II SA/Sz 778/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] Burmistrz M., działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r., poz. 510) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej "k.p.a."), po przeprowadzeniu wszczętego na wniosek A. A.1 postępowania, orzekł o wymeldowaniu A. A. (dalej "strona" lub "skarżący") z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w M.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał przebieg postępowania wyjaśniającego oraz przedstawił zebrane dowody. Na podstawie tych dowodów organ ustalił, że A. A. nie mieszka w lokalu mieszkalnym położonym przy ul. [...] w M., tzn. nie przebywa, nie nocuje i nie jada posiłków. Fakt ten potwierdzają zarówno zeznania zarówno strony jak i świadków. Nadto ustalono, że skarżący ma zakaz zbliżania się do wnioskodawczyni, zameldowanej w tym lokalu, wydany postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. W ocenie organu, fakt trwałego i dobrowolnego (tj. w tym przypadku opuszczenie miejsca stałego pobytu pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy państwa) opuszczenia lokalu mieszkalnego jest dowodem na to, że strona nie przebywa i nie mieszka w przedmiotowym lokalu, a zatem pod ww. adresem nie skupia się jej centrum życiowe, gdzie na stałe zaspakajane są bieżące potrzeby. W tej sytuacji dalsze utrzymywanie jego zameldowania w przedmiotowym lokalu byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że zebrane dowody to pomówienia, co zgłosił do prokuratury. Wojewoda Z. decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że w art. 35 ustawy o ewidencji ludności określony został stan faktyczny, w którym organ gminy zobowiązany jest wydać z urzędu lub na wniosek strony decyzję o wymeldowaniu z pobytu stałego. Ten stan faktyczny występuje wówczas, gdy osoba, która ma być wymeldowana opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanką wymeldowania jest zatem tylko opuszczenie lokalu. Wojewoda podkreślił, że ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc w zakresie stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli legalności zamieszkiwania i pobytu. Dysponowanie (lub brak) tytułem prawnym do lokalu nie ma wpływu na ocenę istnienia przesłanek do wymeldowania z pobytu stałego z lokalu. Mając na uwadze powyższe organ II instancji stwierdził, że decyzja Burmistrza nie ma wad procesowych, a organ gminy prawidłowo orzekł w sprawie. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że skarżący nie mieszka w przedmiotowym lokalu co najmniej od 2019 r. i skupia swoje sprawy życiowe w innym miejscu. W odniesieniu do twierdzeń A. A. o braku dobrowolności opuszczenia lokalu organ wyjaśnił, że w dniu [...] maja 2019 r. Prokurator Rejonowy w G. postanowił zastosować wobec skarżącego środek zapobiegawczy w postaci zakazu zbliżania się do A. A.1 na odległość mniejszą niż 30 metrów i zakazu kontaktowania się z nią. Skarżący wykonał ten nakazy i w chwili obecnej nie mieszka w przedmiotowym lokalu. W tym lokalu mieszka bowiem A. A.1 (dowód zeznania A. A. z dnia 1 grudnia 2021 r., A. W., M. Z., L. F., M. B. i S. T. z 27 grudnia 2021 r., zeznania H. W., C. R. oraz R. E. z 17 marca 2022 r.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła, winna być badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość, czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. NSA wskazał także, że ocena, czy ta dobrowolność wystąpiła, pozbawiona jest uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Skarżący opuścił przedmiotowy lokal z uwagi na zastosowane wobec niego środki zapobiegawcze przez Prokuratora Rejonowego w G., a zatem opuszczenie lokalu było skutkiem decyzji procesowych podjętych w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu, choć nie zostało ono jeszcze zakończone. Dlatego organ odwoławczy uznał, że ustały związki strony z lokalem położonym w M. przy ul. [...]. Strona nie mieszka pod tym adresem i nie ma możliwości w nim przebywania, z uwagi na zastosowanego wobec niej środka zapobiegawczego. To oznacza, że ziściły się, przesłanki, o których mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, warunkujące wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego z ww. lokalu. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania. W skardze decyzji tej zarzucił naruszenie: - przepisu prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie wymeldowania, podczas gdy opuszczenie przez stronę ww. lokalu nie miało charakteru dobrowolnego i powstało na skutek orzeczonego środka zapobiegawczego w postaci zakazu zbliżania się A. A. do byłej żony A. A.1 i zakazu kontaktowania się z nią, podczas gdy postępowanie karne nie zostało prawomocnie zakończone, a skarżący wykazuje wolę powrotu do lokalu, co powoduje, że wydane rozstrzygnięcie jest przedwczesne, - przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ II instancji dowolnej oceny materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszelkich spornych okoliczności, które skutkowało przyjęciem, że wymeldowanie strony jest uzasadnione, podczas gdy A. A.1 nie mieszka pod wskazanym adresem a poza granicami kraju, stąd też wymeldowanie A. A. nie było konieczne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Z. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie zaś do art. 28 ust. 4 ww. ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Na mocy przytoczonych przepisów obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który niniejszy sąd podziela, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, o której mowa w art. 15 ust. 2, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały (o czym stanowi przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym) i dobrowolny (tj. wynika z własnej woli zainteresowanego). Jednakże w niektórych sprawach, cecha dobrowolności w zakresie opuszczenia lokalu zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 lipca 2016 r., sygn. akt Il SA/Po 159/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1313/13, wyroki dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować zatem te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej (zob. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1739/19, z dnia 17 października 2019 r. sygn. akt II OSK 2418/18 czy z dnia 18 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2025/17, wyroki dostępne j.w.). Przenosząc powyższe na grunt badanej sprawy wskazać należy, że zasadnie orzeczono o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w M.. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący opuścił lokal w związku z wydaniem w dniu [...] maja 2019 r. przez asesora Prokuratury Rejonowej w G. postanowienia o zastosowaniu wobec niego, jako podejrzanego o czyn z art. 207 § 1 k.k., środka zapobiegawczego w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej A. A.1 na odległość mniejszą niż 30 m oraz zakazu kontaktowania z nią. Istotne jest przy tym ustalenie organu, że na dzień podejmowania decyzji o wymeldowaniu skarżący w lokalu tym nie przebywał. Zeznania świadków potwierdzają, że skarżący w lokalu nie mieszka od kilku lat, a co najmniej od 2019 r. Również oględziny lokalu, dowodzą faktu, że lokal nie stanowi już centrum życiowego skarżącego. Skarżący składając wyjaśnienia sam przyznał, że nie przebywa w przedmiotowym lokalu z powodu orzeczonego zakazu zbliżania się i nie uczestniczy w kosztach jego utrzymania, gdyż nie ma możliwości powrotu do niego. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, słusznie organy przyjęły, iż spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Argumentacja skargi w żaden sposób nie podważa trafności powyższego stanowiska. Akcentowany brak dobrowolności opuszczenia lokalu, w realiach niniejszej sprawy, pozbawiony jest doniosłości prawnej, gdyż wykonanie orzeczonego w postępowaniu karnym zakazu zbliżania się i kontaktowania zastępuje dobrowolne opuszczenie. Opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, to także opuszczenie pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy Państwa. Żadne racje nie przemawiają za tym, aby przyjąć odmienną wykładnię, w tym polegająca na przyjęciu, że w razie opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku przymusu państwowego można uznać, iż opuszczenie nastąpiło dopiero wtedy, gdy osoba zainteresowana z tym się zgodzi. Taka wykładnia doprowadziłaby do utrzymywania się rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy, a stanem zapisanym w ewidencji. Istota przymusu państwowego polega na tym, że jest on stosowany w przypadku oporu, a więc w przypadku gdy brak jest zgody na opuszczenie miejsca pobytu. W sytuacji więc zawinionego wywołania zdarzenia skutkującego koniecznością opuszczenia lokalu, czy też nieprzebywania w nim - a za takie niewątpliwie należy uznać orzeczenie zakazu zbliżania się do osoby zamieszkującej tenże lokal - brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt Il OSK 1593/17, dostępne j.w.). Bez znaczenia pozostaje także kwestia, iż postępowanie karne nie zostało prawomocnie zakończone, gdyż okoliczność ta nie niweczy skutków prawnie orzeczonych zakazów. Nie budzi żadnych wątpliwości, że na mocy ww. postanowienia o zastosowaniu środka zapobiegawczego skarżący nie mógł i nadal nie może przebywać w pobliżu A. A.1, a skoro zakaz zbliżania się i kontaktowania znajduje oparcie w przepisach prawa karnego i ma na celu izolację pokrzywdzonej od skarżącego, zatem wymagana jest konsekwencja w tym zakresie także na gruncie prawa administracyjnego. Co prawda opuszczając lokal skarżący znajdował się w sytuacji przymusowej, ale z akt sprawy nie wynika, zaś skarżący nie wykazał, aby podejmował jakikolwiek działania mające na celu wzruszenie orzeczonego zakazu. Postanowienie na dzień wydania decyzji o wymeldowaniu obowiązywało, a jego wykonanie spowodowało, że utracił miejsce pobytu stałego i nie ma prawnej możliwość powrotu do niego. Sam zamiar w tej mierze nie sposób uznać za wystarczający. Deklaracje skarżącego, iż po wydaniu wyroku prawomocnie uniewinniającego lub też uchyleniu orzeczonego środka zapobiegawczego, będzie podejmował próby przywrócenia zamieszkania mogą co najwyżej uzasadniać zameldowanie w opuszczonym przez niego lokalu, o ile zrealizuje swoje plany i się do niego z powrotem na stałe wprowadzi. W konsekwencji ani przymusowy charakter opuszczenia lokalu ani brak zakończenia postępowania karnego jak i wyrażona wola powrotu do lokalu nie mogły uniemożliwić wydania w sprawie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Wręcz przeciwnie organy zobligowane były do uwzględnienia zgłoszonego wniosku o wymeldowanie zwłaszcza, że wyjaśniły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, zaś poczynione przez nie ustalenia znajdowały oparcie w prawidłowo zebranym i ocenionym materiale dowodowym. W niniejszym postępowaniu istotne było ustalenie, czy skarżący opuścił lokal, w którym zameldowany był na pobyt stały, i z jakich przyczyn to nastąpiło. Kwestie te zostały należycie zweryfikowane. Dowody zgromadzone w sprawie pozwalają na przyjęcie, że skarżący realizując zakaz zbliżenia się opuścił lokal, gdyż mieszkała w nim była jego żona. Fakt ten potwierdzają zeznania świadków jak i wyjaśnienia skarżącego. A. A.1 zajmuje wskazany lokal jako najemca i była osobiście obecna przez jego oględzinach. Wskazana przez skarżącego okoliczność pobytu byłej żony za granicą nie oznacza, że w lokalu tym ona nie mieszka. Pamiętać przy tym trzeba, że przedmiot niniejszego postępowania dotyczy wyłącznie istnienia podstaw do wymeldowania z tego lokalu skarżącego, nie zaś jego byłej żony. Stąd też twierdzenia skarżącego, że A. A.1 nie zamieszkuje już pod tym adresem, lecz za granicą nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Podsumowując, żaden z zarzutów skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Również Sąd, działając z urzędu poza granicami skargi, nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego, czy przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł o oddaleniu skargi.