II SA/Lu 37/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6309/PO/2023 w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy oddala skargę. Postanowieniem z 4 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6309/PO/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako: Kolegium) utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy Niemce (dalej także jako: Wójt) z 6 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy. Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. T. W. (dalej także jako: skarżąca) złożyła 26 września 2023 r. wniosek do Wójta o "sporządzenie i doręczenie na adres xerokopii uwierzytelnionych oświadczeń osób od OPS, sprodukowanych z udzielałem H. L. "socjalnej" z 18.10.2021, 16.02.2022. Sprawa wykonania decyzji na usługi zwykłe". Wskazała również "interes prywatny: posiadanie xero/odpisu z oryginalnych dokumentów, wykorzystanie itp." Pismem z 16 października 2023 r. Wójt wezwał skarżącą do wykazania w terminie 7 dni ważnego interesu strony. Pismo zawiera pouczenie o treści art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. Wójt wskazał, że sama potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, chęć ich weryfikacji z zebranymi dowodami, nie stanowi o ważnym interesie. Korespondencję strona odebrała 18 października 2023 r. W piśmie z 19 października 2023 r., tj. w treści ponaglenia, skarżąca wskazała, że "wezwania z 16.10.2023 są zbędne". Podniosła także, że "stan zdrowia uniemożliwia udział fizyczny". Postanowieniem z 6 listopada 2023 r. Wójt odmówił wydania wnioskodawcy uwierzytelnionych odpisów akt sprawy z uwagi na niewykazanie ważnego interesu strony, mimo prawidłowego wezwania. Organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca nie wykazała ważnego interesu strony w terminie wskazanym w wezwaniu z 16 października 2023 r., które odebrała 18 października 2023 r. Wskazał przy tym na treść art. 73 § 1 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r., poz. 775; dalej jako: k.p.a.) i wyjaśnił, że sama chęć posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami, nie stanowi o ważnym interesie strony. Skarżąca nie wykazała, że ma ważny interes, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a. Kolegium utrzymało powyższe postanowienie w mocy. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 73 § 1 i 2 k.p.a. Stwierdził, że Wójt pismem z 16 października 2023 r. wezwał stronę do wykazania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, ważnego interesu strony. Pismo zostało doręczone skarżącej 18 października 2023 r. T. W. nie odpowiedziała na powyższe pismo, a tym samym nie wykazała istnienia ważnego interesu strony. Kolegium wyjaśniło, że sama chęć posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach zakończonej już sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez stronę dowodami, nie stanowi o jej ważnym interesie. Podkreśliło, że termin "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., jest pojęciem nieostrym, a na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek oceny, czy w przedmiotowej sprawie, została spełniona ta przesłanka. Natomiast obowiązkiem strony, która żąda wydania kserokopii wskazanych we wniosku dokumentów, znajdujących się w aktach zakończonej już sprawy administracyjnej jest wykazanie, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Wobec ewidentnego braku woli wykazania przez stronę jej ważnego interesu, przejawiającym się brakiem odpowiedzi na wezwanie z 16 października 2023 r., Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji. W skardze na postanowienie Kolegium, T. W. zarzuciła organom rażące naruszenie prawa. Zdaniem skarżącej jej interes prawny do wydania dokumentów z akt sprawy jest oczywisty. Wskazywała na bezzasadność wzywania jej do wykazania interesu prawnego. Zauważyła, że "nie podano, jaki ważny interes mój zadowoli organ". Skarżąca powołała się ponadto na art. 81 k.p.a. Skarżąca wskazała, że stan zdrowia uniemożliwia udział w sprawach. Wskazała ponadto, że art. 74 § 2 k.p.a. dotyczy wyłącznie dokumentów stanowiących tajemnicę państwową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz zawnioskował o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w art. 73 k.p.a. ustawodawca skonkretyzował prawo dostępu do akt, zagwarantowane w art. 51 ust. 3 Konstytucji. Prawo dostępu do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym może przybrać postać dwóch odrębnych uprawnień. Pierwsze zostało uregulowane w art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stronie służy prawo zaznajomienia się ze wszystkimi materiałami, które znalazły się w aktach sprawy, niezależnie od tego, czy zostały zaliczone do dowodów służących rozstrzygnięciu sprawy, czy też nie mają takiego charakteru. