II OKW 70/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi R. G. i innych na postanowienie Komisarza Wyborczego w Siedlcach I z dnia 24 stycznia 2024 r., nr 17/2024 w przedmiocie zmian w podziale Gminy Wiśniew na okręgi wyborcze postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. Zaskarżonym postanowieniem z 24 stycznia 2024 r., nr 17/2024 Komisarz Wyborczy w Siedlcach I (dalej: "Komisarz Wyborczy" lub "Komisarz"), na podstawie art. 421 § 1 w zw. z art. 419 § 2 i § 2a ustawy z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2408), dalej: "k.w.", dokonał zmian w podziale Gminy Wiśniew na okręgi wyborcze. W dniu 26 stycznia 2024 r. do Komisarza Wyborczego wpłynęła skarga na powyższe postanowienie, do której dołączono wykaz podpisów 42 mieszkańców miejscowości Borki-Kosiorki (dalej: "skarżący"). Komisarz Wyborczy stwierdził, że została ona podpisana przez co najmniej 15 wyborców Gminy Wiśniew. Skarżący, tj. R. G. i inni sprzeciwiają się przyłączeniu sołectwa Borki-Kosiorki do okręgu wyborczego nr 5 (Borki-Kosiorki, Borki-Sołdy, Helenów) oraz wnoszą o pozostawienie sołectwa Borki-Kosiorki w dotychczasowym okręgu wyborczym nr 3 (Borki-Kosiorki, Mościbrody, Mościbrody Kolonia). W odpowiedzi na skargę Komisarz Wyborczy wniósł o umorzenie postępowania. Wskazał, że postanowieniem z 29 stycznia 2024 r. nr 29/2024 uchylił swoje własne postanowienie z 24 stycznia 2024 r., nr 17/2024 w całości i ustalił nowy podział Gminy Wiśniew na okręgi wyborcze, którym uwzględnił żądania skarżących. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje. NSA rozpoznając skargę uznał, że jest ona bezprzedmiotowa. Według art. 420 § 1 k.w. na postanowienie komisarza wyborczego w sprawach okręgów wyborczych zainteresowanej radzie gminy, a także wyborcom w liczbie co najmniej 15, przysługuje prawo wniesienia skargi do NSA w terminie 3 dni od daty podania do publicznej wiadomości postanowienia, o którym mowa w art. 419 § 4. Skargę wnosi się za pośrednictwem komisarza wyborczego. NSA rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wpływu wydaje orzeczenie, doręczając je niezwłocznie wnoszącym skargę oraz komisarzowi wyborczemu. Od orzeczenia takiego nie przysługuje środek prawny. Zgodnie z art. 413 k.w. wybory do rad gmin, pod nadzorem Państwowej Komisji Wyborczej i komisarzy wyborczych, przeprowadzają: 1) gminne komisje wyborcze, 2) obwodowe komisje wyborcze. Natomiast art. 414 k.w. ustanawia zasadę bezpośredniości, tj. radni są wybierani w okręgach wyborczych bezpośrednio spośród zgłoszonych kandydatów. Z kolei art. 417 k.w. reguluje tworzenie okręgów wyborczych dla wyborów do rady gminy. Co do zasady podział na okręgi wyborcze jest stały (art. 419 § 1 k.w.). Dopuszcza się jednak zmiany granic okręgów wyborczych, przy czym mogą być one dokonywane najpóźniej na 3 miesiące przed upływem kadencji, jeżeli konieczność taka wynika ze zmiany w podziale terytorialnym państwa, zmiany granic jednostek pomocniczych gminy, zmiany liczby mieszkańców danej gminy, zmiany liczby radnych w radzie gminy lub zmiany liczby radnych wybieranych w okręgach wyborczych (art. 421 § 1 k.w.). Kadencja obecnych rad gminy została przedłużona na mocy ustawy z 29 września 2022 r. o przedłużeniu kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2418) do 30 kwietnia 2024 r. (art. 1 w/w ustawy). Jakakolwiek zatem zmiana granic okręgów musi być dokonana najpóźniej na 3 miesiące przed dniem 30 kwietnia 2024r. Zaskarżone postanowienie ustala nowy podział na okręgi wyborcze, w których będą bezpośrednio wybierani radni w najbliższych wyborach samorządowych. Skutek prawny wprowadzenia zmian w okręgach wyborczych zaskarżonym postanowieniem Komisarza Wyborczego nie wystąpił, albowiem po złożeniu skargi na postanowienie z 24 stycznia 2024 r., nr 17/2024 Komisarz wydał kolejne postanowienie z 29 stycznia 2024 r., nr 29/2024 w sprawie zmian w podziale tej gminy na okręgi wyborcze, którym zmienił zaskarżone postanowienie. Oznacza to, że przy wyborach do rad gmin będą miały zastosowanie okręgi wyborcze wyznaczone postanowieniem Komisarza Wyborczego z 29 stycznia 2024 r. nr 29/2024. Zaskarżone postanowienie z 24 stycznia 2024 r., nr 17/2024 nie wywołało i nie wywoła w przyszłości żadnych skutków prawnych. Na żadnym etapie jego obowiązywania nie kształtowało sytuacji faktycznej i prawnej wyborców. Zgodnie z art. 420 § 3 k.w. w zakresie nieuregulowanym w kodeksie do postępowania przed NSA stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące spraw ze skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 tej ustawy, z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 2-6, art. 90, art. 91 § 2, art. 93, art. 96-122, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 i 3 oraz art. 243-262, z tym, że termin, o którym mowa w art. 193 tej ustawy wynosi 5 dni. Zgodnie natomiast z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", który ma odpowiednie zastosowanie, sąd umarza postępowanie, gdy postępowanie stało się z innych przyczyn bezprzedmiotowe. W judykaturze ugruntował się pogląd, który skład orzekający aprobuje, że zwrot normatywny: "stało się bezprzedmiotowe" użyty w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oznacza, iż: "chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie." (wyrok NSA z 21 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 2798/15). Oznacza to, że uchylenie postanowienia Komisarza Wyborczego późniejszym postanowieniem wywołuje skutek na przyszłość (ex nunc) i co do zasady niweczy skutki prawne tego pierwszego rozstrzygnięcia. Skoro pierwsze postanowienie Komisarza Wyborczego z 24 stycznia 2024 r., nr 17/2024 (zaskarżone obecnie do NSA) nie wywołało żadnych skutków prawnych, należy uznać kontrolę jego legalności przez NSA za bezprzedmiotową. Skutkuje to koniecznością umorzenia postępowania w tej sprawie. Z tych względów NSA, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 420 § 3 k.w., orzekł jak wyżej.