I SA/Wa 1791/23
WyrokWSA w Warszawie2023-12-05
Skład orzekający: Anna Falkiewicz-Kluj, Jolanta Dargas, Marta Kołtun-Kulik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spadkobiercy nabywcy wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu warszawskiego posiadają interes prawny do domagania się przyznania odszkodowania w postępowaniu administracyjnym?Ratio decidendi
Sąd uznał, że spadkobiercy nabywcy wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu warszawskiego nie posiadają interesu prawnego do domagania się przyznania odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. Podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r. (sygn. akt I OPS 1/22), która przesądziła, że sama umowa przelewu wierzytelności odszkodowawczej nie rodzi po stronie nabywcy interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sprawie o ustalenie odszkodowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi J. S., D. B. i K. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego, która uchyliła decyzję Prezydenta o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu warszawskiego i umorzyła postępowanie. Skarżący wywodzili swoje prawa z faktu bycia spadkobiercami nabywcy roszczeń dekretowych na podstawie umowy przelewu z 1959 r. Organ II instancji uznał, że skarżący nie posiadają legitymacji do dochodzenia odszkodowania, powołując się na uchwałę NSA z 30 czerwca 2022 r. WSA w Warszawie uznał skargę za niezasadną.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. S., D. B. i K. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 29 czerwca 2023 r. nr 2846/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], ozn. jako "[...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz.279).
Z dniem wejścia w życie dekretu tj. 21 listopada 1945 r. grunty nieruchomości warszawskich - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950r. na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa.
Obecnie grunt przedmiotowej nieruchomości hipotecznej wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr: nr [...], które na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju m.st. Warszawy (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1817) stanowią własność m.st. Warszawy i osób trzecich. Powyższe ustalenia potwierdza analiza geodezyjna z dnia [...] sierpnia 2021 r., wykonana przez geodetę uprawnionego A. K..
Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego dla [...] z [...] grudnia 1957 r., nr [...] tytuł własności nieruchomości oznaczonej jako "[...] o pow. [...] m2 zapisany był na imię M. J..
W aktach sprawy znajdują się:
- postanowienie Sądu Powiatowego dla [...], Wydział I Niesporny z dnia [...] marca 1959 roku, sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po M. J. nabyły córki H. J. i Z. J. po 1/2 części każda z nich,
- umowa przelewu zawarta w formie aktu notarialnego z dnia [...] maja 1959 roku, rep. [...], zgodnie z którą H. S. z domu J. darowała na podstawie aktu notarialnego nr [...] odziedziczone prawa do działki ozn. jako "[...]" dz. [...] siostrze Z. S. z domu J.. Zgodnie z § 2 ww. umowy przelewu Z. S. prawa i roszczenia wynikające z dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 279) do przedmiotowej nieruchomości przelała za wynagrodzeniem A. B.. Zgodnie z § 2 ww. umowy przelewu A. B. prawa te nabył do majątku osobistego.
- postanowienie Sądu Rejonowego dla [...], II Wydział Cywilny z dnia [...] lipca2010 roku, sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po A. B. nabyli: J. S., D. B., K. L., A. B. oraz M. B. po 1/5 części każde z nich.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ww. dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną (obecnie użytkowanie wieczyste). Gmina miała obowiązek uwzględniania wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania.
Gmina [...] objęła grunt w posiadanie z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], w dniu [...] sierpnia 1948 roku w związku z czym termin składania ww. wniosku mijał dnia [...] lutego 1949 r.
W aktach znajduje się wniosek Z. J. z [...] stycznia 1958 roku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku a także pismo wyjaśniające powody niezłożenia wniosku w terminie z [...] maja 1958 roku. Prezydium Rady Narodowej w [...] pismem z dnia [...] stycznia 1959 roku poinformowało, iż ww. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku został uznany za wniosek złożony w terminie i będzie rozpatrzony po ostatecznym opracowaniu planu zagospodarowania przestrzennego na ten teren.
Pismem z dnia [...] października 2009 roku J. S. oraz pismem z dnia [...] października 2017 roku J. S., D. B. i K. L. wystąpiły o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...] ozn. jako "[...].
Ponadto, w aktach sprawy znajduje się:
- decyzja Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1973 roku, znak [...], którą pozostawiono wniosek A. B. o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...] nr hip. [...] bez uwzględnienia;
- decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 roku, którą Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Rady Narodowej [...];
- decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2012 roku, znak [...], którą utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody [...],
- wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2013 roku, sygn. akt I SA/Wa 89/13, w którym sąd stwierdził nieważność ww. decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej oraz ww. decyzji Wojewody [...];
- decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2016 roku, znak [...], w której odmówiono stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1973 roku;
- decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] czerwca 2017 roku, znak [...] utrzymująca w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2016 roku, znak [...];
- wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2018 roku, sygn. akt I SA/Wa 1234/17 oddalający skargę na ww. decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa.