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy spełnienia przez stronę żadnych warunków, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Wskazany przepis reguluje podstawowe prawo strony do zapoznania się z treścią akt. Na mocy art. 73 § 1 k.p.a. organ jest zobligowany do udostępnienia akt sprawy i nie może żądać wykazania ważnego interesu strony. Uprawnienie drugiego rodzaju zostało ustanowione w art. 73 § 2 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo żądania wydania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podstawowym środkiem dostępu do akt jest prawo do wglądu w akta sprawy oraz prawo sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Natomiast nie jest zasadniczym celem uprawnienia z art.73 § 2 k.p.a. zapoznanie się przez stronę z treścią akt (wgląd do akt). Uwierzytelnienie stronie odpisów lub kopii lub wydanie uwierzytelnionych odpisów ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, aby dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Jak trafnie wskazywały organy sama chęć posiadania uwierzytelnionego odpisu dokumentu znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej nie stanowi o istnieniu ważnego interesu (por. wyroki NSA: z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1461/18; z 15 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1307/20, z 25 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1319/06). Gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie uprawnienia strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii dokumentów lub wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy od samej potrzeby ich posiadania przez stronę, to zbędne byłoby ustalenie dodatkowego wymogu uzasadnienia przez stronę, że ma "ważny interes" w ich uzyskaniu. W takim przypadku wystarczającym rozwiązaniem byłoby ustanowienie w art. 73 § 2 k.p.a. samego uprawnienia strony do posiadania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów, bez wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń w możliwości ich żądania (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2063/10). Skoro ustawodawca wprowadził ograniczenie w postaci zaistnienia przesłanki "ważnego interesu", uzasadniającego żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów z akt sprawy, to znaczy że konieczne jest przedstawienie takiej argumentacji, która uzasadni zasadność uwierzytelnienia odpisów, kopii lub wydania przez organ uwierzytelnionych odpisów. Zdaniem Sądu organy słusznie oceniły, że argumentacja wniosku skarżącej nie stanowi uzasadnienia istnienia po jej stronie ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Sama wola posiadania uwierzytelnionych dokumentów z akt sprawy nie jest w tym zakresie wystarczająca. Sąd dostrzega, że w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych interesem strony, sam dostęp do akt może być realizowany poprzez skorzystanie z uprawnienia wskazanego w art.73 § 2 k.p.a. Skarżąca wskazała wprawdzie, że jej stan zdrowia uniemożliwia udział w sprawie, ale nie jest to argument przekonujący. Skarżąca nie wykazała bowiem, że z przyczyn obiektywnych nie może skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. (np. że nie może zapoznać się z treścią akt w siedzibie organu). Pisma skarżącej w toku postępowania były składane osobiście w Punkcie Obsługi Klienta (m. in. pisma znajdujące się na k. 1, k. 2, k. 7, k. 11 akt admin). Strona może zatem, działając osobiście lub poprzez niezawodowego pełnomocnika, skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. W konsekwencji należy uznać, że jej ważny interes nie wynika ze stanu zdrowia lub takiej sytuacji faktycznej, która nie pozwala na zapoznanie się z aktami sprawy w siedzibie organu. W realiach niniejszej sprawy nie ma podstaw do żądania wydania uwierzytelnionych odpisów, gdyż rzeczywistą intencją strony jest jedynie otrzymanie od organu i posiadanie uwierzytelnionego odpisu dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Skarżąca nie wskazała istotnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o istnieniu ważnego interesu w ich uzyskaniu. Odmowa wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy nie stanowi przeszkody do zapoznania się z aktami sprawy przez stronę w siedzibie organu lub sporządzenia kopii lub odpisów w trybie art. 73 § 1 k.p.a. W związku z zarzutem skarżącej w zakresie art. 74 § 2 k.p.a., należy wyjaśnić, że w istocie art. 74 § 1 k.p.a. dotyczy informacji niejawnych o klauzuli tajności "tajne" i "ściśle tajne", a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy. Jednakże zgodnie z art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przepis ten należy interpretować w taki sposób, że wydanie postanowienia powinno nastąpić w każdym przypadku, w którym organ odmawia udostępnienia akt czy też odmawia umożliwienia sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (art. 73 § 1 k.p.a.), odmawia wydania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, stwierdzając, że nie jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 k.p.a.), a także gdy odmowa uwzględnienia wniosku strony następuje z przyczyn określonych w art. 74 § 1 k.p.a. Oznacza to, że w każdym przypadku, gdy organ odmawia stronie wydania uwierzytelnionych odpisów, jest zobligowany wydać postanowienie w tym przedmiocie na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. Przepis art. 74 § 2 k.p.a. odnosi się do wszystkich przypadków odmowy realizacji żądań strony wynikających z art. 73 k.p.a., a nie tylko wtedy, gdy odmowa następuje z uwagi na okoliczności wskazane w art. 74 § 1 k.p.a. Budowa przepisów art. 73 k.p.a. i 74 k.p.a. nie w tym zakresie prawidłowa, jednak ich treść nie budzi wątpliwości. Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem o wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i, pomimo prawidłowego wezwania organu, nie wykazała swojego ważnego interesu w ich uzyskaniu. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.