III OZ 179/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Spółdzielni [...] w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 33/24 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi Spółdzielni [...] w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: Sąd pierwszej instancji) postanowieniem z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 33/24, sprostowanym postanowieniem z dnia 13 marca 2024 r., odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi Spółdzielni [...] w [...] (dalej: Spółdzielnia) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2023 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że Spółdzielnia, na podstawie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 stycznia 2024 r., została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie jej dwóch odpisów oraz do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwań pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka sądowa zawierająca przedmiotowe wezwania została doręczona Spółdzielni w dniu 22 stycznia 2024 r. W dniu 5 lutego 2024 r. Spółdzielnia uzupełniła braki formalne skargi oraz uiściła wymagany wpis sądowy, występując jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi. Spółdzielnia wyjaśniła, że doręczenie korespondencji sądowej wzywającej do uzupełnienia ww. braków skargi nastąpiło w dniu 22 stycznia 2024 r., jednakże korespondencja ta nie została przekazana do księgowości celem nadania biegu czynnościom zmierzającym do usunięcia braków skargi. Jednocześnie Spółdzielnia podkreśliła, że pracownik odpowiedzialny za wykonanie czynności nie mógł ich wykonać z uwagi na usprawiedliwioną nieobecność w pracy od 23 stycznia 2024 r. Dopiero w dniu 1 lutego 2024 r. okazało się, że wezwanie Sądu nie zostało zrealizowane w terminie. Zdaniem Spółdzielni wniosek o przywrócenie terminu jest zasadny, ponieważ "nieobecność pracownika odpowiedzialnego za nadanie biegu wezwania do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi zostało spowodowane absencją chorobową tego pracownika, a więc z przyczyny, której nie da się przewidzieć". W konsekwencji Spółdzielnia uznała, że nie ponosi ona winy za opóźnienie w wykonaniu żądanych czynności i dlatego termin do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi powinien zostać przywrócony. Odnosząc się do powyższego wniosku, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia, w którym Spółdzielnia dowiedziała się o uchybieniu terminu. Jednocześnie wraz ze złożeniem tego wniosku Spółdzielnia uzupełniła braki formalne i fiskalne skargi. Jednakże, biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Spółdzielnia nie spełniła ustawowych przesłanek koniecznych do przywrócenia terminu. Nie uprawdopodobniła bowiem braku swojej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi. Przy czym okoliczność choroby pracownika Spółdzielni odpowiedzialnego za dokonywanie czynności zmierzających do uzupełnienia wspomnianych braków skargi i rzeczywista niemożliwość dokonania czynności procesowych w postępowaniu przez innych pracowników Spółdzielni nie została w żadnej sposób wykazana ani uprawdopodobniona. Natomiast przesłanką zasadności wniosku o przywrócenie terminu jest kryterium braku winy, które wymaga uprawdopodobnienia, że pomimo dołożenia szczególnej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy, wystąpiły okoliczności od strony niezależne i uniemożliwiające dochowania tej staranności. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że strona wnioskująca o przywrócenie terminu powinna przedstawić okoliczności, poparte argumentacją lub dokumentami źródłowymi, na podstawie których możliwe będzie uznanie, iż powołane we wniosku okoliczności faktycznie wystąpiły. W przypadku choroby należy zatem wykazać, że choroba była takiego rodzaju, że uniemożliwiała wyręczenie się inną osobą, a tym bardziej, że jej rodzaj, czy objawy uniemożliwiały osobiste działanie. W ocenie Sądu pierwszej instancji tego rodzaju okoliczności nie zostały w niniejszej sprawie uprawdopodobnione, Spółdzielnia jedynie powołała je we wniosku. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że oceniając wniosek o przywrócenie terminu, opiera się na obiektywnym mierniku staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Od strony postępowania należy bowiem oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, by w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu czynności procesowych. O braku zaś winy można mówić, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Tym samym Sąd pierwszej instancji nie mógł opierać się wyłącznie na gołosłownych twierdzeniach Spółdzielni, że choroba jednego z jej pracowników uniemożliwiła jej działanie w postępowaniu sądowym. Sąd nie kwestionował przy tym prawdziwości wyjaśnień Spółdzielni, co do choroby jednego z pracowników, jednakże podnoszona we wniosku okoliczność nie mogła stać się podstawą do przywrócenia terminu procesowego w świetle przesłanek określonych w art. 86-87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Choroba jednego z pracowników Spółdzielni nie jest bowiem okolicznością, która uniemożliwiała jej działanie, gdyż obowiązki pracownika dotkniętego chorobą powinny być realizowane przez inną osobę. Reasumując, zdaniem Sądu pierwszej instancji brak uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi w terminie wynikał, co najwyżej, ze złej organizacji pracy w Spółdzielni, a nie z przyczyny obiektywnej, która uniemożliwiła działanie Spółdzielni w zainicjowanym jej skargą postępowaniu sądowym. Wobec tego nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przywrócenia Spółdzielni terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu od skargi. Na powołane na wstępie postanowienie Spółdzielnia wniosła zażalenie, zarzucając naruszenie art. 86 i art. 87 p.