Prezydent [...] po rozpatrzeniu wniosku J. S. z dnia [...] października 2009 roku oraz wniosku J. S., D. B. i K. L. z dnia [...] października 2017 roku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. jako "[...], odmówił J. S., D. B., K. L., A. B. i M. B. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. jako "[...], stanowiącą obecnie część dz. ew. nr [...] z obr. [...].
W uzasadnieniu organu I instancji wskazał, że utrata władania następców prawnych dawnego właściciela przedmiotową nieruchomością nastąpiła przed dniem [...] kwietnia 1958 roku, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyły J. S., D. B. i K. L..
Wojewoda rozpatrując sprawę wskazał, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.). Potwierdzenie posiadania interesu prawnego, co skutkować będzie nabyciem uprawnień należnych stronie postępowania administracyjnego, powinno opierać się na przepisach prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny polega na możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym normy prawa materialnego do podmiotu oczekującego ochrony prawnej. Zatem ustalenie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym oznacza wskazanie przepisu prawa materialnego, na podstawie którego dany podmiot może domagać się czynności organu. Musi przy tym też istnieć bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego, z której wywodzony jest interes prawny. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, czyli taką sytuację, w której podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może powołać się na przepis prawa materialnego, z którego wynikałyby dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki.
Wojewoda zwrócił uwagę na kwestię legitymacji J. S., D. B., K. L., A. B. i M. B. tj. spadkobierców A. B., który nabył prawa i roszczenia do przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy przelewu z dnia [...] maja 1959 roku zawartej w formie aktu notarialnego, Rep. [...], od Z. S., która roszczenia do przedmiotowej nieruchomości w połowie odziedziczyła po M. J. (na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] z dnia [...] marca 1959 rok, sygn. akt [...]) a w drugiej połowie nabyła na podstawie umowy darowizny od siostry Z. S. (umowa darowizny akt notarialny nr [...]).
Kwestię dotyczącą podmiotów uprawnionych do występowania z roszczeniami o ustalenie odszkodowania za nieruchomość poruszył w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 Naczelny Sąd Administracyjny wydając uchwałę w składzie siedmiu sędziów, w której orzekł, że przelew wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, nie prowadzi do powstania po stronie nabywcy odszkodowania (cesjonariusza) interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia należnego odszkodowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. (którym musi legitymować się podmiot inicjujący jakiekolwiek postępowanie administracyjne, w tym również postępowanie o ustalenie odszkodowania za odjęcie prawa własności nieruchomości na podstawie art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami), jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. Dla uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego, niezbędne jest istnienie normy prawa materialnego, która łączyłaby z faktem zawarcia umowy przelewu wierzytelności skutek w postaci przypisania nabywcy wierzytelności interesu prawnego. Przedmiot czynności prawnej nie czyni z niej normy prawnej.
Następnie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 29 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2875/20, I OSK 2034/20,I OSK 707/20,I OSK 1717/20, Sąd orzekł, że nabywcy roszczeń reprywatyzacyjnych nie mogą być stroną postępowań administracyjnych. Sąd stwierdził brak możliwości stwierdzenia interesu prawnego po stronie nabywców praw i roszczeń w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie dekretu warszawskiego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że "przepisy dekretu warszawskiego nie normują skutków prawnych nabycia praw określonych w tym dekrecie przez osoby, które zawarły umowy przeniesienia roszczeń. Przedmiotem tych umów nie jest bowiem prawo własności gruntu nieruchomości warszawskiej, skoro według art. 1 powołanego dekretu, wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność gminy [...] z dniem wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r. Skutki prawne wspomnianych wyżej umów w sferze podmiotowej dla wydania decyzji na podstawie dekretu warszawskiego o przyznaniu praw określonych w tym dekrecie należy zatem ocenić przez pryzmat przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tj. przez pryzmat art. 28 kpa, w którym przymiot strony postępowania administracyjnego został oparty przez ustawodawcę na przysługiwaniu interesu prawnego lub obowiązku, którego dotyczy to postępowanie." Zdaniem Sądu "należy przy tym odróżnić skutki prawne czynności