III FSK 1389/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. J. w przedmiocie zbadania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie ze skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 225/21 w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 grudnia 2020 r. nr 2401-IEW2_.4261.30.2020.6 2401-20-230903 w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia odrzucić wniosek. Wyrokiem z 14 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 225/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 17 grudnia 2020 r. o nr 2401-IEW2_.4261.30.2020.6 2401-20-230903 w przedmiocie ulgi płatniczej. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W skardze kasacyjnej wniesionej od zapadłego orzeczenia Skarżący zawarł "wniosek ewentualny do rozpoznania po wyznaczeniu składu Sądu" w trybie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w przedmiocie wyłączenia wymienionych w jego treści osób, powołanych na stanowisko sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, od orzekania w sprawie w przypadku przydzielenia im sprawy, tj. Tomasza Bąkowskiego, Pawła Borszowskiego, Anny Dalkowskiej, Bogdana Witolda Fischera, Dominika Gajewskiego, Sylwestra Szczepana Golca, Mariusza Jerzego Goleckiego, Małgorzaty Grzelak, Karola Franciszka Kiczki, Piotra Pawła Korzeniowskiego, Elżbiety Kowalik-Grzanki, Marioli Kowalskiej, Michała Jerzego Kowalskiego, Zbigniewa Łobody, Marka Olejnika, Piotra Niczyporuka, Jacka Pruszyńskiego, Piotra Marka Przybysza, Joanny Małgorzaty Salachny, Beaty Edyty Sobocha-Holc, Wojciecha Stachurskiego, Rafała Stasikowskiego, Przemysława Szustakiewicza, Joanny Katarzyny Wegner, Mirosława Wincenciaka, Gabrieli Zalewskiej-Radzik i Teresy Zyglewskiej. W uzasadnieniu podniesiono, że w ugruntowanej doktrynie, jak i judykaturze, nominaci politycznej KRS nie są sędziami w rozumieniu prawa, a ich powołanie na urząd sędziego jest bezskuteczne. Analogiczny wniosek o wyłączenie sformułowano również w zakresie sędziów delegowanych do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym z wojewódzkich sądów administracyjnych. W piśmie procesowym z 19 listopada 2022 r. zawarto nadto żądanie ewentualne, wywiedzione celem poddania badaniu w przypadku negatywnego rozpoznania wniosku o wyłączenie, w przedmiocie przeprowadzenia "zarówno w postępowaniu zasadniczym jak i w niniejszym postępowaniu przed SN testu niezawisłości i bezstronności w trybie Art. 42 § 3 ustawy p.o.u.s.p.". Uzasadnienie wniosku w powyższym zakresie zostało sformułowane wspólnie do żądania wyłączenia sędziów opartego na podstawie prawnej z art. 19 p.p.s.a. Postanowieniem z 15 kwietnia 2024 r. o sygn. III FSK 1389/22 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił sformułowany na podstawie art. 19 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu. Na wstępie należy dokonać zastrzeżenia, że na obecnym etapie procedowania w sprawie zainicjowanej pismem procesowym Skarżącego z 19 listopada 2022 r. przedmiotem analizy jest wyłącznie ocena dopuszczalności i zasadności wniosku w przedmiocie zbadania spełnienia przez wskazanych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności. Jakkolwiek przy tym w treści pisma odwołano się do postępowania prowadzonego przed Sądem Najwyższym, zaś w jego podstawie prawnej przywołano art. 42 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 217 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpozna wniosek w oparciu o właściwe temu żądaniu przepisy ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm., dalej: p.u.s.a.). Ustawodawca, wprowadzając w art. 5a § 1 p.u.s.a. dopuszczalność badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego (lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym) wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania w późniejszym okresie, doprecyzował w § 2 przywołanej regulacji, że wniosek inicjujący rzeczone badanie może być złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty (tak przez wojewódzki sąd administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny) lub skargę kasacyjną (przez Naczelny Sąd Administracyjny w przypadku dopuszczalności tego środka zaskarżenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego). Regulacja ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zakresie przesłanek przedmiotowych dopuszczalności badania wymogów niezawisłości i bezstronności cechuje się zupełnością, toteż w zakresie, w jakim normodawca nie posiłkuje się odesłaniem do odrębnych przepisów (jak w przypadku przebiegu postępowania zainicjowanego wnioskiem – art. 5a § 18), mając na względzie charakter instytucji, należy uznać, że art. 5a § 1 i 2 p.u.s.a. winien być interpretowany ściśle, z ograniczeniem stosowania instytucji tzw. testu niezawisłości i bezstronności wyłącznie do przypadków literalnie wyszczególnionych w hipotezie normy zawartej w obu jednostkach redakcyjnych przywołanego przepisu (por. postanowienia NSA z 30 sierpnia 2023 r. o sygn. II GZ 302/23 oraz z 17 października 2023 r. o sygn. II GZ 146/23). Wypadkowa wskazanych przepisów zakreśla dozwolone ramy żądań zeń wywiedzionych, ograniczając możność objęcia wnioskiem osoby sędziego (lub sędziów) "wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę", nie zaś wszystkich sędziów danego sądu lub ich grupy, nieprzydzielonych do składu w konkretnej sprawie zawisłej w sądzie administracyjnym. Za niedopuszczalne należy uznać abstrakcyjne, nieindywidualizowane formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności sędziów danego sądu, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Omawiana instytucja procesowa, podobnie jak wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., winna zapewniać obiektywizm sądu, nie zaś służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Wobec braku regulacji odnoszącej się do składu sądu odrzucającego wniosek o przeprowadzenie badania wymogów niezawisłości i bezstronności zastosowanie winien znaleźć art. 182 § 3 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 5a § 18 p.u.s.a., toteż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie 1-osobowym. Mając na uwadze ogół zaprezentowanej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 5a § 6 p.u.s.a. orzekł, jak w sentencji.