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że nie uprawdopodobniła, iż nieusunięcie w zakreślonym terminie braków skargi nastąpiło bez jej winy. Spółdzielnia wskazała, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, uznał w pełni za wiarygodne przyczyny uchybienia terminowi do usunięcia braków skargi spowodowane absencją chorobową pracownika Spółdzielni trwającą od 23 stycznia 2024 r., a więc dzień później po doręczeniu korespondencji sądowej wzywającej do usunięcia braków. Jednakże, pomimo tego Sąd pierwszej instancji bezzasadnie uznał, że Spółdzielnia uchybiła terminowi do dokonania czynności w sposób zawiniony, bowiem obciążą ją skutki wadliwej organizacji związanej z obiegiem korespondencji do niej kierowanej. Zdaniem Spółdzielni z takim stanowiskiem nie można się zgodzić, gdyż Sąd pierwszej instancji nie zanegował faktu, iż absencja chorobowa pracownika Spółdzielni była nagła i w nagły oraz nieprzewidziany przez Spółdzielnię sposób zakłóciła przekazanie korespondencji sądowej osobom odpowiedzialnym za usunięcie braków skargi. Jednocześnie Spółdzielnia zauważyła, że pracownik chory nie ma obowiązku wykonywania przypisanych mu obowiązków, to po prostu nadania biegu sprawie nie można było od niego skutecznie wymagać. Co za tym idzie, realną możliwość usunięcia braków Spółdzielnia uzyskała dopiero po powrocie pracownika do pracy i w żadnym wypadku nie można przyjąć, aby ten stan był wynikiem wadliwej organizacji pracy, a nie został spowodowany ślepym trafem. W opinii Spółdzielni uchybiła ona terminowi do usunięcia braków w sposób niezawiniony, a zatem termin do usunięcia tych braków powinien jej być przywrócony. Wobec powyższych argumentów Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. W rozpatrywanej sprawie Spółka przy odbiorze korespondencji korzystała z własnego personelu. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi oraz wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi zostało prawidłowo doręczone Spółdzielni w dniu 22 stycznia 2024 r., a zatem termin do dokonania ww. czynności upłynął z dniem 29 stycznia 2024 r. Spółdzielnia uzupełniła braki formalne skargi oraz uiściła wpis od skargi w dniu 5 lutego 2024 r., a więc bezsprzecznie po upływie zakreślonego terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy Spółdzielni w uchybieniu terminowi do dokonania wspomnianych czynności. Przywrócenie terminu nie jest bowiem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje okoliczności faktycznych, które zostały powołane we wniosku. Przypomnieć należy, że Spółdzielnia jako przyczynę uchybienia terminu wskazała chorobę pracownika. Przy czym zauważyć należy, że we wniosku wskazano jednie początkową datę choroby pracownika, nie podając jak długo ta choroba trwała i kiedy pracownik powrócił do wykonywania obowiązków służbowych. Ponadto ani przy wniosku o przywrócenie terminu, ani przy omawianym zażaleniu nie przedłożono zwolnienia lekarskiego lub innego dokumentu poświadczającego chorobę pracownika i okresu, w jakim przebywał on na zwolnieniu lekarskim. Jednakże niezależnie od tego oceniając wniosek o przywrócenie terminu, trzeba wziąć pod uwagę całokształt okoliczności, które miały miejsce w rozpoznawanej sprawie. Spółdzielnia, będąca niewątpliwie dużym zakładem produkcyjnym, dbając należycie o własne interesy, powinna była wyznaczyć osobę zastępującą chorego, bądź przebywającego na urlopie pracownika. Ponadto Spółdzielnia przy planowaniu organizacji pracy powinna liczyć się z nieobecnościami pracowników spowodowanymi, czy to planowanymi urlopami, czy też nieplanowanymi zdarzeniami. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych za brakiem winy w uchybieniu terminu może przemawiać choroba, ale nie każda, a wyłącznie taka, która miała nagły i obłożny charakter, obiektywnie uniemożliwiająca podjęcie działań albo wyręczenie się inną osobą. Pamiętać także należy, że rozpatrywana sprawa dotyczy osoby prawnej prowadzącej profesjonalną działalność gospodarczą i występująca na stałe w obrocie gospodarczym i prawnym. Sądownictwo administracyjne wypracowało ugruntowane już stanowisko, że nie spełniają warunku "braku winy" nieprawidłowości organizacyjne jednostki lub zaniedbania jej pracowników. Tym samym o braku winy w niedotrzymaniu terminu do dokonania czynności nie może przesądzać pomyłka czy też zaniedbanie pracownika, skoro za swego pracownika przedsiębiorca – w tym przypadku Spółdzielnia ponosi odpowiedzialność. W standardzie wymogu należytej staranności o własne interesy mieści się również obowiązek właściwego zorganizowania obsługi biurowo-administracyjnej danej jednostki administracyjnej oraz niezbędny nadzór i dobór zaangażowanego w niej personelu (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2001 r., sygn. akt IV SA 1340/99, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 1071/10, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 441/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1302/14). Do takiego standardu z pewnością należy zaliczyć wiedzę o stanie spraw wniesionych do sądów. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje nadto, że choroba może być przesłanką wyłączającą winę w rozumieniu powołanego wyżej przepisu, jeżeli wykluczona jest możliwość dokonania czynności procesowej bądź zlecenia tego innej osobie (por. postanowienie z dnia 3 lipca 2012 r., sygn.. akt II FZ 432/12). W podanym wyżej kontekście Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., wskazana we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi przyczyna uchybienia terminu, tj. choroba jednego zatrudnionego pracownika, nie stanowiła przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.