cywilnoprawnej od podmiotowości w prawie administracyjnym. Nie zawsze bowiem skutki czynności cywilnoprawnej powodują powstanie praw podmiotowych w sferze prawa administracyjnego. Dzieje się tak tylko wtedy, gdy ustawodawca wyraźnie to unormował." Sąd wskazał, że "w sferze prawa administracyjnego, będącego znaczącym filarem prawa publicznego, normy prawne uznaje się za bezwzględnie wiążące. Stosunki administracyjnoprawne mają przy tym charakter jednostronny ściśle związany z władczymi kompetencjami organów sprawujących administrację, co w konsekwencji wyklucza swobodę dokonywania czynności prawnych na wzór swobody właściwej prawu cywilnemu. Wyklucza to także możliwość modyfikowania przez strony stosunku administracyjnoprawnego norm kształtujących treść tego stosunku, która to treść jest pochodną norm prawa administracyjnego w kontekście zaistniałego stanu faktycznego. W stosunku administracyjnoprawnym żadna z jego stron nie może więc nie tylko modyfikować norm prawnych kształtujących ten stosunek, ale tym bardziej nie może ich wyłączać lub uzależniać ich stosowania od własnej woli. Kształt i skutki prawne stosowania norm prawa administracyjnego nie zależą także od zgodnej woli stron i adresatów tych norm. Skutki czynności prawnej dokonanej przez podmioty prawa cywilnego samoistnie nie stanowią więc źródła interesu prawnego w sferze prawa administracyjnego. [...] Strony umowy cywilnoprawnej nie mogą zatem oczekiwać, bez istnienia ku temu normy prawa materialnego, że skutkiem tej umowy nastąpi podmiotowa zmiana uprawnienia przyznanego w dekrecie warszawskim. W związku z powyższym, umowy przenoszące roszczenia nie legitymowały - w rozumieniu prawa administracyjnego (w tym art. 28 kpa) osób wskazanych w tych umowach, jako nabywcy praw i roszczeń - w rozumieniu prawa cywilnego - do skutecznego ubiegania się o przyznanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie dekretu warszawskiego do gruntu nieruchomości warszawskiej określonej w decyzjach Prezydenta. Uznanie tych umów za skuteczną podstawę, w rozumieniu prawa administracyjnego, do przyznania praw powołaną decyzją osobom wskazanym w tych umowach, jako nabywcom praw i roszczeń, stanowiło zatem rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, określającego podmiotowy zakres przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej."
Wojewoda podkreślił, że wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2022 r. dotyczą praw nabywców roszczeń z tytułu art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Jednakże treść tych wyroków niewątpliwie koresponduje i jest zgodna z uchwałą wydaną przez Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 30 czerwca 2022 r. odnoszącą się do praw nabywców roszczeń o ustalenie odszkodowania za nieruchomość (art. 128 u.g.n.).
Co prawda uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 zapadła w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 u.g.n., to nie mniej jednak brzmienie art. 215 u.g.n. pozwala wywieść skutki dla nabywców roszczeń w nim określonych takie same, jak w omawianej uchwale.
Przepis art. 215 u.g.n. wskazuje, że osobą uprawnioną do roszczenia odszkodowawczego za nieruchomość jest poprzedni właściciel bądź jego następca prawny. Z kolei w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 podniesiono, że "za utrwalony i nie budzący wątpliwości w doktrynie i judykaturze należy uznać pogląd, że źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, musi być norma prawa materialnego, skoro tylko norma o takim charakterze może skutecznie kształtować treść i zakres praw przysługujących danej osobie."
Mając na uwadze powyższe, Wojewoda wskazał, że warunkiem podmiotowym, normy prawnej wynikającej zarówno z art. 128 u.g.n., jak i 215 u.g.n. jest to, że odszkodowanie przysługuje na rzecz osoby, która była właścicielem w chwili przejęcia/wywłaszczenia nieruchomości lub jego następcom prawnym w drodze sukcesji uniwersalnej bowiem roszczenie odszkodowawcze związane jest ściśle z rekompensatą skierowaną do właściciela za przejęcie nieruchomości przez podmiot publiczny.
W rozpatrywanym przypadku, podstawą prawną żądania odszkodowania jest konkretnie art. 215 ust. 2 u.g.n.
W przypadku, gdy to następcy prawni dawnego właściciela żądają ustalenia na ich rzecz odszkodowania, winni wykazać swą legitymację prawną w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 215 u.g.n. w ten sposób, że istnieje ciągłość prawa własności nieruchomości na rzecz ich poprzenika prawnego od dnia jej nabycia do dnia jej utraty z mocy prawa poprzez wejście w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz, że są oni pełnoprawnymi następcami prawnymi takiego właściciela.
Obowiązkiem organów prowadzących postępowanie w trybie art. 215 u.g.n. jest przede wszystkim ustalenie, czy osoby występujące z wnioskiem o odszkodowanie posiadają legitymację do występowania z takim roszczeniem.
