi TP na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lipca 2023 r., nr SKO.40.1704.2023.ro w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Op 303/23 odrzucił skargę TP (dalej: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 28 lipca 2023 r., w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi skarżącego, tj. WW w dniu 6 września 2023 r. (k. nr 6 akt administracyjnych – duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru). Następnie wyjaśnił, że przyjęty w art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775, dalej k.p.a.). tryb doręczenia pism adresatowi stanowi wyjątek od zasady doręczania bezpośredniego, którego nie należy interpretować rozszerzająco. Zwrócił uwagę, że przesłanka zobowiązania do oddania pisma adresatowi jako warunku uznania doręczenia w trybie tego przepisu za prawidłowe, nie przewiduje konieczności składania przez domownika odbierającego pismo pisemnego zobowiązania. Określony w art. 43 k.p.a. sposób doręczenia zastępczego pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru jako domownik adresata, która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania adresatowi oraz, że pismo to zostało mu doręczone. Doręczenie zastępcze – w trybie art. 43 k.p.a. – wywołuje takie same skutki, jak doręczenie zwykłe do rąk adresata. Sąd wskazał również, że duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru mają charakter dokumentu urzędowego, bowiem stanowią wynik rozpatrzenia reklamacji pocztowej w sposób przewidziany prawem i w zakresie działania podmiotu, który wyjaśnień udzielił, poświadczając tym samym zaistnienie określonych faktów. W świetle powyższego Sądu uznał, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona w dniu 6 września 2023 r. Natomiast skarga na powyższą decyzję została wniesiona za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 17 października 2023 r., podczas gdy termin na jej złożenie upłynął z dniem 6 października 2023 r. Dlatego też Sąd I instancji uznał, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634, dalej: p.p.s.a.). Skarżący, pismem z 18 grudnia 2023 r. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie wnosząc o rozpatrzenie jego skargi i przywrócenie terminu do jej wniesienia. W zażaleniu wskazał, że WW nie ani jest jego domownikiem, ani członkiem rodziny czy sąsiadem, dozorcą, wobec czego nie mógł skutecznie odebrać w jego imieniu przesyłki zawierającą zaskarżoną decyzję. Podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz 11-letnim synem. W odpowiedzi na zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jego oddalenie. Wskazano w nim, że nie można uznać za wystarczające do podważenia danych zawartych w zwrotnym potwierdzeniu odbioru samych twierdzeń strony. O tym, że decyzja została doręczona Skarżącemu w ocenie SKO, świadczy sam fakt wniesienia skargi oraz oświadczenie Skarżącego w niej zawarte. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. W kontrolowanej sprawie, decyzję z 28 lipca 2023 r. Sąd I instancji uznał za prawidłowo doręczoną na podstawie art. 43 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący słusznie zakwestionował stanowisko Sądu I instancji o prawidłowości doręczenia zastępczego. Zgodnie bowiem z treścią art. 43 k.p.a. (zdanie pierwsze), w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. I choć Sąd I instancji słusznie przywołuje stanowisko wyrażone w orzecznictwie, zgodnie z którym przyjęty w art. 43 k.p.a. tryb doręczenia pism adresatowi stanowi wyjątek od zasady doręczania bezpośredniego, to wyjątkowy charakter tego uregulowania prowadzi do wniosku, że nie jest dopuszczalne interpretowanie tego przepisu w sposób rozszerzający. Z treści art. 43 k.p.a. wynika jednoznacznie, że skorzystanie w sposób skuteczny z określonego w nim trybu doręczenia wymaga spełnienia łącznie trzech wskazanych w nim warunków, którymi są: po pierwsze – adresat jest nieobecny w momencie doręczenia pisma, po drugie – pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem dorosłe osoby wymienione w przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej, tj. domownik, sąsiad lub dozorca domu, po trzecie – osoby te zobowiązują się do oddania pisma osobiście adresatowi. Przy czym jeśli chodzi o ten ostatni warunek, nie jest przewidziane składania przez domownika odbierającego pismo pisemnego zobowiązania do oddania pisma adresatowi jako warunku uznania doręczenia w trybie tego przepisu za prawidłowe. (v. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2023 r., I GSK 489/23). Sposób, zastępczego doręczenia pisma określony w art. 43 k.p.a. opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata, i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone. Jest to zatem domniemanie prawne o charakterze wzruszalnym wyrażające założenie, że po spełnieniu wymienionych w tym przepisie przesłanek pismo dotarło do adresata (tak E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 83). Adresat pisma może obalić powyższe domniemanie, jeżeli udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia, pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. W orzecznictwie przyjmuje się, ze strona może podważać prawdziwość tego dokumentu także przez złożenie stosownych wyjaśnień, przy czym ich wiarygodność podlega ocenie sądu (v. postanowienie NSA z 5 listopada 2021 r., sygn. akt I FZ 237/21, postanowienie NSA z 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GZ 627/17). Rozpatrując przedmiotowe rozstrzygnięcie należy zwrócić uwagę, że strona postępowania sądowoadministracyjnego, w zakresie oceny prawdziwości danych zawartych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru lub jego duplikacie, ma w stosunku do organu, który jest nadawcą przesyłki, ograniczone możliwości przeprowadzenia kontrdowodu. Zawarte w art. 92 ust. 1 ustawy Prawo pocztowe uprawnienie do złożenia reklamacji przysługuje bowiem nadawcy (pkt 1), zaś adresatowi, tylko w przypadku gdy nadawca zrzeknie się na jego rzecz prawa dochodzenia roszczeń albo gdy przesyłka pocztowa lub kwota pieniężna określona w przekazie pocztowym zostanie doręczona adresatowi (pkt 2). Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący skutecznie obalił przyjęte bezkrytycznie przez Sąd I instancji domniemanie, wskazując na zamieszkujących z nim wspólnie członków rodziny, jak i składając jednoznacznie brzmiące oświadczenie, że osoba, która pokwitowała odbiór korespondencji, nie jest żadną z osób wymienionych w art. 43 k.p.a. Co więcej, Skarżący, jak wynika z treści skargi, otrzymał korespondencję zawierającą zaskarżoną decyzję. Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę, organ wskazuje, że duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru został uzyskany w toku wszczętego postępowania reklamacyjnego do operatora pocztowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji przedwcześnie przyjął, że w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi. O ile bowiem pocztowy dowód doręczenia przesyłki w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, czyli że w określonym dniu, danej osobie doręczono przesyłkę, która zawierała określoną korespondencję, ewentualnie, że przesyłki z określonych przyczyn w danym dniu nie doręczono i w konsekwencji ją awizowano (pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym v. postanowienie NSA z 31 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 1929/09; wyrok NSA z 12 grudnia 2008 r. sygn. akt II GSK 555/08; wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 4015/06), to nie została w szczególności zbadana treść i poprawność złożonych oświadczeń na duplikacie zwrotnego potwierdzenia odbioru. Charakter obu dokumentów – duplikatu oraz zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki uzasadnia przyjęcie, że korzystają one z domniemania prawdziwości, które może zostać obalone przeciwdowodem. Jednakże w niniejszej sprawie duplikat, jako dokument wytworzony już przez pracownika operatora pocztowego, nie zawiera w sobie własnoręcznego oświadczenia złożonego przez adresata lub osobę uprawnioną do odbioru korespondencji, a jedynie stanowi odzwierciedlenie dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru, w drodze czynności wykonywanych przez pracownika. Tymczasem aby uznać, że doszło do takiej sytuacji Sąd winien dysponować dowodem, że przesyłka została odebrana przez osobę określoną w art. 43 k.p.a. – czego w przedmiotowej sprawie zabrakło. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa w tym miejscu, że duplikat został sporządzony wyłącznie przez pracownika Poczty Polskiej, który z urzędu potwierdził doręczenie przesyłki do rąk WW – pełnoletniego domownika. Nie zawiera zaś własnoręcznego podpisu rzeczonego dorosłego domownika. Zgromadzone w niniejszej sprawie oświadczenia Skarżącego, stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę oraz dokumenty znajdujące się w aktach sądowych i administracyjnych nie pozwalają, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na jednoznaczne określenie daty odbioru zaskarżonej decyzji przez uprawnioną do tego osobę. Nie można zatem wykluczyć, że doszło do pomyłki pracownika Operatora pocztowego i dlatego też rzeczą Sądu I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, będzie uprzednie zbadanie prawidłowości złożonych oświadczeń na duplikacie zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji w świetle informacji zawartych w skardze oraz odpowiedzi na skargę, jak i oświadczeniu złożonym przez Skarżącego we wniesionym zażaleniu, iż WW nie jest żadną z osób wymienionych w art. 43 k.p.a. Z uwagi na stwierdzenie naruszenia przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Opolu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.