II OSK 590/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. i Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 647/22 w sprawie ze skargi B. K. i Z. K. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 marca 2022 r., nr 231/2022, znak WOB.7721.481.2021.KJAS w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 647/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B. K. i Z. K. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie (zwanego dalej "Wojewódzkim Inspektorem") z dnia 25 marca 2022 r., nr 231/2022, znak WOB.7721.481.2021.KJAS stwierdzające, że odwołanie B. K. i Z. K. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Nowym Sączu dla Powiatu Nowosądeckiego z dnia 9 sierpnia 2021 r., nr 501/2021 o nakazie wykonania rozbiórki – zostało wniesione z uchybieniem terminu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli B. K. i Z. K. zarzucając naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") przez ich niezastosowanie i pominięcie, a w konsekwencji ograniczenie zakresu kognicji Sądu pierwszej instancji, który nie poddał kontroli co do zgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Inspektora o odmowie skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze kasacyjnej podkreślono, że sądy administracyjne nie są związane granicami skargi i mają obowiązek oceny legalności wszystkich aktów i czynności podjętych w ramach danej sprawy administracyjnej. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie powinien ograniczać się wyłącznie do zbadania legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzającego wniesienie decyzji z naruszeniem prawa, lecz powinien skontrolować również inne akty organu, w tym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Oba te postanowienia zdaniem skarżących są ze sobą bezpośrednio związane, a zagadnienie przywrócenia terminu ma przemożne znaczenie dla oceny zaskarżonego postanowienia; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę zaskarżonego postanowienia tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a.") przez jego niezastosowanie i brak odniesienia się w zaskarżonym wyroku do przesłanek przywrócenia terminu, które skarżący spełnili. W skardze kasacyjnej odniesiono się do postanowienia Wojewódzkiego Inspektora z dnia 25 marca 2022 r., nr 230/2022 o odmowie skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania poprzez zrównanie winy strony z winą pełnomocnika, mimo że zdaniem skarżących uchybienie terminu nastąpiło wyłącznie z przyczyn leżących po stronie pełnomocnika, na co skarżący nie mieli żadnego wpływu. Tym samym uwzględniając wszystkie okoliczności nieuzasadnione było obciążanie skarżących negatywnymi skutkami zaniechań pełnomocnika oraz uniemożliwianie im konwalidowania jego uchybień, co w ostatecznych konsekwencjach doprowadzić miało do zamknięcia skarżącym drogi sądowej i uniemożliwienia poddania kontroli decyzji nakładającej na nich obowiązki. Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. W skardze kasacyjnej zawarto także wniosek pełnomocnik skarżących o zasądzenie na jej rzecz niepokrytych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie relacjonuje więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej. Jak wynika z treści skargi kasacyjnej rozstrzygnięcie niniejszej sprawy sprowadza się do oceny dwóch zagadnień prawnych: kwestii zakresu rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji oraz potrzeby oceny spełnienia przez skarżących przesłanek przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania. W odniesieniu do powyższych kwestii wskazać należy, że warunkiem skuteczności czynności procesowej – wniesienia odwołania – jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Organ odwoławczy jest obowiązany w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie. W przypadku stwierdzenia uchybienia terminu, które stanowi okoliczność obiektywną, organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 K.p.a. Treść art. 134 K.p.a., będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną, wskazuje na obowiązek organu odwoławczego wyraźnego ustosunkowania się do tej czynności. Stwierdzenie uchybienia terminu wymaga zatem jednoznacznego rozstrzygnięcia w formie postanowienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2022 r., III OSK 1033/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że odwołanie skarżących od decyzji organu pierwszej instancji zostało wniesione z uchybieniem terminu, co zostało stwierdzone przez organ w zaskarżonym postanowieniu. Kwestia przywrócenia terminu, tak eksponowana w skardze kasacyjnej, mieści się natomiast w granicach odrębnej sprawy, co zresztą znalazło swój wyraz w sposobie działania Wojewódzkiego Inspektora. Organ ten przecież postanowieniem z dnia 25 marca 2022 r. nr 230/2022, WOB.7721.481.2021.KJAS orzekł o odmowie przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawców jednej z wymienionych w art. 58 K.p.a. przesłanek przywrócenia terminu, to jest uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanych. Ze skargi kasacyjnej wynika, że B. K. i Z. K. chcieliby, aby postanowienie z dnia 25 marca 2022 r., nr 230/2022 zostało ocenione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w granicach niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, czyli sprawy dotyczącej postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Skarżący zdają się jednak nie dostrzegać, że orzeczenie to było przedmiotem oceny instancyjnej i mogło podlegać kontroli sądu administracyjnego. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomym jest, że postanowieniem z dnia 22 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 645/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę na postanowienie z dnia 25 marca 2022 r. nr 230/2022, WOB.7721.481.2021.KJAS z powodu nie uiszczenia przez skarżących należnego wpisu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący mieli możliwość kwestionowania przez sądem administracyjnym postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jednak na skutek własnego zaniechania (nieuiszczenia wpisu od skargi) utracili szansę uzyskania merytorycznego orzeczenia. W tym stanie rzeczy nie można niejako "zastępczo" domagać się, aby sąd administracyjny w niniejszej sprawie, mającej za przedmiot stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, badał inne ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, od którego ponadto prawomocnie odrzucono skargę. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 i 135 P.p.s.a. nie zasługiwał więc na uwzględnienie. Zważywszy, że zagadnienie przesłanek przywrócenia terminu nie było przedmiotem niniejszej sprawy, za nieusprawiedliwiony należało ocenić zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 58 K.p.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w granicach skargi kasacyjnej i uznając podniesione w niej zarzuty za nieusprawiedliwione, oddalił wniesioną skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. Końcowo, odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnik skarżących, ustanowionej w ramach prawa pomocy, o zasądzenie na jej rzecz wynagrodzenia z tytułu świadczonej pomocy prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że orzekanie w tym zakresie (art. 250 P.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postepowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Z tego powodu nie zawarto w niniejszym wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Niniejszy wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.