Umowa darowizny zawarta pomiędzy H. S. a Z. S. oraz umowa przelewu zawarta pomiędzy Z. S. a A. B. nie wpłynęły na krąg stron postępowania o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 215 u.g.n. Nie można bowiem stwierdzić, że nabycie roszczeń na podstawie tych umów nastąpiło w ramach sukcesji uniwersalnej. Stąd też J. S., D. B., K. L., A. B. i M. B. będący spadkobiercami A. B. nie posiadają legitymacji do udziału w niniejszym postępowaniu, a co za tym idzie do formułowania wniosków o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w trybie art. 215 u.g n
Zgodnie zaś z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Skargę na decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły J. S., D. B. i K. L. zarzucając jej:
naruszenie art. 215 § 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez odmowę przyznania skarżącym legitymacji do dochodzenia odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 - również jak "dekret") wobec uznania, iż uprawnienia skarżących jako następczyń prawnych nie ma źródła w normie prawa materialnego;
naruszenie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez umorzenie postępowania w sytuacji kiedy wniosek o ustalenie odszkodowania pochodził od skarżących i wynikał, z faktu wykazanego w niniejszym postępowaniu następstwa prawnego po właścicielach nieruchomości objętej działaniem przepisów dekretu;
naruszenie w toku postępowania przepisów art. 6, 7 i 8 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przeprowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem zasady praworządności, pogłębiania zasady zaufania do organów państwa oraz z zaniechaniem wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej w sprawie decyzji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Podstawą umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżących o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344, dalej: "ugn"), było uznanie przez organ II instancji, że z wnioskiem wystąpiła osoba nie posiadająca przymiotu strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa.
Zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Potwierdzenie posiadania interesu prawnego, co skutkować będzie nabyciem uprawnień należnych stronie postępowania administracyjnego, powinno opierać się na przepisach prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki .
W ocenie sądu orzekającego, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, organ II instancji zasadnie uznał, że skarżące inicjujące postępowanie odszkodowawcze w trybie art. 215 ugn nie mogły zostać uznane za strony tego postępowania w rozumieniu ww. art. 28 kpa, tj. za osoby "uprawnione" do otrzymania odszkodowania, gdyż nie były właścicielkami przedmiotowej nieruchomości utraconej w wyniku działania przepisów dekretu ani jego spadkobiercami, a tylko takie osoby mogły kwalifikować się jako "uprawnione" w rozumieniu art. 215 ust. 2 ugn. Skarżące wywodzą swoje prawa z faktu bycia spadkobiercami nabywcy roszczeń dekretowych na podstawie zawartej umowy przelewu z dnia 9 maja 1959 r. Jak słusznie dostrzegł organ II instancji Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 czerwca 2022 r. I OPS 1/22 (ONSAiWSA 2022/5/64) przesądził, że "z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ugn, nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa".
Jakkolwiek powyższa uchwała składu 7 sędziów NSA nie została wydana na kanwie przedmiotowej sprawy, nie mniej uchwały podjęte na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 i 3 ppsa w stosunku do innych postępowań sądowoadministracyjnych mają moc pośrednio wiążącą. W art. 269 § 1 ppsa wyrażono zasadę względnego związania stanowiskiem zajętym w uchwale, co w praktyce nie daje sądowi możliwości wyboru. Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale 7 sędziów NSA, dopóty sądy administracyjne powinny ją respektować. W konsekwencji przyjąć za NSA należy, że osoba, która nabyła od byłego właściciela – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - prawa i roszczenia przewidziane w dekrecie warszawskim, nie może być uznana za stronę legitymowaną do skutecznego zainicjowania postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania odszkodowania w oparciu o art. 215 ust. 2 ugn. Tym bardziej spadkobierca nabywcy roszczeń (skarżące) w świetle przywołanej wyżej uchwały NSA nie może być legitymowany do złożenia takiego wniosku. Podkreślić należy, że brak spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek przysługiwania interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa, konsekwentnie wyklucza zastosowanie także art. 30 § 4 kpa. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie tylko wobec tych osób, którym można przypisać przysługiwanie interesu prawnego lub obowiązku w sposób wynikający z art. 28 kpa. Przepis art. 30 § 4 kpa nie stanowi bowiem odrębnej, konkurencyjnej wobec art. 28 kpa, podstawy prawnej definiującej przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, lecz jest pochodną powołanego art. 28 kpa (zob. wyrok NSA z 6 października 2022 r. sygn. I OSK 999/21; z 6 października 2022 r. sygn. I OSK 1578/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych przyczyn, zaskarżona decyzja Wojewody uchylająca decyzję Prezydenta o odmowie przyznania odszkodowania i orzekająca o umorzeniu postępowania nie narusza prawa, a zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 kpa nie mogły być uznane za zasadne.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
-----------------------
} "
#
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło