II SA/Rz 145/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur – Selwa /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 listopada 2023 r. nr SKO.4111/951/2023 w przedmiocie uznania, że kwota wypłacona na poczet zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 5 września 2023 r. nr MOPS-ŚR.526/001520/2023; II. umarza postępowanie administracyjne. Przedmiotem skargi E.D. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium") z 20 listopada 2023 r. nr SKO.4111/951/2023 wydana w sprawie uznania, że kwota wypłacona na poczet zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej "u.ś.r."). Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy decyzją z 15 lutego 2021 r. nr MOPS-ŚR.5221/000375/2021 Burmistrz Miasta [...], po rozpoznaniu wniosku skarżącej z 14 stycznia 2021 r., przyznał wymienionej zasiłek pielęgnacyjny dla dziecka K.S. na okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2022 r., zgodnie z datą ważności orzeczenia o niepełnosprawności z 11 stycznia 2021 r. Z uwagi na treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm. – dalej "ustawa COVID") wyżej opisana decyzja została zmieniona decyzją z 23 marca 2022 r. nr MOPS-ŚR.5221/000394/2022, która przedłużono okres przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dalszej kolejności decyzją z 5 września 2023 r. nr MOPS-ŚR.526/001520/2023 Burmistrz Miasta [...] w pkt 1. uznał, że kwota wypłacona E.D., za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. na poczet zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 3 021,76 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś w pkt 2. zobowiązał wymienioną do zwrotu w całości kwoty tj. w wysokości 3 021,76 zł wraz z ustawowymi odsetkami, nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z 15 lutego 2021 r. nr MOPS- ŚR.5221/000375/2021, zmienioną decyzją z 23 marca 2022 r. nr MOPS- SR.5221/000394/2022 na rzecz MOPS w [...]. Organ wyjaśnił, że w związku ze zmianą przepisów i uchyleniem art. 15h ustawy COVID, dokonał weryfikacji w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności. Z zawartych tam informacji wynikało, że K.S. 13 kwietnia 2022 r. zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] na okres do 30 kwietnia 2024 r. Ustalono także, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zostało stronie doręczone 19 kwietnia 2022 r., a z dniem 4 maja 2022 r. uprawomocniło się. Powyższe zostało potwierdzone pismem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [....] z 16 sierpnia 2023 r. Organ stwierdził zatem, że z dniem wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności orzeczenie z 11 stycznia 2021 r. straciło swoją ważność. Zatem ostatni zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na podstawie decyzji z 23 marca 2022 r. powinien być wypłacony w miesiącu maju 2022 r. Ostatnie świadczenie zostało wypłacone w miesiącu lipcu 2023 r. Burmistrz wyjaśnił, że w decyzji z 23 marca 2022 r. skarżąca została pouczona o obowiązku poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Strona nie dopełniła tego obowiązku, to zaś powoduje, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2023 r., w łącznej wysokości 3 021,76 zł jest kwotą nienależnie pobraną, która podlega zwrotowi. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zwróciła się o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie zwrotu pobranych świadczeń. W jej ocenie wydana decyzja jest krzywdząca. Wyjaśniła, że 13 kwietnia 2022 r. otrzymała na małoletniego K. nowe orzeczenie o niepełnosprawności. W tym samym czasie składała wniosek o zasiłek na drugie dziecko i informowała, że będzie mieć nowe orzeczenie. Wówczas otrzymała informację, że w związku z przepisami covidowymi nie trzeba przynosić nowych decyzji, gdyż automatycznie się przedłużają. Podała, że syn nie stracił prawa do zasiłku, jedynie zmienił się numer orzeczenia. Jej zdaniem koniec pandemii i stanu zagrożenia epidemicznego, to moment od którego unieważnia się przedłużone orzeczenia, a nowe zaczynają funkcjonować w obiegu prawnym. Wskazaną na wstępie decyzją z 20 listopada 2023 r. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO podzieliło ustalenia organu I instancji w zakresie uznania zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego E.D. za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Podstawą faktyczną uznania pobranego przez odwołującą się zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla dziecka K.S. - orzeczenie o niepełnosprawności z 13 kwietnia 2022 r. Powiatowego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności (prawomocne 4 maja 2022 r.). Kolegium wyjaśniło, że mając na uwadze art. 15h ust. l pkt 2 ustawy Covid, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia. Wobec powyższego decyzją z 23 marca 2022 r. zmieniono decyzję z 15 lutego 2021 r. w ten sposób, że przedłużono okres przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko K.S. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności K.S. zostało wydane 13 kwietnia 2022 r. (prawomocne od 4 maja 2022 r.). Zatem zasiłek pielęgnacyjny, przyznany decyzją z 15 lutego 2021 r. (zmieniony decyzją z 23 marca 2022 r.), przysługiwał do dnia 4 maja 2022 r. Powołując się na art. 24 ust. 4 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że zasiłek pielęgnacyjny przysługiwał skarżącej do dnia 31 maja 2022 r. Ponadto pouczona ona została (w uzasadnieniu decyzji z 23 marca 2022 r.) o konieczności poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach zasiłek wypłacony za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Wyjaśniło także, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem przyznawanym na wniosek strony, a fakt, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności kwalifikuje dziecko do dalszego pobierania zasiłku nie oznacza, że organ z urzędu może przyznać to świadczenie. Nadto decyzja rozstrzygająca o zwrocie świadczeń jest decyzją związaną. SKO pouczyło także o możliwości złożenia wniosku o umorzenie, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyżej opisaną decyzję złożyła E.D. domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza. Zarzuciła bezpodstawne zastosowanie art. 30 u.ś.r. poprzez nieprawidłową interpretację przepisów w zakresie zastosowania art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy Covid. Wyjaśniła, że stan epidemii w związku z wirusem SAARS-CoV-2 został odwołany na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r., poz. 1027). Natomiast stan zagrożenia epidemicznego został odwołany na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego z dniem 1 lipca 2023 r. W okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie odwołano stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, zatem orzeczenie o niepełnosprawności syna z 11 stycznia 2021 r. z mocy prawa było ważne a jego skutki trwały do dnia 30 czerwca 2023 r., gdyż przed tym dniem uzyskała nowe orzeczenie o niepełnosprawności dla dziecka. Nie była zatem zobowiązana by przed 30 czerwca 2023 r. informować Burmistrza o otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności z 13 kwietnia 2022 r. Jedynym okresem za jaki powinna zwrócić zasiłek to lipiec 2023 r. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przywołała wyrok WSA w Poznaniu z 11 marca 2022 r., sygn. II SA/Po 461/21. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało twierdzenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 21 lutego 2024 r., sygn. II SA/Rz 145/24 WSA w Rzeszowie odmówi wstrzymania wykonania decyzji Burmistrza z 5 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest uzasadniona. Sąd w całości podziela stanowisko tutejszego Sądu wyrażone w wyroku z dnia 5 kwietnia 2024 r., II SA/Rz 83/24 w analogicznej sprawie. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z 14 stycznia 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, załączając orzeczenie o niepełnosprawności dziecka. Orzeczeniem tym, z dnia 11 stycznia 2021 r., zaliczono go do osób niepełnosprawnych z ustaleniem, że niepełnosprawność datuje się od 17 grudnia 2020 r.; orzeczenie wydano do dnia 31 stycznia 2022 r. Na tej podstawie Burmistrz, decyzją z 15 lutego 2021 r., przyznał Wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny dla K.S. na okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. Decyzja ta związku z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., została zmieniona decyzją z dnia 23 marca 2022 r. w ten sposób, że przedłużono okres przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec ustalenia, że w stosunku do K.S. w dniu 13 kwietnia 2022 r. zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2024 r. Burmistrz uznał, że poprzednie orzeczenie z 11 stycznia 2021 r. straciło swoją ważność. Skarżąca była obowiązana poinformować o tym fakcie organ, jednakże nie dopełniła tego obowiązku. Zatem ostatni zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na podstawie decyzji z dnia 23 marca 2022 r. powinien być wypłacony w maju 2022 r. Ponieważ ostatnie świadczenie zostało wypłacone w czerwcu 2023 r., dlatego zasiłek pielęgnacyjny, poczynając od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2023 r., jest świadczeniem nienależenie pobranym i podlega zwrotowi, o czym orzeczono w decyzji z 5 września 2023 r. Rozstrzygnięcie to utrzymane zostało w mocy przez Kolegium decyzją z 20 listopada 2023 r. Skarga dotyczy tych decyzji. Z akt wynika również, że Burmistrz decyzją z 6 września 2023 r. przyznał Wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny dla K.S. na okres od 1 sierpnia 2023 r. do 30 kwietnia 2024 r. Zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie mają przepisy obowiązujące w okresie wystąpienia na obszarze RP wirusa SARS-CoV-2. Stosownie do art. 15 h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zaznaczyć należy, że zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r. Dz. U. z 2022 r., poz. 1025), natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony został z dniem 1 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1118). W orzecznictwie przyjęto, że przepis art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Podkreślono, że okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r., II SA/Po 461/21). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę utożsamia się z taką wykładnią. W realiach sprawy orzeczenie o niepełnosprawności K.S. wydane zostało 11 stycznia 2021 r. z okresem ważności do dnia 31 stycznia 2022 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę przyznania Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego (decyzja z 15 lutego 2021 r., zmieniona decyzją z dnia 23 marca 2022 r.). Ponieważ zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r., natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony została z dniem 1 lipca 2023 r., dlatego orzeczenie o niepełnosprawności z 11 stycznia 2021 r. było orzeczeniem ważnym, natomiast okresy, o których mowa w art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 marca 2020 r., rozpoczęły bieg dopiero od dnia 1 lipca 2023 r., tj. od dnia zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego. Konsekwencją takiej wykładni powyżej wskazanego przepisu jest to, że ważności orzeczenia z 11 stycznia 2021 r. nie przekreśla fakt wydania w dniu 13 kwietnia 2022 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności K.S., notabene, potwierdzającego niepełnosprawność dziecka na okres do 30 kwietnia 2024 r. Decyzja o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. pozostawała w mocy – art. 24 ust. 4 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Skarżąca do czasu zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego nie miała obowiązku informowania organu o wydaniu nowego orzeczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), bowiem orzeczenie o niepełnosprawności z 11 stycznia 2021 r. było nadal orzeczeniem ważnym. Zatem nie zaistniała żadna przesłanka uzasadniająca uznanie pobranego w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. świadczenia, jako nienależnego (art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r.). Natomiast nowe orzeczenie, które wydane zostało w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemiologicznego, potwierdzające niepełnosprawność dziecka na okres do 31 maja 2024 r., jest podstawą przyznania świadczenia Skarżącej na dalszy okres. Z tych przyczyn Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję (pkt I wyroku). Ponieważ błędna wykładnia prawa materialnego (art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 marca 2020 r.) spowodowała, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko było bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.), dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne (pkt II wyroku).